Emeğin Sanatı

EMEĞİN SANATI'NDAN 112. MERHABA

2012-02-14T10:40:00.000-08:00

Merhaba,

Emeğin Sanatı olarak çalışmalarımız sürüyor. Son 2 şiir e–kitabıyla (Bahara Gebe Düşlerim / SEVGİNAZ İNAL, Dene ve Yenil/UYSAL HİMMET ASLAN ) birlikte Emeğin Sanatı E-Yayınevi 14 e-kitabı okurlarıyla buluşturdu.

Etkinlik alanımızı genişletmek, okurlarla interaktif ilişkiye geçmek için düzenlediğimiz eleştiri etkinliği ne yazık ki, okurlarımızda ve yazarlarımızda yeterince yankı uyandırmadı. Bu gerek bizim, gerek okurlarımızın, gerekse şair ve yazarlarımızın eksikliğidir.

Şiirin dar sokaklarında özgürce ilerlemeyi başarabilen şairler; ne yazık ki düz yazının bulvarlarında tökezliyorlar galiba… Bu bir eksikliktir…

Hayata müdahil olmak adına şiir yazan şairler, şiire müdahil olmak adına şiir yazısı da yazabilmelidirler. Bu alanı burjuva şair ve yazarlarına terk edecek olursak, bu konuda şikâyetçi olmanın da bir yararın olmayacaktır.

Kendi şiirimizi, Anadolu’nun içinden fışkırarak büyüyen şiiri yazarken, bu şiirin manifestosunu da yazmak gene bizlere düşecektir. Bunu burjuva şair ve yazarlarından bekleyemeyiz…

Not: İnternet sorunu nedeniyle dergimizin tamamını 15 Şubatın ilk saatlerinde yayına sokamadık. Okurlarımızdan özür dileriz.

Ürünlerini Emeğin Sanatı e-yayınevi aracılığıyla e-kitaba dönüştürmek isteyenler, e-posta adresimize başvuruda bulunabilir. E-Kitapların tamamını http://issuu.com/emeginsanati adresinden okumanız mümkündür.

Ali Ziya Çamur

BU SAYININ SAVSÖZÜ

Şiir, hayatla bir hesaplaşmadır. Tarihi ilerletmenin dinamizmi hesaplaşmadan geçer. Kendi kendisiyle hesaplaşmayan birey, kendi geçmişiyle hesaplaşmayan toplum, kendi geleceğini bulamaz. Bunun için, şiir, hem bireyin kendisiyle hem de toplumun kendisiyle hesaplaşmasının - yüzleşmesinin bir aracıdır.

Şiiri terbiye etmek zordur. Şiir hayata rağmen bir gürültüdür çünkü. Hayatın saldırısına direnebilmek için, hayatı içine alan bir gürültüdür şiir. Kendi içinde döver o gürültüyü, terbiye eder. Şiirin bağımsız bir varlığı, bir tözü yoktur. Bir şiir, ancak, okuma eylemi içinde varolur.

Şair, kırılgan ve naif bir öykücüdür. Şair, hayatın kırılgan ve naif yanlarına karşı, dalgakıran vazifesi gören bir düş gezginidir. Hayata ait şeylerin şairi sürüklediği yerde, şair, kendi tedirginliğinin gölgesini de gezdirir. Şairin kendi tedirgin gölgesini gezdirdiği yerde, yaşadığı "hikaye" hayata şiir olarak yansır.

Şair, hayatın belasına yakalanmamak için, kendisi bela aramaya giden kişidir. Şair, hayatın içinde sorun çıkaran kişidir ve o sorunu şiirin içine alır. Kendi güvencelerini hep tehlikeye atar, güzelliğin yücelik haline gelmesi için sakillikten vazgeçer. Şiir bir kavgadır çünkü. Verili hayata karşı açılmış bir kavgadır ve kesinlikle bir uzlaşma imgesine dönüşmez / dönüştürülemez. BAYRAM BALCI

YAŞAM VE SANATTA
15 GÜNÜN İZDÜŞÜMÜ

TYS DİYOR Kİ; “YARIN BUGÜNDÜR!”

Türkiye Yazarlar Sendikası, içinden geçtiğimiz döneme ilişkin olarak "Yarın Bugündür!" başlıklı bir basın duyurusu yayımladı:

"Yarın Bugündür
En büyük acılar, kaygılara döndü
Ölüm çanları kimin için çalıyor soran yok
Doğru insanların ömrü tükeniyor
Başına takılan çiçeklerden daha çabuk
Hasta olmadan ölüveriyor insanlar.
W. Shakespeare (Macbeth’ten)

Hitler’in propaganda subayı Joseph Goebbels, yakmak için Berlin meydanlarına yüzlerce kitap yığmıştı. Kitaplarının bu dağ yığınında olmadığını gören bir yazar şöyle haykırıyordu: “Benim kitaplarımı neden yakmıyorsunuz?” O kitaplar içinde olmak her yazar için bir onurdu. Çünkü kara propaganda, Nazi Almanyasında Faşizme karşı direnmeyi öğretmişti onurlu aydınlara.

Diktatörel her iktidar, kendi kara, kanlı egemenliğinin sözcüsü bir Goebbels yaratmıştır. Siyasal-toplumsal esenliğimizi sağladığını savlayan bu sözcüler, toplumsal-siyasal-kültürel yaşamın her alanına karışmayı “geleceklerinin bekası” için zorunlu görürler. Heykelleri yıkarlar, filmleri yakarlar, kitapları yasaklarlar.

Böylesi günlerden geçiyoruz. İktidarın kültüre saldırısı, geçtiğimiz günlerde bir bakanının sözleriyle görülmüştü. Bir cunta generalinin ağzıyla konuşan bakanın sözleri, bugünün kara siyasetinin gerici “kültür terörü”nün de göstergesiydi.

Sanata, kültüre yönelik saldırıların yeni olmadığını biliyoruz. Kendileri gibi düşünmeyen herkesi susturmak istiyorlar. Tehditle ya da ölümle. “Köpeklerin bırakılıp taşların bağlandığı” bir ülkede yaşıyoruz.

Hrant Dink’in beş yıldır süren davasından çıkan kararla da bir kez daha gördük bu oyunu. Derin devlet, derin nimete çevirdi katillerin geleceklerini ve vicdanlarımızı yaralayan bir “yargı terörü”yle siyasallaşan adaleti ülke tarihine armağan etti.

Öte yandan da ülkenin başbakanı, kendi düşüncelerinin taşıyıcısı bir gazetenin yıldönümü gecesinde tüm muhalif basını yeniden karşısına aldı. Onları “darbecilikle, tacizcilikle, polis katilliği” ile suçladı. Basın, ifade ve düşünce özgürlüğünün başbakanın siyasal öfkesine kurban edilmesi bizleri bir kez daha yaraladı.

Yurttaşını düşman bilen bir yargının, siyasal iktidarların eli kandan asla kurtulamaz. Uludere’deki halk kıyımı, Diyarbakır İçkale’de derin devletin JİTEM toplu mezarları, Mutki’deki ölüm çukurları da böyle söylüyor. Dersim kırımından özür dileyen bugünün iktidarı, 1915 Nisan belleğini ve seksenlerin, doksanların yargısız infazlarını, gözaltında kayıplarını silmiş görünüyor.

Halkın iradesiyle yönetime gelen belediye başkanlarını, onurlu gazetecileri, avukatları, aydınları kendi rejimi için tehdit gören bir iktidarın ülkeyi götüreceği, götürdüğü yer, diktatörlük değil midir?

Biz yazarlar; bu siyasal, yargısal, toplumsal baskıların ülkemizin kara yazgısı olmadığına inanıyor ve bu kuşatmaya karşı yazarak, düşünerek direneceğimizi bir kez daha kamuoyuna duyuruyoruz.”

PEN: “TÜRKİYE'DE FAŞİZAN SÜREÇ GÜÇLENİYOR”

PEN Uluslararası Yönetim Kurulu Üyesi Tarık Günersel, 3 Şubat’ta PEN adına bir açıklama yaptı: Açıklamanın metni aşağıda:

“Basın özgürlüğü bakımından Türkiye 178 ülke arasında 148. sıraya düştü. Eleştirel düşünen yazarlar, gazeteciler, çevirmenler üstünde artan baskı dünya çapında tepkiye yol açıyor. Evrim teorisine düşmanlık güçleniyor. "Toplum değerlerine aykırı" gibi faşistçe gerekçelerle sanat eserleri kaldırılabiliyor. "Dinî değerler" öne sürülerek soruşturma açılabiliyor. Oysa "dinî değerler" elbette eleştirilebilir.

PEN Türkiye Merkezi'nin altı üyesi farklı gerekçelerle tutuklu: Mustafa Balbay, Muharrem Erbey, Nedim Şener, Ahmet Şık, Halim Yazıcı, Ragıp Zarakolu. Onur Üyemiz Dr. İsmail Beşikçi bir makalesinden ötürü 1 yıl 3 aya mahkûm edildi.

Şiddete daima karşı çıkan Beşikçi, Kürtlerin hakları ilgili görüşlerini yazmıştı. Nobel Ödül Töreni'ndeki Türkçe konuşması ile milyarlarca insanın ilk kez Türkçe duymasını sağlayan üyemiz Orhan Pamuk mahkûm edildi -"Türklüğe hakaret" suçlamasıyla. PEN Onur Üyesi Hrant Dink'in katli ve sonrasındaki rezaletler zinciri ortada. Maraş Kıyımı kitabı ile önemli bir katkı yapan Aziz Tunç tutuklandı.

Türkiye'de on yıllardır beyinsizleştirme operasyonları yapılıyor, yapılmakta. Sayısız aydın, bilim insanı tutuklu ya da tehdit altında. Eleştirel siyasetçiler hapiste ya da hapse yaklaşıyor.

Dünya demokrat kamuoyu Türkiye'yi böyle görüyor. PEN bütün dünyada demokratikleşmeyi edebiyatın özgürce gelişmesi bakımından hayati sayar. Birey terörü ya da örgüt terörü devlet terörü için mazeret olamaz.

Laik ve demokratik bir Türkiye ifade özgürlüğü için gerekli. Oysa her iki boyutta da gelişme değil, gerileme var. Çözüm laik ve

demokratik bir ülkede yaşamak isteyenlerin güç birliği ile mümkün. Türkiye'nin laiklik yanlısı demokratları yalnız değil.”

ANKARA ÖYKÜ GÜNLERİ, KALDIĞI YERDEN DEVAM EDİYOR...

Ankara'nın kültür-sanat hayatında önemli bir yer tutan Anka Öykü Günleri'nin 12'ncisi, 5 yıl aradan sonra 10 Şubat Cuma günü başladı. 50'yi aşkın yazar 5 gün boyunca öyküseverlerle buluştu.

1997 yılında öykücü Özcan Karabulut’un girişimiyle temeli atılan ve aralıksız olarak 11 yıl süren Ankara Öykü Günleri, 5 yıllık bir aradan sonra yeniden Ankaralı öykü ve edebiyatseverlerle buluştular. 10 Şubat Cuma günü başlayan etkinlik 14 Şubat Dünya Öykü Günü’nde sona erdi.

CEZAEVİNDE ELLE HAZIRLANAN
ÜMÜŞ EYLÜL DERGİSİNİN 2. SAYISI ÇIKTI

Tekirdağ Cezaevindeki devrimci tutsaklar tarafından elle hazırlanan 3 aylık ÜMÜŞ EYLÜL Kültür Ve Sanat Dergisinin 2. sayısı çıktı.

Derginin sunu yazısında dergiyle ilgili şu açıklamalara yer veriliyor:

“Mart ayına henüz var; fakat derginin üç aylık olması dolayısıyla mart ayını da kapsaması nedeniyle kadınlarımızın 8 Mart Emekçi Kadınlar Günü ile Kürt halkı şahsında, tüm halklarımızın Newroz Bayramını en içten dileklerimizle kutluyoruz.

Bu özel-güzel, anlamlı günlerin; yaşam gereklerinin mülk edinilmemiş olduğu, her yerde üretim-tüketim/yaşam ortaklığının hüküm sürdüğü, üretim ve tüketimin yeryüzündeki tüm birey ve halkların ihtiyaçlarına göre planlı bir şekilde gerçekleştirildiği bir dünyanın habercisi olmasını diliyoruz.

İnsanların; duvarlar, demir parmaklar arkasına kapatılmadığı, hapishanelerin bulunmadığı; insanın insan eliyle ölmediği bir dünyanın…”

Meraklısı için not: Derginin adında bulunan Ümüş, cezaevinde ölüm orucunda ölen bir kadın devrimcinin adıdır.

Ümüş Eylül’ün 2. sayısını aşağıdaki adresten e-dergi olarak okuyabilirsiniz:

http://issuu.com/azcamure-kitapligi/docs/_m___eyl_l?mode=window&backgroundColor=%23222222

ADNAN YÜCEL ŞİİR VE ÖYKÜ FESTİVALİ DÜZENLENİYOR

Yapı Sanatevi; ölümünün 10. yıldönümü dolayısı ile sosyalist şiirimizin önemli isimlerinden Adnan Yücel’i genç kuşaklara tanıtmak, onu ve eserlerini geniş kesimlere solutmak, kişiliğini, düşüncelerini ve yapıtlarını gelecek kuşaklara aktarmak hedefiyle, Adnan Yücel Edebiyat ve Sanat Festivali düzenliyor. 8-9-10 Haziran 2012 tarihlerinde düzenlenecek festivalde; şiir kitabı, şiir ve öykü yarışması yapılacak.

Her dalda, kazanan üç şair ve yazara plaketin yanı sıra Adnan Yücel kitap seti armağan edilecek. Şiir ve öykü dalında seçici kurulun uygun gördüğü on şiir ve öykü de bir kitapta birleştirilerek, yayımlanacak. Kitap yayımlandıktan sonra içinde ürünü olan şair ve yazarlara 10'ar adet telif olarak verilecek. Yarışma, her yıl Adnan Yücel Şiir Festivali kapsamında şiir kitabı dalının yanı sıra, yazının öteki dallarını kapsayacak biçimde dönüşümlü olarak yapılacak.

Yarışmaya gönderilecek yapıtların, 30 Nisan 2012'ye kadar, dijital ortamda, disket veya CD ile gönderilmesi gerekiyor. Yarışmaya katılacak kişilerin 40 yaşın altında olması gerekirken, şiir kitabı dalında, daha önce kitabı yayımlanmış şairler, 1 Ocak 2011 ile 1 Ocak 2012 tarihleri arasında yayımlanmış bir kitabıyla ya da kitap bütünlüğünü içeren dosyayla katılabilecek. Kitapları yayımlanmamış şairler de 5 şiirle başvuruda bulunabilecek. Kitabı yayımlanmamış yazarlar ise, 3 öyküyle yarışmaya katılabilecek. Yarışmaya gönderilecek yayımların, başvuru tarihine kadar hiçbir yerde yayımlanmamış olması gerekiyor.

Seçici kurulun değerlendirme sonuçları 10 Haziran 2012 tarihinde açıklanacağı yarışma ile ilgili detaylı bilgiyi Yapı Sanat Merkezinin İnternet sitesinde http://www.yapisanatevi.org ve http://adnanyucelfestival.blogspot.com öğrenilebilinir.

Yarışmanın şiir jürisinde, Gülsüm Cengiz, Sennur Sezer, Cezmi Ersöz, Mehmet Özer, Ali Öztürk yer alırken; öykü jürisinde Adnan Özyalçıner, Zafer Doruk, Adil Okay, Serhan Yıldız bulunuyor. (EVRENSEL)

PEN 2012 ŞİİR ÖDÜLÜ SENNUR SEZER'E,
ÖYKÜ ÖDÜLÜ TAHSİN YÜCEL'E…

Pen 2012 Şiir Ödülü Sennur Sezer’e veriliyor. Yapılan açıklamada ödülün gerekçesi şöyle belirtildi:

“Sennur Sezer hem özgün bir şiir kurmuş hem de dünyadaki haksızlıklara, sömürüye karşı çok yönlü mücadeleden yana olmuş bir aydınımızdır. Geleceğe yönelik kurucu yaklaşımı onun çocuk edebiyatı alanında eserler vermesinde de görülür. İnsan haklarının birer parçası olarak kadın hakları, emek hakları ve dil hakları özellikle üzerinde durduğu değerler arasında olmuştur. Laiklik olmadan demokratikleşmenin sağlıklı ve hatta mümkün olmadığı görüşündedir. Yazarların örgütlü yaşamasına verdiği önem gerek Türkiye Yazarlar Sendikası'na verdiği emeklerde ve gerekse 12 Eylül darbesi üzerine kapanmış olan PEN Türkiye Merkezi'nin 1988'de hayata dönmesine katkıda bulunmasında görülebilir.

Sennur Sezer kararlı mücadelenin güler yüzlü bir insan sıcaklığı ile birlikte nasıl yürütülebileceğinin kişileşmiş bir halidir. Usta şairimize eserleri ve örnek mücadeleciliği için teşekkür eder, daha nice eserlerini okumak istediğimizi belirtmek isteriz.

Ödül Töreni 21 Mart Çarşamba 19.00-20.30 İstanbul Fransız Kültür Merkezi'ndeki Dünya Şiir Günü etkinliğinde yapılacaktır.

2012 PEN Öykü Ödülü de edebiyatımızın seçkin ustası olan Tahsin Yücel'e verildi. Ödül gerekçesiyle ilgili şu açıklama yapıldı:

“ Prof.Dr. Tahsin Yücel öykü, roman, deneme, inceleme ve eleştiri alanlarında etkili eserler vermiş uluslararası bir değerimizdir. Çeviri alanındaki katkıları da önemlidir. Aynı zamanda, yaratıcılık ile akademik disiplini birlikte sürdürmek bakımından parlak bir örnektir. Tahsin Yücel titiz verimliliği ile bir esin kaynağıdır.”

Ödül Töreni, Dünya Öykü Günü bağlamında 14 Şubat Salı 19.00-20.30'da İstanbul Fransız Kültür Merkezi'nde düzenlenen etkinlikte yapıldı.

21 ŞUBAT ANA DİL GÜNÜNDE
DİLLER YOK OLMAYA YA DA YOK SAYILMAYA DEVAM EDİYOR...

Günümüzde egemen dillerin azınlık dilleri üzerindeki baskıları sürüyor. Ülkemizde Başta Kürtçe olmak üzere diğer azınlıktaki halkların dilleri de var olma kavgası veriyorlar. Her yıl, dünyada bir dil son kullananı ile birlikte ölüyor.

Kürtçe gibi kimi diller yok sayılarak “bilinmeyen dil” gibi acayip sıfatlarla görmezden gelinmektedir. Her ne kadar, görünürde Kürtçe’nin üstündeki baskılar kaldırılmış gibi görünse de yaşanılanlar, durumun hiç de böyle olmadığını gösteriyor. Kürtçe, belli bir mücadele ile sıfırın üstüne çıkmış ve çabalarını sürdürmekte ise de, diğer diller yerel ağız durumuna ötelenmektedirler. Çerkezce ve Lazca’da yeni başlayan uyanış ve çalışmalar, şovenbaskılarla durdurulmak istenmektedir.

UNESCO’nun yayınladığı atlasa göre Dünyada 2500 dil tehlikede. Türkiye’de tehlikede olan (100 yıl içinde bir dili konuşacak çocuk kalmayacak ise dil tehlikede kabul edilir-bir dili konuşan hiç çocuk kalmamışsa dil ölü kabul edilir) dil sayısı ise 18:

“...kaybolma tehlikesini en az hisseden diller “güvensiz” (unsafe) olarak nitelendiriliyor. Bir dilin bu kategoride yer alması “çocuklar tarafından da konuşulmasına rağmen bazı alanlarda kısıtlanması” anlamına geliyor. UNESCO’nun çalışmasında Abhazca, Adığece, Çerkesçe (Kabartayca) ve Zazaca Türkiye’de “güvensiz” olarak nitelendirilen diller; “Açıkça tehlikede” (definitely endangered) seviyesinde değerlendirilen ikinci grupta Abazaca, Hemşince, Lazca, Pontus Yunancası, Romanca, Süryanice ve Ermenice (Batı) yer alıyor. Bu dillerin kaybolma tehlikesine gerekçe olarak “çocuklar tarafından anadili olarak öğrenilmemesi” gösteriliyor; “Ciddi anlamda tehlikede” (severely endangered) kategorisi genelde toplumun en yaşlı nesli tarafından konuşulan, orta nesil tarafından anlaşılabilen ancak kullanılmayan ve çocuklara öğretilmeyen dilleri içeriyor. Gagauzca, Ladino ve Turoyo bu kategoride değerlendiriliyor; “Son derece tehlikede” (critically endangered) kategorisine Türkiye’den giren tek dil Hertevin. Bu dilin sadece en yaşlılar tarafından, nadiren kullanıldığı kabul ediliyor; “Kaybolmuş” (extinct) diller Kapadokya Yunancası ve Ubıhça, adı üzerinde, dünyada tek bir kişi tarafından bile konuşulmuyor”

Dilbilimciler, bugün dünyada 5 bin ile 6700 arasında dilin konuşulduğunu söylüyor. Bunların en az yarısı, belki de daha çoğu gelecek yüzyılda ortadan kalkmış olacak. UNESCO yöneticisi Koichiro Matsuura "Bir dilin kaybı birçok kültürel kayba da yol açar, şiirlerden efsanelere, özdeyişlerden fıkralara kadar. Dillerin kaybı insanlık için biyoçeşitliliğin de kaybıdır, çünkü diller doğa ve evren hakkında birçok bilgi taşır" diyor.

Diller, onu konuşan insanlarla yaşar. Bugün dünyada egemen güçlerin insanlar ve diller üzerindeki baskısı sürüyor. Zorunlu göçler, katliamlar, yasaklamalar, insanlarla birlikte dilleri de susturuyor. Gelecek yıllarda kim bilir kaç dilin daha yok oluşuna tanık olacağız. Bu yok oluşlar karşısında dünyadan toplu bir çığlık yükselmedikçe gezegenimizden daha çok sesler eksilecek.

UMUDUN VE KAVGANIN ŞAİRİ: HASAN HÜSEYİN…

Edebiyatımızda 1940 kuşağı sonrası sosyalist gerçekçi edebiyatımızın önemli gür seslerinden olan Hasan Hüseyin Korkmazgil’i, 26 Şubat 1984’te yitirmiştik. 28 yıl sonra da, çağımızın dayattığı ve pompaladığı bütün ezilmişlik, bütün tükenmişlik, bütün siniklik, bütün döneklik bombardımanlarına karşın onun şiirleri, dağlardan okyanuslara, kırlardan kentlere bir çağlayan gibi gürlemekte, yankılanmakta.....

Hasan Hüseyin, 1940 kuşağı ile 1960 kuşağı arasında şiir yazmaya, yayınlamaya başladı. Ama o dönemin parlak akımı 2.Yeniye bulaşmadı. Buna karşın 2. Yeniyle gelen dilin kullanım özgürlüğünü, anlamın akışını daraltmadan işledi... Şiirleri çok sesli bir koronun haykırışı gibidir. Şiirlerindeki bu nitelikler, onu çağdaş ve daha eskilerin içinde öne sürükledi... Bir dönem, Nâzımdan sonra en fazla satılan şiir kitapları onun kitapları oldu. Kitapları toplatıldı. Şair, zindanlarda kelepçelerinin karasında ak güvercinler gibi şiirler yazmaya devam etti. Edebiyatımız bugün de çelik mengeneye alan fildişi kule baronları önce onu görmezden geldiler... Ama baktılar ki, bir sel gibi önüne dikilen burjuva eleştirmenlerin bentlerini yara yara geliyor... O zaman yarı buçuk, Hasan Hüseyin’i kaale alma zorunluluğu duydular.... Artık kendileri eleştirmeye çekindiler.. Ama yanlarına çekerek özlerini boşalttıkları fildişi kule solcularına eleştiri yazdırdılar Hasan Hüseyin için.

Bugün de Hasan Hüseyin’in şiirlerine dudak bükenler, onun ölümü üzerinde geçen bunca zamana karşın şiirlerinin gençliğinden hiçbir şey yitirmeyişi karşısında şaşalamaktan başka bir şey yapamıyorlar. Onun şiirleri dünyanın bütün nehirlerinde “kızılırmak kızılırmak” akmayı sürdürüyor.

Eşi Azime Korkmazgil’in şu sözleri onu daha iyi anlatıyor: “Bu seslenişte, asla bezginlik yoktur, bunalmışlık yoktur; herhangi bir inancın yitirilişi ve davaya boşvermişlik yoktur. Umut, bir noktada öfkeye yenilirse, öte yandan çıkar günışığına. Ozan kendini, yaşamın orta yerinde bir görev yüklenmiş olarak bulmuştur; bundan caymak, buna sırt çevirmek, ölümle yenilgiyle yokoluşla eşanlamlıdır. O buna, ürettiği hiçbir yapıtta geçit vermez. Gözünün değdiği her alanda eleştirmen, düzeltmen ve eğiticidir. Şu yandan bakınca karanlık gördüğünü evirir çevirir, ışıklara yöneltir ve okuruna öyle sunar. Hem halkçocuğudur, hem de halkçıdır. Günün 24 saati ona yetmez; bir çığır, bir ipucu bir yolak bulmuştur, atlar zıplar gerilir atılır engeli aşar, gözünü diktiği ışığa kavuşturur bilinci. Yenik düşse, kanter içinde kalsa, kolu kanadı kırılsa da vazgeçmez: Onun için vargı bellidir, silkelenir, işini sürdürür. Felsefesi bu; mutluluk yorulmamakta, üretmekte, güzel bir şey yapmakta, yaptığını savunmaktadır. insancıdır; hem birey önemlidir onun şiirinde, hem toplum; ikisinde de gerçekçi, fakat kıyasıya eleştiricidir. Israr, en büyük özelliği; ozan ve yazar, halkın gözü ve kulağı olmalı, umut ve dayanıklılık aşılamalıdır. Züppelikten, çıtkırıldımlıktan ve gevezelikten tiksinir; onun gözünde aydın, aydın olmanın ciddiyetini ve sorumluluğunu taşımalıdır; değerleri, estetik beğençten süzmelidir, seçtiğine sahip çıkmalıdır. Kötümserlik, karamsarlık aşılamaya hakkı yoktur aydının!.."

Hasan Hüseyin şiiri, şiirin gereklerini düşünceye feda ediş yanlışlarını düzeltmiş, böylece şiirin gereklerini yalnızca şairane söylemde arayan; teknik sonuçları, o tekniğin taşıdığı yüke göre değerlendiren ve bunun sonucu olarak da, beğeniyi kısırlıktan kurtaran bir şiir anlayışını ortaya çıkarmıştır. Hasan Hüseyin, şiiri; derin duyarlılığı, gür sesi, geniş soluğu, renkli hayali, işlek Türkçesiyle diyalektik bir görüş ve insancıl bir bakışa yaslanan hayat ve tabiat sevgisi, barış ve özgürlük tutkusu, devrim ve bağımsızlık özlemiyle kaynaşan bir şiir düzeyine yükseltmeyi başardı.

Dün Kavel Direnişini dalgalandıran şiirleri, bugün de grevci işçilerin, direnişçilerinin ağzında, bağlamanın, gitarın tellerinde daha güzel bir dünya özlemiyle çınlamaktadır:

“davul çaldım
davul çaldım duyan yok
anam anam anam anam anam
uzun ayak
kısa ayak
rap rap rap
bir ölçüde basmadıkça toprağa
akmadıkça denize nehirler gibi
atlasak da
sıçrasak da
yırtsak da bilmemnemizi
kurtuluş yok
kurtuluş yok
kurtuluş yok”

(Her Yerde Birden Olmak şiirinden)

FAŞİZME DİRENİŞİN BAYRAKTARI ŞAİR: RENÉ CHAR...

Fransız şair René Char 14 Haziran 1907'de L'Îsle-en-Sorgue'da doğdu, 19 Şubat 1988'de Paris'te öldü. Avignon Lisesi ve d'Aix-en-Provence Üniversitesi'nde öğrenim gördü.İkinci Dünya Savaşı'nda Nazi işgaline karşı Direniş Hareketi'nde görev alarak Provence bölgesinde 'Yüzbaşı Alexander' takma adıyla bir taşra çetesinin komutanlığını yaptı. Savaştan sonra doğduğu yer olan L'Îsle-en-Sorgue'a yerleşti. René Char kendinden sonraki kuşakları hem biçem hem de içerik açısından etkilemiştir. Başlangıçta Gerçeküstücülüğü benimsemiş, sonradan uzaklaşmış; özdeyişler ve yoğun imgelerle gelişen kısa ve özlü şiirler yaratmış, mağrur ama gösterişsiz bir alay içeren, yer yer ahlaksal bir boyut taşıyan ekonomik ve son derece içe dönük kavramsal şiire yönelmiştir. Düzyazı şiirler de yazan Char, karşıt düşünceleri iç içe geçirişiyle Heraklitos-Heidegger esintileri de barındıran farklı ve özgün bir söyleyiş elde etmiştir. 1966'da tüm yapıtları için Eleştirmenler Ödülü'nü (Prix des Critiques) almıştır.

Şiire bakışını bir yazısında şöyle anlatır:
“Ozanım ben, ey aşkım, senin ufkunun doldurduğu kurumuş kuyuların yöneticisi.
Yaşamın yalanladığı, ozanın yeğlediği deneyim.
Şiirin merkezinde, bir çelişki bekliyor seni. Hükümdarındır o senin. Dürüstçe savaş onunla.
Şiirde, dönüşmek uzlaştırmaktır. Ozan gerçeği söylemez, onu yaşar; ve onu yaşayarak, yalana dönüşür. Musaların çelişkisi: şiirin doğruluğu.
Şiirin dokusundaki gizli tünellerin, uyum odalarının, aynı zamanda da gelecek öğelerinin, güneş siperlerinin, aldatıcı yolların ve birbirlerine seslenen varlıkların sayısı eşit olmalıdır. Ozan bir düzen oluşturan tüm bunların salcısıdır. Ve başkaldıran bir düzendir bu.
Ozanlar, alarm çanlarının çocukları.
Şiir ölümümü çalacak benden.
İnsanın kendisiyle ve dünyayla ilgili bir parçacık hata olmadan, ilk sözcüklerde bir tutam saflık olmadan şiire başlanamaz.
Şiir büyük bir sevinçle elimizde tuttuğumuz, bize göründüğü anda, kırağıyla kaplı sapının üstünde, çiçeğin çeneğinde, geleceği belirsizleşiveren o olgunlaşmış meyvedir.
Bak işte yine baş başayız, ey Şiir. Geri döndünse, bir kez daha seninle, genç düşmanlığınla, dingin uzam susuzluğunla boy ölçüşmem ve sahip olduğum o denge sağlayıcı yabancıyı senin sevincin için hazır etmem gerekiyor demek.”

Ozanlar

Şişelerin karanlığında okumamışların üzüntüsü
Gözle görülmez o kaygısı araba ustalarının
Derin balçıklarda ufak paralar

Örsün alt bölümlerinde
Ozan yaşar yapayalnız
Büyük temizlik arabası bataklıkların

Rene Char

AYDINLIĞIN ÖNCÜSÜ GİARDANO BRUNO
KARANLIĞA KARŞI MÜCADELEDE YOL GÖSTERİYOR…

"Pişmanlık duyacağım hiçbir düşünceyi benimsemedim. Siz karar verirken korkuyorsunuz. Ama ben onu dinlerken korkmuyorum."

Bu sözlerin sahibi Giardano Bruno, 17 Şubat 1600 günü odun yığınlarına doğru ilerlerken donuk ve solgundu, işkenceler yüzünden çok kan kaybetmişti. Güçsüz ve zayıftı. Etleri bazı yerlerden kemiğine kadar parçalanmıştı. Eklemleri tekerlek işkencesinden yırtılmıştı. Odun yığınına götürüldüğünde yüzüne öpmesi için İsa'nın çarmıhtaki yontusu tutuldu. O, küçümseyen bakışla kafasını çevirdi. Yüzlerce Romalının toplandığı çiçek meydanında odunlar tutuşturuldu. Yel ateşi körükledi. Alevler Bruno'nun ayaklarına yaklaştı. Elbisesini sardı. Papazlar dikkat kesilmişti. Bruno hiç olmazsa bu son dakikada pişman olup fikirlerinden döner miydi? Umutları boşunaydı, Bruno'nun ağzından ne bir söz, ne bir inilti çıkacaktı...

İnsanlık tarihi, özgürlük yürüyüşüdür. İnsan bilinçlendikçe özgürleşmiş, özgürleştikçe bilinçlenmiştir. Tarih boyunca mutluluğu ve özgürlüğü arayan insanoğlu, karşısında hep zorbalığı bulmuş, işkencelerle, ölümlerle, baskılarla dolu yolda ilerlemiştir. "Başkaldırıyoruz o halde varız" diye haykırıldığı zaman insanlık tarihi başlatılmış ve özgürlük yolu açılmıştır. Ölüm kararını Bruno'ya bildiren yargıç, ondan şu cevabı almıştır: "Ölümümü bildirirken siz benden daha çok korkuyorsunuz". Bruno’dan bize kalan önemli bir miras da şu sözde saklıdır:

"Ne gördüğüm hakikati gizlemekten hoşlanırım, ne de bunu açıkça ifade etmekten korkarım. Aydınlık ve karanlık arasındaki, bilim ve cehalet arasındaki savaşa her yerde katıldım. Bundan dolayı her yerde zorlukla karşılaştım ve cehaletin babaları olan resmi akademisyenlerin yanı sıra kalın kafalı çoğunluğun öfkesinde hedef olarak yaşadım."

NOT: E-Dergimize yapıt göndermek isteyen dostlar, emegin_sanati@mynet.com adresine gönderebilirler. Ayrıca grubumuza üye olarak, grup adresi yoluyla da bizlerle ilişki kurabilirsiniz: http://gruplar.antoloji.com/emegin-sanati Google Grup E-Posta Adresi: emegin_sanati@googlegroups.com Facebook Grup Adresi: http://www.facebook.com/album.php?aid=9847&id=100000398597738&saved#!/group.php?gid=25084311107 Twitter Adresi: http://twitter.com/#!/emeginsanati

ÖZLEM KESKİN: Başında Şavk Var

2012-02-14T10:08:00.000-08:00

BAŞINDA ŞAVK VAR

Çoğunluğunu kadınların oluşturduğu insan birikintisi birbirinin öyküsüne kilitlenmiş, bildiklerini artırmak yolunda zorluyordu sözcüklerini. En çok soru cümleleri uçuşuyordu havada. Abartılı ve ağırdı yanıtlar. Öykülerinin akışına kapılıp, hastalandıkça hastalanıyordu insanlar. Hızla artıyordu şikâyetler, ağrılar. İşin özü hormonu bozuk şişman kadınlardık hepimiz. Burada tiroit testlerimizi yaptırıp çıktıktan sonra yumulup yemek yiyecektik. Ve ne çok bilinçliydik. Yaptıracağımız çekimin her şeyini biliyorduk. Çekim sonrası çocuklardan uzak durmamız gerektiğini öğütlüyorduk en yakınımızdakine.

Kısa zamanda ezberledik öykülerimizi. Sıra beklemekten sıkılmış, yeni bir yüz, yeni bir heyecan arıyorduk ki; o sekerek girdi içeri. Önce gülüşü, ötüşü ya da kahkahası girdi; ayıramadım. Yaşı altıdan büyük dokuzdan küçük kara bir oğlan. Arkasından da annesi. Gerçi babası da olabilir; yüzü çizgilerden ibaret, cinsiyetsizdi. Çocuk anne diyordu.

Herkes sorularını yöneltmek için onların oturmasını sabırsızlıkla beklemeye başladı. Fakat çocuğun oturması imkânsızdı. Bekleme salonunun sağına soluna koşturuyor, kendi kendine cıvıldaşıyordu. Ayrıca o meraklı kadın yığınını hiç umursamıyordu. Kadın, adımlarını sürüyerek ilerleyip, Anadolulu çekingenliğiyle boş bir çuval gibi yığıldı yanımızdaki koltuğa.

Hiç vakit kaybetmeden atladı en meraklımız:

— Burada radyasyon var, dokunur bu çocuğa.

— Ne edem, olsun.

Duyunca cevabı; onun üzerine çıkıp, cılkı çıkana dek ezmek istercesine konuştu bu kez meraklı olan:

— Olur mu canım, o kadar uyarıyorlar. Getirmeseydin çocuğu.

— Olmazdı ki; çocuk hasta.

— Öyle mi, nesi var?

Hastalığı açıklamak konusunda yanındakiler kadar tecrübeli değildi kadın. Durdu bir an. Oğlunu aradı gözleriyle. Gözleriyle gülüştüler ana-oğul. Sarıldı ona gülüşüyle, ısıttı. Koşturdu gitti oğlan. İlkel bir oltayla avladı kadın sözcükleri:

— Şavk var başında.

— Nasıl şavk?

— Şavk işte, yumru gibi şavk…

Bu kez çullandı kadına en bilmişimiz:
— Şavk değil, tümördür o. (Yanındakilere dönerek) Kanser yani.
— Öyle işte, ondan…

Kısa süreli bir durum değerlendirmesi yaptı herkes yanındakiyle. Aldı, yürüdü sessizlik. Ve o anda sonra lanetlendi şavk sözcüğü. Çocuğa baktım ben. Konuşulanları duymuştu. Kapkara gözleriyle tokatlıyordu bizi. Dürtmüştük bir kere mahremini. Uyandırmıştık çocuk bilincini.
Yanımızdan hızla geçip, duvarlara yapıştırılmış afişleri okumaya koyuldu. Neden sonra bir açıklama yapma gereği duyarak, bize döndü:
— Korkuyor musunuz? Korkmayın. Bana önceden yaptılar, hiç acımıyor.

Onu yanıtlama gereği hissettim ben de, bilemediğim bir sebeple. Ne de olsa buradakiler arasında çocuklarla en çok konuşmuşluğu olan bendim. Bana düşerdi yanıtlamak:

— Erkeksin canım sen, korkmazsın tabi. Korkar mı hiç erkek adamlar?

Aman ne saçma bir cümle kurmuştum. Kınadım kendimi. Sanırım daha önce hiç kullanmamıştım bu cümleyi. Bu cümleyle engellemek istemiştim içimdeki acıma duygusunun beni küçültmesini. Başka nasıl onarılırdı az önce yıkılanlar. Nasıl toparlanırdı?

Yedi yaşında bir kız olmalıydım;.kırmızı çoraplı, fırfırlı etek filan. Kara ellerinden tutup koşturmalıydım. İki yandan bağlı saçlarım yüzüne değdikçe utangaç heyecanlar duymalıydı bir kıza dair. Yatağa yattığında aklına gelmeliydim, gizlice gülümsetmeliydim. Oysa; ne kadar gecikmiştim…

Tek geciken de ben değildim o salonda. Yanımda oturan kadın olayı bile anlayamamış; öğrenmeye çalışıyor meraklı gözlerle. Dürtüyor kolumu, soruyor iğrenç bir fısıltıyla:

— Neyi varmış kızım bu oğlanın?

Artık tutamıyorum kendimi. İnceldiğim yerdeyim dakikalardır, kopuyorum:
— Şavk yokmuş başında, tümör yokmuş. Top varmış, elma şekeri varmış, portakal. Koşmaca varmış, gülmece. Dondurma varmış, bilmece. Dönme dolap, yerküre varmış. Şarkılar, renk renk resimler varmış. Işık varmış, anladın mı? Sonsuzlukça ışık varmış başında. Masmavi bir hayat varmış. Duydun mu?

Deli deli bakıyor yüzüme kadın, korkuyla. Kimseden ses yok yalnızca çocuk adam ya da adam çocuk Sunay Akın haykırıyor nükleer tıp merkezine:

“Ne zaman bir çocuk ölse
gözü evlerinde
annesinin kavurduğu
helvada
kalır.”

Çocuk koşturmaya devamda. Sıram geliyor bu arada. Kalkıp yürüyorum.

Bir koşu geliyor yanıma:
— Korkuyor musun? Elini tutayım mı? Erkeğim ben kollarım seni.

Sımsıkı tutuyorum elini. Korkuyorum. Çocuk tam da gözü helvada kalacak çocuk

ÖZLEM KESKİN

ERCAN CENGİZ: Güneşten Geldik Güneşe Gideriz

2012-02-14T10:07:00.000-08:00

GÜNEŞTEN GELDİK GÜNEŞE GİDERİZ

‘güneşten geldik güneşe gideriz’
ha tek parça dona kalmış bakış
idam sehpalarında sallanarak
ha parçalanarak bedenlerimiz
cellada amin diyen imam
ovuştursun ellerini
mezar taşlarımız kırık

güneş içilirken avuç avuç
güneşe sözlü her karanfil bilirdi
halklara borçlu öleceğini
solmasın diye renkleri
başları eğilmesin diye bebelerin
en güzelini seçip verirlerdi şafağa

erkenden tutulsun sokaklar
pusular atılsın köşe bucak
gecenin karanlığında varsın
izleri sürülsün
varsın üleşsin çakal sürüleri
binlerce kurşun, bombalar patlasın

‘emekçilerle alay edercesine
pastaya altın konup yeniyorsa bir yerde
yıkılmalı zalimin bu çarkı
yıkılmalı bu adaletsizlik’
güneşe sözlü ışıldayan gözlerle
muştulanır yarınlar

devrimin her sıra neferinde
aynı sıcaklıkta beslenirdi direnci
kara bulutlardan süzülen ışık
girdiği toprağı tanırdı
aynı gözlerdi halklar arasında
ve aynı ellerdi özgürlüğe kalkan

dağlardır insana
ekmeği yoldaşça bölüştüren
acıyı-seviyi içirip insanı özgür kılan
dağlar ki ne para tanırdı ne devlet
ne soytarı palyaçolarını
bu kahrolası düzenin

ERCAN CENGİZ

HAMZA İNCE: Vuruldu Geceler— MEHMET RAYMAN: Kaput Bezi

2012-02-14T10:06:00.000-08:00

VURULDU GECELER

Yalnızlığı suda yakarak
Küflenmiş acılara üşümeyi takan
Yorgun çocuk yaşam direncinden
Coşmaz sokaklar çorak tarla rengi
Çürük kökte yarık ayak
Cellatın suratına bırakıyor kan
Telaşlı bir sonla

Sesiz bir öcü
Dona kayıtlıyor kan
Doyarsız bir kışın kar savurmasında
Ölen çocukların bedeni

Hazan toplayıp gitti yapraklarını
Sığınaklar yurtsuz bir kürdistan
Ah çekmeyen bebe bedenleri
Orta yerine düştü insan sufatına
Vuruldu gece küflenmiş acılarda
Hayat üşümeyi taktı

Yakıldı kutsal düşte umut
Kurşun izi ırmağın ağzında
Taktı üşümeyi
Yalnızlığı suda yakarak

HAMZA İNCE

KAPUT BEZİ

önce bize gelir
yer içer uzanır sedire
sabah olunca çıkar sokaklara
izini belli etmez kimselere

hiç tanımadığımız biri olur
akşam eve dönünce
hemen dilini çıkarır
başlar bizimle alay etmeye

dut mevsimi gelince sevinir
gözleri kapalı yürür
şiirin bile aklı ermez onun gidişine
o yüzden hep mutludur ipek böceği

dut yemiş gibi
isteğe bağlı pirim öde
ölüm öncesi verirler eline
iki metre kaput bezini.

MEHMET RAYMAN

BEKİR KOÇAK: Asla Ve Asla Ve Asla

2012-02-14T10:05:00.000-08:00

ASLA VE ASLA VE ASLA

dün ve yarın
bu iki sözcükte saklı her şey
değerin yüceliği
ya da ihanetin zehri
öyle bir kuşak mı desem
geçmişe gözleri kapalı
geleceği hokus pokus şans kapısı
emeğe dönük sırtlar
tere yabancı
gökten zembille inmiş tarih
yırtılmış sayfa sayfa
aşkları günübirlik
sabah başladıysa her şey
bitebilir akşama
oyun oynanıyor herkes sus pus
yeni cephelerinde zamanın
kan ve namus
konuşun mezarlar
herkesin görevden kaçtığı
leylası yitik gençlik
çok kırıldık çocuklar
size sakladığımız düşler
işgale uğrar gibi birer birer
ateşin ve suyun hışmında
korkunun dili bilenen
üç beş dizelik şiirle yüzü gülen
uçurumlara memleketi
gözyaşlarına bizleri
günbegün kilitleyen

kimse kimsenin yerinde değil
yalnızlıkları karartıyor geceler
ne varsa şizofren tutamak
eski günler saklandıkça keşkelere
söyletecekler bizlere illa ki
göğe bakıyorlar varız
altında üstünde yerin
ağaçta kuşlarda bile
ne kadar istiyorlar yokluğumuzu
umudun ardında ayak seslerimiz
fırtınalı günler dağarcığımızda
kendine kol kanat
sevincimiz bir arada
uzak doğmalara

asla ve asla ve asla
kabulümüz değil inkar
hayatın dumanı tepesinde
elde cemre ışığı
tomurcuğuna bakmalısın dalların
canımız yansa da çocuklar
bu can değil mi ki tende
yarınlar için elbette umut var

BEKİR KOÇAK

OSMAN COŞKUN: Lügâtsız— VEYSEL KEBANLI: Yarınlar Ülkesine Gidiyorum

2012-02-14T10:04:00.000-08:00

LÜGÂTSIZ...

birilerine
ya da
yalnız birine anlatılacak
bir şeylerimiz
ya da
bir şeyimiz vardır sadece

adı aşk olsun
sevda olsun
ve ya tut ucundan şunu
beraber kaldıralım olsun adı
ne olursa olsun
özlemeye acıkmak
ekmeğe doymak gibidir sevgili

hasrete düğümleniyor bütün sözcükler
sus olup kalıyorum,
şehir birazdan buza kesecek
ellerimi al
düşlerimi
tut ellerimi
yak düşlerimi
ısıt kendini

şehir birazdan sana hasret duyacak
bütün kuşlar tanık
failim gök yüzüyse, mekanım gözlerin olacak...

al yak beni sevgili
karanlığın aydınlansın
küllerimi savur ebesinin fizanına
adım kalsın yalnız tarih kitaplarına

sakın gelme
ellerimi bir gece yarısı aramasında kaybettim saçlarında
şefkat bekleme artık
o lügatlarda karşılığı olmayan bir sözdür sadece...

OSMAN COŞKUN

YARINLAR ÜLKESİNE GİDİYORUM

FOTOĞRAF: SAVAŞ ODABAŞ

Artık her an düşünmeyeceğim
Yaralamıyacağım serçe yüreğimi
İhanetlerden, iğrençliklerden uzak
Kahpeliğin ve ihanetin ödüllendirilmediği
Yarınlar ülkesine gidiyorum

Aşkın ve sevginin yüceliğinde
Onurun ve dürüstlüğün kutsallığında
Umutların ve sevginin her sabah
Güneş ile doğduğu ve yeşerdiği
Yarınlar ülkesine gidiyorum

Aşkımı, sevgimi, anılarımı
Yükledim serçe yüreğime
Tüm kötülükleri ve ihanetleri
Geride bırakarak sonsuzluğa
Yarınlar ülkesine gidiyorum

Belki başka bir gezegende
Belki başka bir dünyada
Belki başka bir ülkede
Hep umudunu taşıdığım
Yarınlar ülkesine gidiyor

VEYSEL KEBANLI

SEVGİNAZ İNAL: Asma Dalı

2012-02-14T10:03:00.000-08:00

ASMA DALI

aynada ki küçük kız,
bize ayıplar öğretildi
eteğini ört,gömünü koru
benim gömüm yok çok şükür
sevdiğim asma dalı
tadı mayhoş,tadı bir hoş...

öyle saf bakma küçük kız
dünya yeterince kirli
abi dediklerinden korunaklan önce
aldığın elma tadı
tadı mayhoş,tadı bir hoş...

çingenelik senin de ruhunda var
bakışlarından belli
senin annen baban vardı değil mi?
bende varında üstü
o yüzden tekin olmadım bir türlü
erkil yanlarımı büyütüyorum gizlice
sevdiğim asma dalı
tadı mayhoş,tadı bir hoş...

aynada ki küçük kız
sen benim yarım mısın?
şu sıralar öyle çok bölündüm ki
kadın yanım ayrı, kız yanım ayrı, çocuk yanım ayrı
eril tuğlalar örüyorum yaşama
sevdiğim asma dalı
tadı mayhoş,tadı bir hoş...

aynanın içinden nanik yapma bana
senin ailen vardı değil mi?
çocuklarını bırakmışlarda oraya...
beni avutmaya gelmişlermiş
oysa yaşam ikimizi de sobelemiş
sevdiğim asma dalı
tadı mayhoş,tadı bir hoş...

aynada ki küçük kız
o boynundaki de ne?
ip çocuklukta atlamak içindir
dur yapma! ! !
hani benim yarımdın?
benim çocuk yanımdın...
ah sevdiğim asma dalı
tadı mayhoş, tadı bir hoş...

SEVGİNAZ İNAL

MEHMET GİRGİN: Şubatı Atmayın, Biriktirin— CİHAN ALKAN: Sövgü — HAKAN KAYA: Başkaldırı

2012-02-14T10:02:00.000-08:00

ŞUBATI ATMAYIN, BİRİKTİRİN
YA DA BİR KADINI KUŞATIN AMA İŞGAL ETMEYİN

FOTOKOLAJ: ADNAN DURMAZ

Ölmek gizlenmektir hayata
Gözlerini yummak, kırpmaktır bir aşkı
Yaşamak yaşlı bir ağaçtır kuş ağzında
Kollarımız yasemen ya sevgi kokar
Boynumuz uzar, kıldan ince köprüler kurarız hayata
Aşkın toprağı ve gurbeti yolculuktur başka aşklara

Aşk Afrikalılaşmaktır

MEHMET GİRGİN

SÖVGÜ

cennete uçuyordu kuşlar
uçsuz bucaksız yokluğundan havalanarak

             geride kanat sesleri
             geride yarım kalmış yanık dualar
             geride sol avucumda bir boşluk
             bırakarak

havaya kaldırıyorum sol elimi
söze nereden başlayacağımı
b i l m e d e n.

CİHAN ALKAN

BAŞKALDIRI

Hissettikten sonra bir ülkeyi
bütün umursamazlığın biter
ayaklanırsın!
gelişip çoğalan KARANLIĞA!
gözlerinin aydınlığı yeter
yüreğinin başkaldırışını,
artık susturamazsın !

HAKAN KAYA

ADNAN DURMAZ:“Beni Sevdiğim Yaratır”

2012-02-14T10:00:00.000-08:00

“BENİ SEVDİĞİM YARATIR”

Kenanlı Yusuf zindana konunca Züleyha’ya ayrılık ağır gelmeğe başladı.
Evi barkı ona zindan gibi dar göründü. Her gece zindana gidiyordu.
Birisi ona dedi ki: 'Aşk ateşi seni yak¬mamış, sevgi bahçesinin meyvasını tatma¬mışsın.
Bu gayet güzel bahçeli saraydan uzak kalıp suçlular gibi ne vakte kadar zindanda oturacaksın?
Züleyha cevap verdi: 'Dostun cemalin¬den uzak kalınca, bütün âlem sahası bana karınca gözü gibi dar gelir.
Eğer onunla beraber bir karınca gö¬züne yerleşsem, bu bana yüzlerce bağlı bah¬çeli saraydan daha hoş, daha ferah gelmekte!

Cami-Salaman ve Absal

Yeryüzünde aşka dair söylenmedik söz kaldı mı? Belki kalmadı. Kalmasa da, hâlâ, başka bir biçimde aynı anlama gelen cümleler söylenmeye devam ediyor. Aciz bir biçimde, insan yaşadığı duyguyu ifade edemedikçe, ısrarla başka sözcüklerle anlatmayı, yeniden deniyor. Mevlana, kendisine aşkı soranlara; ”ben ol da gör” diyerek, sözün aczini dile getirmiyor mu? Fuzuli; 'Aşk imiş her ne var ise âlemde, ilim bir kıyl ü kal imiş ancak' (Âlemde ne varsa aşktır, ilim bir dedikodu-falanca şunu dedi, filanca bunu dedi-dan ibarettir) derken, her ne kadar İslam tasavvufundaki âlemlerin yaratılmasının nedenini aşk olarak gören anlayışı dile getirse de, biz burada şöyle bir düşünce geliştirebiliriz.

Bilim insanın yaşamını kolaylaştıran buluşlar yaptı. Buzdolabı, kalorifer, araba, uçak, bilimin on binlerce yılda ortaya koyduğu, insanlığın yaşamını kolaylaştırma amaçlı buluşlardır. Ancak insan yemek yiyen, otobüse binen, bir canlı değildir yalnızca. İnsan bilimin ürettiği malzemeleri kullanarak mutlu olamaz. ”Dünyanın en güzel yeri sizce neresidir?” dediğimizde herkes farklı bir yanıt verecektir. ”Herkesin maddi anlamda düşlediği yaşam biçimi nedir?” dediğimizde de, çoğunluk hep, lüks evler, arabalar, deniz kıyıları vb sayabilir. Ancak düşlenen kentlerde, parasal sorunu olmayan nice insan var ki, sürekli ruh hekimlerine gitmekte, depresyon geçirmekte, bunalımlarından çıkamayıp, intihar etmektedir. Dünyanın en güzel yeri saydığımız yerlerde de insanlar mutsuz olabiliyor yani. Bilim, insana belki daha kolay ve rahat bir yaşam sunabiliyor; ama mutluluk, aşk, huzur gibi kavramları sunamıyor. Burada sözü edilen teknolojinin dışında, egemen ideolojilerin geliştirdiği felsefe, sanat, gibi etkinlikler de, o ideolojinin amaçlarına uygun olarak, insanlara mutluluk değil mutsuzluk getirir ancak. Yirminci yüzyılda burjuva düşünürlerinin ürettiği felsefeler varoluşçulukta olduğu gibi, insanı ancak, kendi değerlerini ”hiç”leyen bir bataklığa saplamayı amaçlamaktadır. Sanat, ilk çağlardan bu yana, insanın yaşamını “güzelleştirme” yolunda yapılan etkinliklerdir. Bir sınıfın diğer sınıfı sömürdüğü zamanlarda, egemen olanların sanatı, ancak dar bir çevreye hitap eden bir yapıdadır. Bunun örneklerini, Osmanlı divan şiirinden, son yüzyılda ortaya çıkan bir takım sanat akımlarına kadar görebiliriz. Kaldı ki bununla da yetinmeyip, geniş yığınların sanatını yok etmek, yozlaştırmak için her yola başvurmuşlardır. Evreni aşkla görenler, kuşkusuz ki onlardan daha mutlu ve huzurlu olabilirler. Kapitalist sistem doğanın düşmanıdır ve Tanrı kavramını tanımaz. Doğaya ve Tanrı’ya daha yakın olan, hayatın ortasında aciz bırakılmış kitleler, bulutlara, kuşlara, tanrıya daha yakındırlar; bu yüzden de aşk ancak onların yüreklerini vatan kılabilir kendine.

Belki de aşka dair söylenmedik söz, söylenmiş olanlardan çok daha fazladır kim bilir. Çünkü aşk, her insan nasıl benzersizse, her insanda farklı yaşanan bir duygu değil midir? Her insan kendini farklı sözlerle ifade eder. Aslolan da söz değil, bize o sözleri söyleten duyguları yaşıyor olmamız değil mi. Söz ki, insanın yaşadığı içsel fırtınaları anlatmakta hiçbir zaman yeterli olmayacak.

Bilim sınıflı toplumlarda egemen sınıfların elinde, insanlığın rahatını huzurunu düşünerek işleyemez. Kapitalist toplumda insan değil, sömürü söz konusudur. İnsan mutluluğu ise asla önemsenemez. Bilim insanlığın hizmetinde olduğu zaman gerçekten de, iç dünyamıza yansıyan güzellikler üretiliyor olacaktır. İnsanı sömürme temeli üzerinde yükselen her sistemde, kadın–erkek, ana-baba-çocuk, seven–sevilen ilişkileri de, dostluk arkadaşlık, aşk gibi duygular da, onları sakatlamak üzere kurgulanmış koşulların avuçlarına doğacaktır. Bundandır, aşklar hep yalan çıkar; dostlarsa hep sahtekâr. Sonuçta, sürekli olarak mutsuzluklar, düş kırıklıkları yaşanır. Fuzuli’nin “Aşk imiş her ne var âlemde” sözü, bu âlem için geçerliliğini kaybeder. Âlem çünkü, insanın insanı kul ettiği, çocukların başına bombalar yağdırılan, para adındaki puta milyarlarca insanın sabah akşam secde ettirildiği bir âlemdir. Orada aşk olsa olsa, bu sisteme karşı savaşmakla sağlığına kavuşup, anlamını bulabilir. Bunu görmezden gelerek, aşk üzerine, inci gibi söz dizen zamanımızın şair ve yazarları, yalnızca, insanların karşısına sistemin bir aldatmaca olarak koyduğu sanal bir aşkın belleklere daha bir çivi gibi çakılmasına yardım etmektedirler. Filmlerde, kitaplarda anlatılan, dizelere dökülen aşk, kapitalist sistemde milyonlarca insanı kandırmaya yarayan bir hayaldir yalnızca, bir hastalıktır. Maksim Gorki’nin ”Yazarlar insan ruhunun mimarlarıdır” sözündeki gibi şairin ve yazarın bir görevi de, ruhlarımızı sağaltmak olmalıdır. Dünya piyasalarında en çok satan postmodern kitaplar nasıl ki, sakat bir aşkı insanların bilincine allayıp pullayıp giydiriyorsa, bizde de bunun benzerlerini adım başı görmek olası. Hatta diyebiliriz ki, doğru olan istisnadır. Arzu, güçlü istek anlamına gelen bir söz olarak, aşk için kullanıldığında çoğu zaman cinsel isteğin bir ifadesidir. Örneğin, insana düşünmemesini buyuran Orhan Veli neyin temsilcisi olabilirdi.

“Düşünme,
Arzu et sade!
Bak, böcekler de öyle yapıyor "

Bu örneği o kadar çoğaltabiliriz ki. Ancak, zamanımızın yazıcılarının sadece düşünmeyen, arzu eden insan tiplemesinin mimarlığında, sistemin iyi birer temsilcisi olduklarını söylememiz ve bu örnek, konu hakkında başka söze gereksinim bırakmıyor sanırım.

“Bu sistemde aşk olmaz mı?” gibi bir soru, bu sisteme rağmen aşk hep var olacaktır biçiminde yanıtlanmalıdır. Evet, sistem, insanlık dışı bir sömürü düzeni olunca, insanı insanlıktan çıkartmanın tüm koşullarını sürekli hazırlamaktadır. Her sistem de her canlı gibi ölüm korkusunu yaşar sürekli. Nedense, diktatörler, zorbalar, halktan daha çok korkar ölümden. Onların bu dünyada sonsuza kadar kalacakmış gibi yaptıkları her şey, tarihin çöplüğüne gömülecektir; bilirler bunu. Bu da zulümlerini daha bir arttırır. Çünkü yaşam biçimleridir zulüm, zulmederek daha çok yaşayacaklarını sanırlar. İşte tam da bu noktada, aşktır kalabalıkların, milyonların direncine verdikleri sabırlı su. Başkaları için ağlamanın, yanmanın, direnmenin, savaşmanın, ölmenin güzelliğini bilen insanlar, aşka layıktır. Bencillikle işi olmayan bu yüce duyguyu sökemedi zorba sistemler insanlığın sinesinden. Aksine, öyle bir duygu ki, bencil yanlarımızı onardı kalbimize düştüğü zaman. Yoksulların en büyük zenginliği oldu ilk insandan bu yana. Milyonlarca türküye, ağıda döktük, efsaneler yarattık aşka dair. Ona sığındık yalnızken; kimsesizken kimsemiz oldu,yaramızı yar ettik,sabır taşlarını çatlata çatlata bekledik, özledik, aradık…

“İnsan çift yaratılmış” derdi eskiler. Herkese göre deliydi ama yâriydi yârinin kimisi… “Tencere kapak” benzetmesini yaptılar maşukunu bulan âşıklar için. Her insanın bir insanı var mıydı sahiden. Yani bu zamanda bu düzende, bize en çok uyan birileri olur muydu? ”eş ruh” diye bir aldatmaca uydurdu batı kaynaklı düşünce sistemi. Olaya daha nesnel bakmak gerekiyor. İnsanın bir benzeri, eşi olur mu?

“Gönülden gönüle pencere olduğu muhakkak. İki gönül, iki ten gibi birbirinden ayrı ve uzak kalamaz. iki kandilin yağ konan kapları birbirine bitişik değildir ama ışıkları birbirine katışmış birleşmiştir. Hiçbir âşık yoktur ki sevgilisinin vuslatını ara¬sın, dilesin de sevgilisi onu aramasın, dilemesin! Fakat aşk, âşıkların vücudunu inceltir, zayıflatır; sevgililerin vücutlarınıysa güzelleştirir, semirtir!

“Bu gönülden sevgi şimşeği çaktı mı bil ki o gönülde de sevgi vardır.
Gönlünde Tanrı sevgisi arttı mı şüphe yok ki Tanrı seni seviyor.” diyor Mevlana. Bize diyecek söz bırakmayacak kadar güzel söylüyor. Eğer sen gerçekten doğru olanı bulup sevmişsen, o da seni sever. Burada Marks’ın ünlü sözünü alalım: “İnsanı insan olarak düşünün ve onun dünya ile ilişkileri de insanca olsun,o zaman sevgiyi sadece sevgiyle,güveni güvenle...değiştirebilirsiniz.” diye başlıyor Marks, yani sevginin karşılığı sevgiden başka bir şey olursa, o sevgi satın alınmış demektir, sevgi değildir.

(Burada Halil Cibran’ın şu sözlerini anımsıyoruz; ”Karşısındakine kendinden başka hiç bir şey vermez Sevgi, ve kendinden başka hiç bir şeyi de geri almaz. Ne kendi dışındaki şeylere sahiptir, ne de kendisine sahip olunabilir; Çünkü Sevgi, kendi kendini bütünler ve kendi kendine yeterlidir.” )

Marks devam ediyor; ”Eğer sanattan tad almak istiyorsanız, sanatkârca eğitilmiş olmanız gerekir, eğer başka insanları etkilemek istiyorsanız, onlar üzerinde gerçekten uyarıcı ve geliştirici etki yapan bir kişi olmalısınız. İnsanlarla ve doğayla olan her ilişkiniz, sizin iradenizin nesnesi olan, gerçek bireysel yaşamınızın en net yansıması olmalıdır.” Sanatkârca kendini eğitmemiş birinin sanatkârlık taslaması, sanatkârlık yapmaya kalkması soytarılıktan başka bir şey olamaz. Bu anlamda, zamanımızda pek çok sanatçıyı(!) bu kategoriye sokmak mümkün. İnsanları etkilemek için bir takım oyunlara girmenin de hiçbir anlamı olmaz. Böyle bir davranış olsa olsa şaklabanlık olabilir. ”Eğer sevginiz sevgi doğurmuyorsa bu, sevginizin, sevgi üretmediği anlamını taşır. Eğer seven kişi olarak yaşamınızı ortaya koyuyor ama sevilen bir kişi olamıyorsanız, sevginiz güçsüzdür. Bu bir talihsizliktir,mutsuzluktur” diye bitiriyor Marks sözünü. Sevginiz, karşı taraf üzerinde, doğal ve kendiliğinden bir akış sağlamalıdır, bunun dışındaki her çaba, boşuna olacaktır. Ben bu alıntıyı bu biçimde yorumladım. Sana ait yârse eğer, o da seni arıyordur ve ilgiler mutlaka karşılıklı olacaktır.

Mevlana diyor ki; ”Tek elin sesi çıkmaz. öbür elin olmadıkça, İki elin birbirine vurulmadıkça ne ses çıkar, ne seda! Susuz, ey tatlı su diye ağlar, inler ama su da nerde o susamış, diye ağlar, inler! Bizdeki bu susuzluk, suyun bizi çekmesinden ileri gelir.. biz suyunuz, su bizim! Tanrı hikmeti ezelde bizi birbirimize âşık etti. O ezelî hükme göre kâinatın büyük zerreleri çift çifttir ve her cüz'ü de kendi çiftine âşıktır.Âlemde her cüz'ü de muhakkak kendi çiftini İster. Kehribar, nasıl saman çöpünü çekerse her cüz'ü de muhakkak kendi çiftini çeker.”

Mana âleminin sarrafı olarak adlandırılan gönül adamı,
gökyüzünü erkeğe, yeryüzünü kadına benzeterek devam ediyor; ”Bu iki güzel, birbirlerinden süt emmeseler, bir¬birlerini sevip koçmasalar nasıl olur da birbirlerinin muradına dolanırlardı? Yer olmasa güller, erguvanlar nasıl biter, gökyüzünün suyu, harareti olmasa yerden ne hâsıl olur? Dişinin erkeğe meyli, ikisinin de işi tamamlansın diyedir. Bu birlikte âlem beka bulsun diye Tanrı erkekle kadına da birbirlerine karşı bir meyil verdi. Her cüz'e de, diğer bir cüz'e meyil verdi., ikisinin birleşmesinden bir şey doğar, bir şey vücut bulur.”

Bütün bunlar kuşkusuz güzel sözler. Ancak gerçekten de, bir yerlerde bizi bekleyen ve arayan bir yârimiz var mı? İslam inancındaki, ruhlar yaratıldığında, ruhumuzun tanış olduğu sevgili var mı gerçekten. Eğer varsa, insanların çoğu bunu bilmiyor. Eğer varsa, neden bu dünyada karşılaşmak ihtimali, neredeyse imkânsız denilecek ölçüde zayıftır. Eğer aynı zaman diliminde dünyaya gelmişsek, kim bilir, nerededir, hangi ülkededir. Belki bir genelevde saat başı bir başka insana satılan kadının eş ruhu, Paris’te bir kilisede rahiptir; belki Afrika’da bir ülkede açlıktan öleli çok zaman olmuştur. Kim bilir belki de, birlikte olduğumuz kişinin ta kendisidir.

“Tüm diğer konularda değersiz ve yararsız biri olsam da, en azından seven ve sevileni kolaylıkla ayırt edebilme yetisi, her nasılsa bana tanrı tarafından verilmiştir.” Diyen Sokrates’e göre; ”Eros mitolojik olarak konuşulduğu zaman bile, bir tanrı değildir. Tanrılar yetkindirler, oysa Eros'un kendisinin bir yetkinliği yoktur ve yetkin olan bir şey, her ne olursa olsun, zorunlu olarak, aşktan yoksundur. Aşkın özü daha çok yetkinliğin karşıtıdır: Yetersizlik, eksiklik, yoksunluktur, eksiklik bilinci ve gerçekleşme ve tamamlanma arzusudur. Aşk sevilenin eksikliğidir ve tanrılar hiçbir şeyin eksikliğini duymazlar

.
Tanrı değilse eğer. Eros nedir? Hâlâ söylenceye dayanarak konuşan Sokrates, Eros’a büyük bir tin ya da daimon adını verir. Bir başka deyişle Eros ne tanrı ne de insan olup, tanrılarla insan arasında bulunan, 'aradaki uzayı (mekânı) dolduran ve bütünü kendisinde birleştiren' bir şeydir.”

İslam Tasavvufunda ise “Ben gizli bir hazine idim. Bilinmeyi istedim ve âlemi yarattım.” kudsî hâdisine dayarak, yaradılışın gayesi aşktır. Kur’an’da Âraf,172’de “Hani Rabbin, Ademoğulları'ndan onların bellerinden soylarını dışarı aldı ve 'Ben sizin Rabbiniz değil miyim?’ diyerek kendilerini birbirine şahit tutmuştu da onlar da 'Evet şahidiz' demişlerdi. Allah kıyamet günü şöyle diyemeyesiniz diye bunu böyle yaptı; 'bizim bundan haberimiz yoktu’ ” biçiminde anlatılan, ezel meclisinde, Allah’ın ruhlarla yaptığı bir tür sözleşme vardır. Orada ruhların birbirini gördüğü belirtilip ve bu dünyada karşılaşınca, birbirini bulacak olan âşıklar, dostlar biçiminde yorumlanır bu ayet. Sonuçta,”âlemde ne varsa aşktır” İslam tasavvufuna göre.

Sokrates’in düşüncesi de bundan çok uzak değil görüldüğü gibi. İslam Tasavvufunda,”vahdet-i vücut” olarak adlandırılan ilahi aşktır. Sokrates ise “Tanrılarla insanlar arasındaki boşluğu dolduran ve bütünü kendisinde birleştiren” bir unsur olarak söz eder aşktan.

DNA’larımızın, dedelerimizden bize gelen bir takım özellikler ve hastalıklar gibi, ezel meclisinde, bu dünyada bize en uygun, diğer yarımız olan insan için de kodlandığını belirten zamanımızın bir takım yazıcıları, yeryüzünde insanı biçimlendiren koşulları tümüyle reddeden bir anlayışın savunuculuğuna düşüyorlar. (Zamanımızda bilim DNA’lara, genlere müdahale ederek hastalıkları ortaya çıkmadan yok etme noktasına gelmiştir.) Bu tıpkı, insanın başına gelen bütün olumsuzlukların, savaşların, belaların sorumluluğunu, kadere yüklemekle aynı şey oluyor. İnsanın insanı kul ettiği, insanın yaşam biçimini, insanın isteklerini, zevklerini, dünyaya bakışını belirlediği zamanlarda, bu dünyada olan her şeyin sorumluğunu, doğmadan önce belirlenmiş olan yazgıya yükleyen, ”şükürcü” anlayışla aynı konuma düşmüş oluyorlar. Filmlerde gösterilen çok zenginle çok yoksulun aşkı ne yazık ki bu dünyanın koşullarına pek uygun düşmüyor.

Sokrates aşka dair gayet akla uygun tespitler yapıyor: ”Aşk her zaman bir şeyin aşkıdır Zorunlu olarak bir nesneye doğru yöneltilmiş durumdadır. Sevmek demek bir şeyi sevmek demektir. Ancak aşkın nesnesi nedir? Çok yalın olarak, insanın gereksindiği, arzu ettiği ve istediği şeydir. İnsan zaten sahip olduğu bir şeyi gereksinmediği, istemediği ve arzu etmediğine göre, aşk her zaman insanın henüz sahip olmadığı bir şeye yönelmiştir” Burada biz şunu söyleyebiliriz: çoğu insan için aşk, bu dünyada yaşamını araç yaparak yöneldiği amaçtır. Farkında olmadan kölesi olduğu, istekler, giderek büyür ve, onun tüm varlığını gasbeden bir canavar olur. İslam dininde “nefis” denilen, bu hırs yüklü istekler, asıl aşktan bizi yoksun bırakan hastalıklarımızdır. Çoğu insan hayat boyu insanları sömürür, haksızlık yapar, rüşvet alır, haksız kazanç yolları bulur, para kazanır; ama o parayı yiyemeden de ölür. Onlar için aşk, bu yaşamlarını gasbeden çılgın tutkudan başkası değildir. Böyleleri için, karşı cinsten kendilerine en uygun kişinin fiyatı, ya paradır, ya gösterişli meslek diploması vb. Elbette onlar için de bu dünyada, satın alabilecekleri, biçilmiş kaftan, tencere kapak kişiler vardır. Bu dünyada, karşı cinsten, herkese en çok uyan birisi elbette vardır. Olmaması akla ve bilime aykırı olurdu. Sokrates’in bu konuda söyledikleri şöyle devam ediyor: ”Aşk iyi, yararlı ve hayırlı olan bir şeye duyulan arzudur; doğamız itibariyle, eksikliğini duyduğumuz, gereksindiğimiz, eşdeyişle doğamız itibariyle bizim bir parçamız olan ve bizi tamamlayacak bir şeye duyulan sevgidir. İnsansal aşk. İnsan için iyi olana duyulan sevgiden başka bir şey değildir, insanın doğal ereği ve hedefine doğru yönsemesidir, her bireyin doğuştan getirdiği, kendini-gerçekleştirme gereksinim ve isteğidir” Aslolan da bu değil mi: insanın kendini gerçekleştirmesi. İnsanın, yeryüzünde benzeri olmayan bir varlık olarak, kendi dışında önüne konulmuş yasa, kural ölçülerin duvarlarını aşarak “kendi” olabilmesi. Bu elbette, insanı var eden koşullar dâhilinde oldukça zor. Beğenilerimiz ve zevklerimiz bile dışardan bize veriliyorken, kendi iyi’mizi, güzel’imizi, aşk’ımızı var edebilmek hiç de kolay değil.

Bizim en büyük eksikliğimizdir aşk, bundan olmalı yaşam boyu bitmeyen susuzluğumuz olması.Büyük bir kendini tamamlama çabası içinde çırpınarak yaşanan mutsuzluğumuz ve mutluluğumuz..Sokrates tam da bunu anlatıyor; ”Eksikliğini duyduğumuz, doğamıza uyan bir şeye duyulan arzu olarak görüldüğünde, aşk bizim dışımızda bulunan bir mutlak diye sunulmuş bir şeye duyulan aşk değildir, tam tersine, bizim doğamızın bir parçası olan, ve onu tamamlayan bir şeye duyulan aşktır. Çok yalın olarak, eksikli ve sonlu oluşumuza ilişkin bilinçliliğin doğurduğu gerçekleşme aşkıdır.”

Çoğu insan arayışının farkında bile olmadan aramaktadır kendisini tamamlayacak olan diğer parçasını. Eksikli yanı sürekli sancıyarak ve kanayarak yaşanan bir maceradır insan ömrü. Bizim diğer parçamız olan kişi de, kendi diğer parçasını arayarak, kendini tamamlama, gerçekleştirme sancılarını yaşar. Biz kendimizin diğer yarısını çeken bir mıknatıs gibi yaşarız; böyle olunca da, ne yaşı başı vardır aşkın, ne de insanların koyduğu denklik kurallarını tanır. Mevlana; “Âlemde her cüz'ü de muhakkak kendi çiftini İster. Kehribar, nasıl saman çöpünü çekerse her cüz'ü de muhakkak kendi çiftini çeker. Gökyüzü yere merhaba der, demirle mıknatıs nasılsa ben de seninle Öyleyim.” diyordu. Sonsuz bir arayıştır işte bu macera, yurtsuzların yurdunu aramasına benzer. Âşık yana yana arar maşukunu, bir garip yolculuktur. Mevlana şöyle diyor; ”Sevgililerin aşkı, onların yanaklarını parlatır; âşıkların aşkı, âşıkların canlarını yakar, yandırır! Kehribar, niyazdan müstağni gibi davranan bir âsıktır., o uzun yola düşen, o uzun yolda savaşansa saman çöpü!..”

Hüsrev ü Şirin’in başlangıcında; ”Hayvan gibi yalnız yemek ile, uyku ile kalma; bir kediye de olsa gönül bağla! Senin bir kediye âşık olman, kendi kendine aslan olmadan daha iyidir.” diyen Nizami’nin Mevlana’nın biraz önceki sözlerine çok benzeyen sözleri aynı şeyi pekiştiriyor; ”Eğer bir taşın sinesine aşk düşerse, bir cevhere âşık olmaya hak kazanır. Eğer mıkna¬tıs, âşık olmasaydı, o şevk ile demiri nasıl kapardı? Eğer yolunun üzerinde aşk olmasaydı, kehrubar saman çöpünü aramazdı. Ne kadar taş ve ne kadar cevher vardır, yerlerinde öylece dururlar, ne demiri ne de samanı kapmazlar. Her bir cevher —ki bunlar sayısızdır— kendi merkezine meyleder”

Bizim için, önceden hazırlanmış, buluştuğumuz zaman her şeyin, yerini bulup oturacağı; gerekli bütünlüğün oluşacağı bir insanın varlığına inanmak mümkün olabilirdi; eğer ki, aşk ilişkisinin doğasına ters olarak, karşımızdaki insanı olduğundan farklı göremeseydik. Sevgili daima en mükemmel olan değil midir? Onda kusurlar bile bir özellik oluvermez mi çoğu zaman. Onu tanıdığımız anda, karşımızda, bütün gizemleri ve güzellikleriyle, keşfedilmeyi bekleyen bir dünya değil midir sevgili. Başka olandır o,en farklı olandır; ve böylece başlar Şeyh Galib’in “Aşk”ına ateş denizlerini aşmayı göze aldıran yolculuk. Aşkın doğasında bu var; ancak, gerçekte olanla, bizim, aklımızı bir tarafa atarak, gönlümüzde, düş dünyamızda yeniden var ettiğimiz aynı varlık değildir. Ama eğer, şansımız yaver gider de, yârimiz, onun varlığına attığımız her adımda, bizi şaşırtarak, tam da umduğumuz gibi çıkarsa, işte buna mucize denir. Belki de, bütünlenip tamamlanma böyle bir şeydir. İki taraf da karşılıklı tamamlanıp, kendini gerçekleştiriyor, Mevlana’nın kandilleri gibi, birlikte ışık saçarak. ”Çünkü tüm insanlar gerçekten iyi olanı, eşdeyişle doğaları itibariyle kendilerinin bir parçası ve kendilerinin olan bir şeyi severler ve bu nedenle, iyi bir şey yaratır ve arkalarında iyi bir şey bırakırlarken, sevdiklerini korur ve ölümsüzleştirirlerken, gerçekte kendilerini yaratmakta, korumakta ve ölümsüzleştirmektedirler” diyor Sokrates.

Bir insanı değiştirerek, kendi insanımız kılmanın mümkün olamayacağını, söyleyebiliriz burada. Bir insanı, kendinden başka bir insan yapmak, kafamızdaki kalıplara uydurmak olanaksızdır. Bunu kendisi istese bile, başaramayacaktır. O yalnızca bizimle tamamlandığında kendisi olabilen bir varlıksa, bizim yârimiz demektir.

İlişkilerinin başlangıcında, sürekli kavga eden insanlar tanıdım. Sürekli kavga eden, başkalarının ne diyeceğini umursamadan birbirini kıran, rezil olan arkadaşlarım oldu. Özellikle, bir çift var ki, bu yazının yazılmasına neden olan onlardır. Anımsıyorum; İzmir’de iki dersane öğretmeni olarak tanışmışlardı. Kadın felsefe öğretmeni, erkek tarih öğretmeniydi. Kavgalı bir ilişkiydi onlarınki. Defalarca ayrılıp, sonra yeniden bir araya gelmişlerdi. Kadının ailesi öğretmen kökenli, erkeğin ailesi gecekonduluydu. Biri alevi diğeri sünni kökenliydi; ama önemsemedikleri bir durumdu bu. Sonra erkek, İzmir’den, İstanbul’a gitti. Bu gidişle, aynı zamanda kadını terk etmiş de oluyordu. Fakat çok zaman geçmedi, kadın da onun peşinden İstanbul’a gidip, orada bir dersanede çalışmaya başladı. Yedi-sekiz ay sonra da, bir yaz günü evlendiler İzmir’de. Kadın, erkeğin ailesini sevmiyordu başından beri. Bunu da sürekli olarak belli ediyordu. Çok bir zaman geçmedi, birkaç ay sonra, erkeğin İstanbul’da evini önce terk ettiğini; bir ay kadar sonra da, geri döndüğünü. Bir süre sonra, erkeğin İzmir'deki ailesinin evinde aileyle birlikte, mahalleye rezil olurcasına bir kavga edildiği duyuldu. Kavga sonucunda, gecenin bir yarısı erkeğin ailesi, gelinlerini evden kovmuşlardı. Tam bir rezalet. Eşi de ağzını bile açmamıştı. Buna benzer olayları pek çok insan yaşamış; yaşamayan azınlık da defalarca tanık olmuştur.

Arkadaşım, yaşadığı aile faciasından sonra, biraz kendine gelebilmek için, benim yaşadığım bozkır köyüne geldi. Gezdik, tozduk, konuştuk, tartıştık. Kaçınılmaz olarak boşanacak ve bir daha da arkasına bakmayacaktı. Döndükten bir süre sonra, eşiyle tekrar aynı eve yerleştikleri haberi duyuldu. Bu olayla birlikte de, evin tek oğlu olan arkadaşımın ailesiyle arasındaki köprüler tümden yıkıldı. Öyle ya, eşinden memnun olmayıp bunu ailesiyle paylaşarak cephe oluşturan bir insan ailesine ne diyecekti ki. Ailesiyle birlikte, eşini sokağa atmıştı.

Beş yıl kadar bir zaman sonra onların ziyaretine gittim. Zaman içinde çok uyumlu bir ilişki geliştirmişlerdi. Son derece birbirini tamamlayan iki insan vardı şimdi. Anlaşılan o ki, bir ağaç büyütürcesine emek verilerek, iki insan birbirini yeniden yaratıyordu. Çocuğun önce emeklemesi, sonra düşe kalka yürümeyi öğrenmesi gibi, iki insanın sevgisi de, ancak bin bir güçlüğü yenerek, koşmayı başarabiliyordu. Sokrates bu saptamayı şöyle destekliyor; ”Bu, hiç kuşkusuz, seven ya da sevilen*söz konusu olduğu sürece, sevgi ilişkisinin daha az maieutik (x) olduğu anlamına gelmez. Çünkü, seven her ne denli sevgiliyi, kendi iyi imgesine dönüştürmeye çalışırsa da, bunu sevgiliyi. Onun doğası İtibariyle olma gereksinimi duyduğundan farklı bir şeye dönüştürerek yapmaz. Herhangi bir doyurucu ilişkinin temeli, seven ve sevgilinin ortak olarak (iyi) bir şeye sahip olmaları ve büyük ölçüde aynı şeyi sevmeleri ve istemeleridir, bu nedenle seven sevgiliyi kendi iyisine dönüştürerek, ona zarar vermez, ancak daha çok, onun tam anlamıyla gerçekleşmesi için, doğası itibariyle olması gerekene dönüştürerek, yardımcı olur. Seven bunu. Kendi iyi anlayışını sevgiliye hile ile kabul ettirerek değil de. Onun kendisi için gerçekten de iyi olanı elde edebilecek, kendisi sevgilinin bunu elde etmesinde salt bir vesile olacak biçimde, kendisine doğru dönmesini sağlayarak yapar. Eğer durum böyle olmasaydı, aşk ilişkisi meyvesiz kalacaktı, çünkü ilişkide ortaya çıkan iyileşme ve gelişme, kişinin bizzat kendi gelişmesi değilse, hiçbir biçimde gerçek bir gelişme değildir. Aşk ilişkisi hem seven hem de sevilen tarafında doğurtucu ya da üretici kalmalıdır: Hem seven hem de sevilen diğerinin kendi kişisel gelişmesi, ortak iyiye doğru karşılıklı bir ilerleme için bir vesile, bir fırsattır.” O halde insanların başlangıçta, kimseden utanmadan, yaptıkları onca kavga ve rezillik, hayalimizde yeniden oluşturduğumuz sevgilinin gerçeğiyle buluşma sürecinde ortaya çıkan hayal kırıklıklarının bir sonucu olduğu gibi, aynı zamanda karşılıklı birbirine nüfuz etme, bir tür uç noktalarda sınama değil midir. Biz aynı zamanda da kendimizi sınıyoruz o zaman. Sadece sınamakla kalmıyor, dönüştürüyoruz da, hem kendimizi, hem de karşımızdakini. Bu dönüşümde, zaten, değişmesi mümkün olan fazlalıklarımız değişiyor. Eğer ki, kişinin “kendi”ne dair bir değişme veya değiştirilme söz konusu olursa, işte o zaman, ilişki bitiyor.”Aşk ilişkisi, doğası gereği, sorgulayıcı ve çürütücüdür. Her şeyden önce, aşk bir anlamda kuşkudan, sevgiliyi sorgulamadan, incelemeden ve sevgiliye ilişkin bir araştırmadan oluşur, çünkü seven sevgilisinde kendisini tamamlayacak, gerçekleştirecek olan şeyi aramaktadır; bu nedenle seven gerçek sevgilisini bulmak ereğiyle, bıkıp usanmadan insanları sınar ve inceler ve eğer talihi yaver gider de, aradığı sevgiliyi bulabilirse, onun gerçekten araştırmasının gerçek nesnesi olup olmadığını anlamak -gerçekte, onu (iyiye ilişkin) yeni araştırmasının nesnesi yapabilmek- için, bu kez de sevgiliyi inceler. İkinci olarak, aşk sorgulayıcı ve çürütücüdür, çünkü insanın kendisiyle olan bir ilişkisi olarak bile. Aşk doğası gereği, insanın kendisi ve kendi gerçekleşmesi için kaçınılmaz bir arayıştır: Bir sorgulama ve kuşkulanma (ben altı üstü bu kadar mıyım? Ben yalnızca bunlardan mı ibaretim?) , bir araştırma (Ben neyim? Ne olmam gerekir?) , bir yâdsıma (Şu an bende ortaya çıkmış kişi, kesinlikle yeterli biri değildir!) ve gelişmeyi isteme sürecidir.” Diyor buna Sokrates.

Sokrates’ten bu kadar alıntı yaptıktan sonra, çok başka bir yer ve zamandan uzak doğudan Me-Ti’nin sözlerine kulak verelim; ”Burada üzerine çok şey söylenebileceğinden kuşku etmediğim bedensel zevklerden söz etmiyorum. Amacım, üzerine söylenebilecek pek bir şey olmayan aşktan söz etmek de değil. Dünya, bu iki olguyla da yetinebilirdi. Ama sevgi bir üretim olgusu olduğu için, onu ayrıca ele almak gere¬kir. Sevgi, iyi ya da kötü yönde olmak üzere, sevenleri ve sevilenleri değiştirir. Daha dışardan bakıldığında sevenler yüksek bir düzenin üreticileri olarak görünürler. Tutkuludurlar ve engel tanımazlar; yumuşak başlıdırlar, ama zayıf değildirler. Her zaman ne gibi sevecen davranışlarda bulunabileceklerini araştırırlar (ve bunu yalnız sevdikleri için değil, herkes için yaparlar) . Sevgileri için sürekli olarak yapıcıdırlar, sanki bir gün gelip de tarihini yazacakmışçasına, o sevgiyi tarihsel kılarlar. Sevenler için hiç yanlış yapmamakla, tek bir yanlış yapmak arasındaki fark, çok büyüktür — oysa dünya, böyle bir fark üzerinde rahatlıkla durmayabilir. Sevgilerini olağanüstü kıldıklarında, teşekkür edecekleri yalnızca kendileridir; başarısızlığa uğradıklarında ise, nasıl halkın yöneticileri, halkın kusurlarını ileri sürerek kendilerini aklayamazlarsa, sevenler de sevdiklerinin kusurlarıyla kendilerini aklayamazlar. Sevenlerin üstlendikleri görevler, kendilerine karşı görevlerdir; bu görevlerin yüklediği borçları yerine getirmek için gösterdikleri titizliği kimse gösteremez. Sevenlerin başkalarının ciddiye almadığı pek çok şeyi, en küçük dokunmaları ve en algılanamaz gibi görünen sesleri bile ciddiye almaları, gerek sevginin, gerekse başka büyük üretimlerin özünden ileri gelir. Sevenler arasından en iyileri, sevgileri ile başka üretimler arasında tam bir uyum sağlamayı başarırlar; o zaman sevecenlikleri genel bir nitelik kazanır, yaratıcı yetenekleri çoğunluğa yarar sağlar ve bu türden sevenler, üretici olan ne varsa desteklerler.” Bu sözlere katacak bir yorum bulamıyorum.

“Sana büyük bir sır söyleyeceğim zaman sensin” Diye başlayan dizelerin şairi çağımızın büyük aşığı Aragon, Elsa’ya “zaman sensin” diye sesleniyor ve ekliyor “zaman kadındır” Zaman, öldüren ve yaşatandır. Her şey zaman içinde büyür ve gelişir; yaşlanır ve ölür. Zaman üretken ve doğurgandır. Elsa’yı, daha doğrusu kadını, zamanla özdeş kılıyor Aragon. Kadın üreten ve var edendir, sevginin mimarı odur. Aşk onun dâhilinde var olur ve büyür. Aşk onun dâhilinde sonsuz olur veya ölür. Her insanın bir insanı var mıdır? Sorusuna karşılık, Aragon’un aşk üzerine söyledikleri oldukça önemlidir. CREMIEUX’in büyük ozanla yaptığı söyleşinin bir yerinde şöyle diyor Usta: ”Önce kavramlar üstünde anlaşmak gerekiyor, yoksa söylenenler açıklığa kavuşamaz. Sözlüğe, örneğin Larousse'a bakacak olursanız, gizemcilik, ilahi düşüncelere dalarak yetkinleşme yoludur. Şiirimin amacının, tuttuğu yolun bu olmadığı biliniyor. Le Fou d'Elsa'yı gizemli anlatıma yaklaştıran tipik anlatımı, Arap gizemcilerinde şöyle bir araştıralım. Arap gizemcilerinin en büyüklerinden biri olan İbni Arabî der ki 'bir varlık gerçekte, yaratıcısından başka kimseyi sevmez’ İşte, başka başka biçimlerde anlaşılabilecek bir söz. Ben kendi adıma, sevdiğimi tanıyorum, ama yaratıcımı tanımıyorum. İbni Arabî’nin bu düşüncesini gerçeğe daha uygun bir hale getirmek için cümleyi tersine çevirip şunu söylemek gerekmez miydi...'Beni sevdiğim yaratır.' İşte bu, ayakları üstüne oturtulmuş gizemli düşüncedir”

Bu söz üzerine, bu konuda söylenecek başka bir söz olduğunu sanmıyorum. İnsanın birer tüketim nesnesi, aşk da dâhil tüm duygularının sökülmeye çalışıldığı zamanlarda, gerçekten de insanı sevdiği yaratır, çiçeklerin yeniden açmasını sağlayan yağmur gibi, güneş gibi. Bütün dayatmalara rağmen, kimsenin uğramadığı yıkıntılardan yükselen çiçekler gibi aşk, en büyük başkaldırıdır. Başkaları için ağlamayı, yanmayı, direnmeyi, savaşmayı, ölmeyi bilen insanlar olduğu sürece, aşka mahcup olmayacaktır insanlık. Şu an, bir yerlerde nasıl, öpüşür gibi usul usul yağıyorsa yağmurlar ve bir yerlerde güneş olanca güzelliğiyle kucaklıyorsa şafakları, aşklar da öylesine aşk gibi yaşanmaya devam ediyor, birbirini aşkla yeniden yaratan sevgililerde, yeniden, yeniden, yeniden…

ADNAN DURMAZ

NOT:Adnan Durmaz'ın yazıları tamamen veya kısmen, kaynak belirtilmeden başka bir yerde yayınlanamaz.

KAYNAKLAR:
Mevlana,Mesnevi,Veled İzbudak,Milli Eğitim Basımevi,İst.1966
Cami, Salaman ve Absal, Abdülvehhab Tarzi,MEB Yayınları, İstanbul, 1985
Sokrates ve İnsan Sevgisi,Laszıo Versenyı,Çev.Ahmet Cevizci,Gündoğan Yay,Ank.1988
Türkçe Kur'an-ı Kerim (Diyanet Meali)
Bertolt Brecht,Me-Ti’nin Özdeyişler Kitabı,Çev.Ahmet Cemal,Alan yayıncılık,Ankara,1977
Hüsrev ve Şirin Nizami, <Çeviren: Sabri Sevsevil>, 1955, 469 S., MEB Dünya Edebiyatından Tercümeler, Şark-İslam Klasikleri: 29.
Ermiş (The Prophet) Halil Cibran, <Çeviren: Aytunç Altındal>, Ekim 1982 (3. Baskı) , 80 S., 350 TL, Havass
K. Marx, 1844 El Yazmaları, Çev. M. Belge, Birikim Yayınları, İstanbul, 2000
Luis Aragon,Gerçekçiliğin Boyutları,Çev.Erdoğan Alkan,de yay.İst.1985

TEMEL DEMİRER: Şiir Ve Şair Üstüne Düşünceler

2012-02-14T09:59:00.000-08:00

RESİM:ORHAN TAYLAN

ŞİİR VE ŞAİR ÜSTÜNE DÜŞÜNCELER[1]

“İşte yine bahar geldi.
Yeryüzüne şiirler söyleyen
bir çocuk gibi.”[1]

Hem kendisi, hem de başkaları olabilmek gibi benzersiz bir ayrıcalığa sahip olan şair, “Dilin simyageridir,” Melih Cevdet Anday’ın deyişiyle…

Sonra da Turgenyev’e göre, “Şiir, ilâhların dilidir.”

Cervantes’e göre, “Şiir, yalnızlığın dostudur.”

Montaigne için ise, “Büyük şiir düşüncelerimizi doyurmaz, allak bullak eder.”

Nihayet “Şiir, felsefenin kahramanıdır… Şiir demek ruhu coşturma sanatı demektir,” Novalis’in altını çizdiği üzere…

Sadece bu kadar da değil; Nesrin Kültür Kiraz’ın, “Sevmeyeceksen insanı, şiir sana ne yapsın ey insan?” ya da Haydar Ergülen’in “Kimsenin kimseye gözü değmeyecekse şiir niye?” dizelerindeki soruları sorarak betimlenmesi mümkün olan şiir; aşkı, hayatı, insanı ve özgürlüğü savunup, onun için başkaldırıyorsa cidden şiirdir.

Bu bağlamda Celal Sılay’ın dizesindeki üzere, “Şair bütün yolların son durağıdır,” dik durup, diz çökmediği sürece…

* * * * *

Hasan Hüseyin Korkmazgil’in ‘Karagün Dostu’nda, “Biliyorum/ matarada su/ torbada ekmek/ ve kemerde kurşun değil şiir/ ama yine de/ matarasında su/ torbasında ekmek/ ve kemerinde kurşun kalmamışları/ ayakta tutabilir
biliyorum/ şiirle şarkıyla olacak iş değil bu/ dalda narı/ tarlada ekini kızartmaz güvercin gurultusu/ ama yine de/ diler arasında bıçak gibi parlar kavgada/şiirin doğrultusu
göz güzü görmez olmuş/ tek bir ışık bile yok/ yürek bir yaralı şahindir/ döner boşlukta
belki bir şiir/ belki bir şiir kırıntısı/ çalar kapımızı umutsuz karanlıkta/
yoklar yüreğimizi/ iğilir yaramıza/ dağıtır korkumuzu
ve karşı tepelerden/ gürül gürül bir kalk borusu,” dizeleriyle betimlenen şiirin önemi yaşamsaldır…

Ülkü Tamer’in, “Şiiri yaşamak - şiirle yaşamak” bütünselliğinde irdelediği konuda Tevfik Fikret, Federico García Lorca, Sandor Petöfi, Nâzım Hikmet Ran, Melih Cevdet Anday, Can Yücel, Ahmed Arif, Orhan Veli Kanık, Thiago de Mello, Arif Damar, A. Kadir, Arkadaş Zekai Özger, V. Mayakovski, A. Hicri İzgören, Hasan Hüseyin Korkmazgil, Nihat Behram, Louis Aragon, Nicolas Guillen, Pierre Jean de Béranger, Johannes R. Becher, Nikolay Vaptsarov vd. isimleri ve 12 Eylül darbesinin Yaşar Miraç’ın kitaplarını sıkıyönetim boyunca, yedi yıl yasakladığını anımsamak yeter de artar bile…

* * * * *

Kolay mı?

“Şiirin izi ortaya çıktığı çağdan sürülebilir. Çağ, şiire bir sahnedir. Şiiri çağı yazmaz. Her çağ kendi üzerine yansımış şiiri görür. Her çağın gördüğü şiir vardır. Şiir, şiirler olarak görünebilir. Şiirin bin bir yüzü düşer kağıtlara. Yazılara. Tüketilemez şiir.

Kendini sürekli çoğaltır. Şairlere dadanır. Yazıcılara abanır. Zor yakalatır kendini. Kılıktan kılığa girer. Çağlarda farklı yüzleriyle ortaya çıkar. Çağ şiiri belirleyemez. Şiire kanal açar yalnızca. Şiire kanal koyar. Şiir o kanallardan akar. Çağ, şiir sonrasıdır. Şiiri taşır. Şiiri dile getirenler, onu çağa emanet ederler. Çağ onları ilerdeki çağlara taşır ya da taşıyamayıp, bitirir. Çağlar kapanır ama şiir sürekli açılır…

Şiirin açığa çıkardığı hakikât onu görebilenlerin hakikâtidir…

Şiir yazılamaz, yazdırılır? Şiir yaşamdan tüter.”[3]

Tam da bunun için Veysel Çolak’ın işaret ettiği gibi, “Şiir en az bir kişi tarafından okunup algılanınca yazılma süreci tamamlanmış olur…

Şiirin oluşumu için gerekli olan temel öğeler; yoğunlaşma, bellek, inan, ritim ve esin…

Şiir, uzun bir yolculuk…

Yazara göre şiir de insandan yana yeni olanı sunmalı, dilde, yapımda, biçimde, yaşamda bir gelecek tasarımı olmalı. Şiir olanı değil olması gerekeni ortaya koymalı…

Şairler bir anlamda da serüven tutkusu olan kişiler. Bu zor ve uzak yerlere yapılan bir serüven…”

Kesinlikle unutulmamalıdır ki, “Şiir üstüne düşünmek, yalnızca sözcüklerle uğraşmak ya da bir yapı kurma çabası değildir; yeryüzündeki bütün canlıları, doğayı ve evreni anlamaya çalışmaktır.”[4]

Nihayet “Şiir evrene karşı bir tutum olarak bir yaşama olanağıdır. Evrene atılan bir çığlık olarak içtendir. İnsanın bedeni, duyguları, aklıyla attığı şiir çığlığı, insan var oluşunun vicdanının çığlığıdır. Şiiri, şiirin kendi vicdanı arar. Neden? İnsan vicdanı şiiri aradığı için. Neden? Şiir vicdanı insanı aradığı için. Şiir, nicedir söylüyorum, sıradan, düz bir yaşamı yarma hareketidir,” Ahmet İnam’ın dediği gibi…

Böyle olunca da insanî ve insana özgü olan her şey için direnenlerin, baş kaldıranların safındadır şiir…

* * * * *

Mesela Almanya’da Hitler faşizmine başkaldıran direniş ozanlarından Bertolt Brecht, R. Bêcher, Erich Weinert gibi…

Almanya’da Hitler’e karşı haykırılan direniş şiirleri, 1939’da patlayan II. Dünya savaşıyla birlikte başlamaz, daha 1933’lerde başa geçen yönetime karşı, ilk direniş ürünlerini vermeye başlar.

Söz konusu şiirlerin coşkuyla dillendirdikleri direniş, yalnızca Almanya’yla sınırlı değildi: Faşizmle boğuşan bütün halklarla da bir dayanışma ve bütünlük içindeydi...

Bu ozanlar, Almanya dışında da olsa, bulundukları ülkeler zapt edildiği için, tutuklandılar. Toplama kamplarına kapatıldılar. Çoğu zaman şiirlerini yazacak kağıt-kalem bile bulamadılar! Ve bilindiği gibi bu gencecik ozanlar; toplama kamplarında ya da mapushanelerde, sorgusuz sualsiz, ya gaz odalarında ya da yaylım ateşleriyle yok edildiler...

Örneğin 1942 yılında kurşuna dizilen David Pliskine gibi…
Veya “Yazık kahramanlara gerek duyan ülkeye”...
“Önce ekmek, sonra ahlâk”...
“Banka kurmanın yanında/ banka soymak nedir ki!”
“İyiliğe rağbet yoksa,/ hiç kimse uzun süre iyi olamaz”…
“Bugün her buluş/ bir zafer çığlığıyla karşılanıyor,/ ama çok geçmeden bu çığlık/ bir korku çığlığına dönüşüyor”…
“İnsan nedir bilmem, ama/ Fiyatını sor, söyleyeyim hemen”…
“Bana bir iyilik yap, bu kadar çok sevme beni,” diye haykıran komünist Bertolt Brecht gibi…

Yalnız Hitler faşizmi karşısında mı direniştir şiir? Elbette ki hayır.
Örneğin “Koşan elbet varır; düşen kalkar,” diyen Tevfik Fikret…

O, şiirlerindeki erdemli, yürek dolusu seslenişi ve düşüncelerindeki, haksızlığa karşı koyuşuyla tanınıyor. “Kıran kırana da olsa/ kırıl, düş,/ fakat sakın eğilme...” diye haykırıyordu.

Yaşamı sürecinde, yobazlıklara, bağnazlıklara, zorbalıklara, haksızlıklara karşı durmuştu. Siyasi erkin buyurganlığına tepkili olmuştu. 1867’de doğdu, 19 Ağustos 1915’te daha 48 yaşındayken öldü.

Yenilikçi şiirimizin öncüsü Tevfik Fikret, “Servet-i Fünun” dergisinin de kurucularındandı. Şiirlerindeki yenilikçi, devrimci ve değişimci bakış onun aydınlanmacı ve farklı düşünce yapısındandı. Yeni edebiyatın doğuş kıvılcımı da bu farklı düşüncelerdendi.

Tevfik Fikret, sanatı, eserleri ve düşünceleriyle toplumda beğeniyle izlenmiş ve örnek alınmıştı. “Han-ı Yağma” adlı şiiri dün olduğu gibi günümüzde de ilgiyle okunan, taşlama sanatının güzel bir örneğidir. “Yiğin efendiler yiğin/Bu han-ı iştiha sizin/ çatlayıncaya, patlayıncaya/ tıksırıncaya kadar yiğin” diye haykırıyordu.

Ya da “Sen zanneder misin ki benim hep elemlerim,/ Heyhat!.. Ben nevaibi eyyamı inlerim,” diyordu…[5]

* * * * *

Tevfik Fikret’in, Bertolt Brecht’in öncesinde “Özgürlük ve sevmek/ bu ikisi de gerek bana!/ Aşkım için, yaşamım/ feda olsun,/ özgürlük uğruna aşkım” diyen bir Sandor Petöfi var.

Hani ‘Çağımızın Şairlerine’, “Öyle kolay sanma sen bu işi, kardeşim,/ hemen kalkışma tellerden şarkılar döktürmeye!/ Sazı bir kere eline almaya göresin,/ bir görev yüklendin demektir, bilesin,/ çok ağır bir görev, ve belâlı.//
Ey şairler, gireceksiniz halkla kol kola,/ alevlerin, fırtınaların içinden geçeceksiniz,/ hiç durmadan yürüyeceksiniz, ama hiç durmadan;/ alçaktır halkın bayrağını elinden düşüren de,/ şurda, geride, bir kenarda gizli gizli,/ bir parça dinleneyim, diyen de alçak./
Halk bakacak, görecek, anlayacak,/ acı çeken kim, başkaldıran kim, dövüşen kim,/ kim işi oluruna bırakmış,/ kim günü gün eden,/ kim şarlatan,/ kim korkak!” dizelerinin isyancı ozanı…

Sandor Petöfi’ye, yalnızca Macaristan’ın yetiştirdiği birkaç büyük ozandan biri olarak bakılmıyor. Bütün Avrupa ülkelerinde de, Hugo’ların, Byron ve Heine’lerin yanında anılıyordu adı. Üstelik yalnızca bir ozan değildi o, aynı zamanda katıksız bir devrimciydi... Hatta yaşamını gencecikken, daha yirmi altı yaşında, ülkesinin kurtuluşu için verdi...

Petöfi yoksul bir aileden geliyordu. Okulu da çok erken bıraktı. Bu kararında yoksulluğunun etkisi olduğu kadar, ülkesini ve halkını yakından tanıma tutkusu da vardı. Bu yüzden Macaristan’ı karış karış gezmeye başladı.

Böylece Petöfi; hem halkını, hem de sorunlarını çok daha yakından tanıdı: Halk, Habsburg’un dayattığı feodal yönetimin boyunduruğu altında inim inim inliyordu. Hâliyle Petöfi; acımasızca ezilip sömürülen bu yoksul halkının çektiği çilelerin bilinciyle bütünleşti; onlarla mayalandı...

Bu bilinç, içinde yaşadığı halkın acıları ve düşünceleriyle içselleşen Petöfi’nin sanat yaşamını ve yapıtlarını yönlendirmeye başladı... Böylece şiirlerinde “yapmacık bir biçem” (üslup) yerine, halk şiirinin en doğal ve yalın biçemini ve dilini benimsedi.

Petöfi’nin ilk amacı “Özgürlük, bütün dünya halklarının özgürlüğü”ydü…

Petöfi bu konuda kadar çok yazıp söyledi ki, artık sonunda, katıksız “bir özgürlük şairi” olarak edebiyat dünyasında hak ettiği seçkin yeri bulmuş oldu.

Ne var ki Petöfi’nin algıladığı özgürlük, günümüz ya da onun çağdaşı olan yazarların, ozanların anladığı şekilde değildi. “Liberaller” denen bu zevat için özgürlük; tıka basa mal edinme, kapitali gönlünce büyütme, emekçileri, hâliyle halkları sonuna dek sömürme demekti.

Oysa Petofi, özgürlük kavramını Babeuf’ün gözleriyle algılıyordu. Yani tek başına soyut bir özgürlüğün onun gözünde bir anlamı yoktu. Zaten böyle bir özgürlük insanın amacı da olmamalıydı. Çünkü özgürlüğün gerçek amacı, toplumsal bir mutluluğa, insanlar arasında tam bir eşitliğe ulaşmak olmalıydı.Yani özgürlük bir yol, bir araçtı… Bu düşüncesini “Apôtre” adlı şiirinde açık seçik dillendirdi:

“Hepimizin tek amacı neydi?/ Mutluluk, değil mi?/ Ne ulaştırır bizi ona ? Özgürlük!/ Özgürlük için savaşalım öyleyse…”

1823-1849 yılları arasında yaşayan Sandor Petöfi; 1848 Devrimi sırasında, hem halkın belleğine kazınan toplumcu şiirleriyle, hem bedenen katılımıyla önemli bir yönlendirici oldu... Ülkesi Macaristan’a, karısı Julia’ya ve bütün halkların özgürlüğüne karşı beslediği aşklarını dillendirdi şiirlerinde...

Bu önsezili ve dünyaca tanınan devrimci evrensel şair; ‘Kafamı Bozan Düşünce’ şiirinde aynen öngördüğü gibi, yirmi altı yaşındayken, vatanının bağımsızlığı için savaşırken öldü...

Gerçekten de Kazaklara karşı savaşırken, diğer yoldaşları gibi altında atı yoktu! Ailesine para göndermek için onu satmak zorunda kalmıştı! Tek başına atsız savaşırken, 1849 yılında, daha yirmi altı yaşındayken savaş alanında vuruldu. Ve ölüsü de bulunamadı. Şiirlerinin birinde öngördüğü gibi, büyük bir olasılıkla toplu bir mezara gömüldü...

O, ‘Düş...’ başlıklı dizelerinde, “Düş dediğin,/ En güzel armağanı doğa anamızın.// Ama benim düşlerim bir başkadır: Düşlerimde ben bütün tutsak halkların,/ Zincirlerini kırarım çatır çatır!” diye haykırırken; O, ‘Köleydik, İnsan Olduk İnsan’da ekler:

“Artık öyle fazla kızmıyorum insanlara epeydir,/ Yalnızca çok gücendim onlara, çok kırgınım.../ Çünkü öylesine pısmışlar ki habire susuyorlar.../ Oysa kapmış mutluluğunu, mallanmış başkaları!/ Yahu verin şu aldıklarınızı diye gürlemiyorlar./ O yüzden zaten, bin yıllardır hiç dinmiyor acıları.

Gene de inanıyorum gelecek o anlı şanlı günlere,/ Yakındır, diyorum insanlığın Altınçağı./ Hele bir uyanmaya görsün halklar./ Toz toprak içinde ezilmiş başlarını/ Şöyle bir kaldırıp diklensinler:/ ‘Köleydik, insan olduk insan!’ diye,/ Dünyayı gümbür gümbür inletsinler!”[6]

* * * * *

Sandor Petöfi’nin katledildiği gibi, Federico García Lorca da, İspanya İç Savaşı’nın hemen başlangıcında, Franco’nun faşistlerinin kurşunlarıyla öldürüldü.

Pablo Neruda’nın, “İncelikle dehanın, kanatlı yürekle billur çağlayanın Lorca’daki bir araya gelişini hiç görmedim... Bütün İspanya ozanlarının en sevileni, en arananı ve inanılmaz neşesiyle en ‘çocuk’ olanıydı,” diye betimlediği Lorca, 1936’da, İspanya İç Savaşı’nın patlak vermesine üç gün kala Madrid’den memleketi Granada’ya dönerken Franco yanlısı milliyetçi milislerce kurşuna dizilmişti.

Granadalı tarihçi Miguel Caballero Perez’in, polis ve ordu arşivlerinde yaptığı üç yıllık bir araştırma sonucunda yayımladığı ‘García Lorca’nın Son 13 Saati’ başlıklı kitabı, hem Lorca’yı kurşuna dizen idam mangasında yer alan altı polis ve gönüllünün kimliklerini belirliyor, hem de ozanın gömüldüğü yeri saptıyor.

Kitapta, idam mangasındaki kişilerden Antonio Benavides adlı bir gönüllü, “O koca kafalının kafasına sıktım bir tane” diye böbürlenmiş sonradan…

Şimdilik, ozanın ‘Sessizlik, Son Türkü’ şiirinin dizelerini Cevat Çapan’ın Türkçesiyle mırıldanmayı yeğliyorum:

‘İşte iniyor gece.// Vuruyor ay ışınları/ akşamın örsüne.// İşte iniyor gece.// Giyinmiş ulu bir ağaç/ türkülerin sözlerini.// İşte iniyor gece.// Gelirsen beni görmeye/ rüzgârlı yollar boyunca.// İşte iniyor gece.// Bakacaksın ağlıyorum/ koca kavakların dibinde./ Esmerim oy/ koca kavakların dibinde…”[7]

Evet 18 Ağustos, XX. yüzyıl İspanyol şiirinin en büyük ozanı Federico García Lorca’nın ölüm yıldönümüdür.

Katledildiğinde 36 yaşındaydı Lorca. “Evet, cinayet Granada’da işlendi, şiir tarihinin en büyük cinayetlerinden biri. Ve kurban, insancıl bütün değerlerin, iyi-güzel-doğru bütün niteliklerin simgesi, olağanüstü bir ozan.

Bir görevlidir ozan, tarihsel ve toplumsal oluşumların, gerekliliklerin bulup seçtiği bir görevli. Kendi şiir tarihinden, kendi halkından süzüp damıttığı birtakım yaşamsal özleri yoğurup biçimleyerek kendi geleceğine ve insanın geleceğine taşımakla görevli. Bu güç, bu kutsal işin üstesinden gelebilenler her ülkede, her çağda parmakla gösterilecek kadar az yetişen seçkinlerdir. İşte Lorca da İspanyol dilinin, İspanyol şiirinin özel olarak yaratılmış seçkinlerinden biriydi.”[8]

İşte, “Yeşil seni seviyorum yeşil./ Yeşil rüzgâr./ Yeşil dallar” ya da “Deniz gülümsüyor uzaktan./ Dişleri köpükten, dudakları gök,” çarpıcı betimlemeleriyle García Lorca’nın ‘Cante Jondo’sundan ‘Şaşırtı’ şiiri:

“Ölmüş, sokakta kalakalmış,/ göğsünde bir hançer./ Kimse tanımıyor onu./ Nasıl da titriyor fener!/ Anacığım./ Nasıl da titriyor/ sokak feneri!/ Gün doğuyordu. Kimseler/ yansımadı sert havada/ açık kalmış gözlerine./ Ölmüş, sokakta kalakalmış,/ göğsünde bir hançer,/ hem de tanımıyor onu kimseler.”[9]

Evet A. Hicri İzgören, ‘Irmakları Olan Bir Yürek’in başlıklı yazısında işaret ettiği üzere, “Kendi mezar çukurunu kazdırdılar ve kurşuna dizdiler…

Ölüm fermanının çıkarılmasına gerekçe olarak, sivil muhafızlar için yazdığı şiir gösterilir:

“Karadır atları, kapkara/ nalları kapkara demir/ pelerinlerinde parıldar, mürekkep ve mum lekeleri/ hepsinin de kurşundan beyni/ yoldan aşağı çıkageldiler/ o çılgınlar, o gececiler/ boğdular geçtikleri yeri...”

Usta bir şairdi García Lorca… Pablo Neruda, “Lorca’yı İspanya’nın soluğunu kesmek için öldürdüler. Bu ölümün duruşmasında birbiriyle uzlaştırılamaz iki İspanya vardı: Korkunç çatal tırnaklı lanetli cinayetlerin zehirli İspanya’sı ve karşısındaki İspanya: Yaşama onuru ve ruhuyla gülen, sevginin, geleceğin parıltılı İspanya’sı... Lorca’nın İspanya’sı,” diyordu bir konuşmasında Onun için…

Arif Damar’ın deyişiyle: “Onu halk çok sevmişti. Şiirlerinde bir şairin bireysel duygularıyla bütün bir halkın duyguları birbirine karışır. İnce bir lirizm vardır. Acıyı, ölümü, aşkı ve İspanya’yı söyler. Hem yerel, hem de bir dünya şairidir O.” Bu yüzden yazdığı şiirler zamana ve yıllara dayanıklıdır.

Adnan Özer, Lorca’nın söylemini bir delikanlı duyarlığına benzetir: “...Lorca insanla şair arasında durur, şairlerin katlanılması zor bencillikleri, toplumsal yaşayış dışı tasarımları karşısında insana dönüktür. Bir uzlaştırıcıdır. Din, aşk, doğa, şiir sanatına ilişkin şair sırlarını paylaşmak ister okuyucuyla. Neruda bunu erkekçe yapar, Lorca’ysa narin bir delikanlı duyarlılığıyla. Bunu yaparken de tıpkı Nâzım Hikmet gibi kulağımızın hemen kapacağını da tutturur.”

Turgut Uyar’ın O’nun için yazdığı bir şiirde dediği gibi:

“Artık kat’iyen biliyoruz/ halk adına dökülen kan/ sapı güldalı güzelliğinde bir bıçaktır, dişlerin arasında/ İspanya’da ve her yerde...”

* * * * *

Ve kendini “Sevdalınız komünisttir”, “Beni partim yarattı” diye tanımlayıp, “Ben yanmasam/ sen yanmasan/ nasıl çıkar/ karanlıklar aydınlığa,” gerçeğini hepimize anımsatan Nâzım Hikmet Ran’ın altı özenle çizilmesi gereken; “Göğsümde 15 yara var!/ Saplandı göğsüme 15 kara saplı bıçak!/ Kalbim yine çarpıyor,/ kalbim yine çarpacak!!!”

“1921/ Kanunisani 28/ Karadeniz/ Burjuvazi/ Biz/ Onbeş kasap çengelinde sallanan/ Onbeş kesik baş/ Onbeş arkadaş/ Yoldaş/ Bunların sen isimlerini aklında tutma/ fakat/ 28 Kanunisaniyi unutma…”

“Yangınlara fazla bakan gözler yaşarmaz/ Alnı kızıl yıldızlı baş secdeye varmaz/ Dövüşenler ölenlerin tutmaz yasını//

Bir çelik aynadır gözlerimiz,/ Onbeşler’in resmini/ görmek isteyenlere…” dizeleri olduğunu belirterek Onun şiirinde sosyalist mücadele ve isyanın rolünün; aşk ve hayat kadar kilit önemde olduğu görülmelidir.

Ayrıca Onun şiirinde -doğal olarak- doğanın önemli bir yeri var. Yani Nâzım Hikmet’in şiiri insanı toplumsallığı ve tarihselliği kadar içinde yaşadığı doğa bakımından ele alır. Bu noktada özellikle ağaç, hem birey olarak insanı simgeler hem de insanın doğayla ilişkisini ifade eder. Öyle ki öldükten sonra da ağaçlar, örneğin bir çınar ağacı insanın yanında durabilir. 8 Eylül 1958 tarihli şiir, güz başlarında güneyde yazılmış. Denize, kuma, güneşe, ağaca bulanan şair, ölümü de doğaya karışıp gitmek olarak görür: “Denize, kuma, güneşe, elmaya, yıldızlara/ alışıyorum, gülüm/ iyice alışıyorum/ denize, kuma, güneşe, elmaya, yıldızlara/karışıp gitmenin zamanı geldi.”

Nâzım Hikmet’in şiirinde dünyanın ve insanlığın durumu kadar, evrende olası dünyalara ve insanlara yönelik ilgisi de dile gelir. Bu konuda özellikle ‘Kosmosun Kardeşliği Adına’ başlıklı şiiri akla gelebilir.

‘Yolculuk’ ve ‘Vera’ya’ başlıklı şiirlerinde şairin dünya ötesi insan ve kültürlere yönelik düşüncesi ve yaklaşımıyla karşılaşırız. Bir bakıma öteki dünyalardaki yaşam düşüncesi, şairin siyasal ütopyasıyla da şekillenir: “Yolcular füzelerden/ çoktan indi içimdeki yıldıza/ düşümde işittiğim dille konuşuyorlar/ komuta, böbürlenme, yalvarıp yakarma yok.”

Bir başka deyişle, ‘Davet’ şiirinde dile gelmiş olan hasretin gerçekleşmesine ilişkin bir umut ve inanç söz konusu. Kulluktan özgürlüğe geçilmesi, el kapılarının kapanması, yani büyük insanlığın insanca yaşamaya başlamasından bahsediliyor. Bu bağlamda Nâzım Hikmet’in siyasal tasarımını yalnızca yeryüzü bağlamında değil, enternasyonalist bir bağlamda işlediğini görürüz.

“alamanlar 18 yaşında bir kız astılar./ 18 yaşındaki kızlar belki nişanlanır/ astılar onu.
moskova’dandı./ gençti, partizandı./ sevdi, anladı, inandı/ ve geçti harekete.../ /
boğuluyor nazlı boynu kuğu kuşunun./ Fakat dikildi ayaklarının ucunda partizan/ ve hayata seslendi İNSAN:
‘- Kardeşler/ hoşça kalın./ Kardeşler/ kavga sonuna kadar./ Duyuyorum nal seslerini/ geliyor bizimkiler!’…” dizelerindeki üzere direncin ve teslim alınmazlığın yanında saf bağlayan Onun şiiri büyük insanlığın umudunu ve hasretini dile getirir.[10]

‘Neyi Bildirir Sayılar’ın da büyük insanlığa seslenen O, “Sayılar bebelerin kundakları/ sayılar tabutları şehirlerin/ öldürülmüş, öldürülebilecek olan/ sayılar yaklaşan bir şeyleri bildirir/ /

Yıl 1962/ 62 yılında iki avcı uçağını sofraya koysak/ çevirsek ete ekmeğe şaraba salataya/ 40 milyon adam doyasıya yer içer/ 40 milyon kediye de artar ekmekten etten/ kediler salata yemez şarap içmez/ kedileri ben kattım ziyafete/ 2 balistik füze yakıp kül eder 150 kitaplığı daha kurulmadan onlar/ 2 bombardıman uçağı 4 sağlık evini yükler yanına bombalarının/ /

62’de atomlu atomsuz silahlanma yarışı 12 milyar dolar yılda/ 10 yılda 120 bin milyar/ yıldızların sayısına yakın mı bilmem/ 120 bin milyar yahut 150 milyon yapılmamış ev...” derken ve de hep eşitlikçi özgürlüğe mündemiç hasretlerinin altını çizerken; bunu da ‘Bütün Yolculuk Boyunca Hasret Ayrılmadı Benden’ başlıklı dizelerinde şöyle dillendirir:

“Bütün yolculuk boyunca hasret ayrılmadı benden/ gölgem gibi demiyorum/ çünkü hasret yanımdaydı zifiri karanlıkta da

Ellerim ayaklarım gibi de değil/ uykudayken yitirirsin elini ayağını/ ben hasreti uykuda da yitirmiyordum

Bütün yolculuk boyunca hasret ayrılmadı benden/ açlıktı, susuzluktu demiyorum/ sıcakta soğuğu, soğukta sıcağı aramak gibi de değil/ giderilmesi imkânsız bir şey/ ne sevinç ne keder/ şehirlerle bulutlarla türkülerle de ilgisiz/ içimdeydi dışımdaydı

Bütün yolculuk boyunca hasret ayrılmadı benden/ zaten elimde ne kaldı bu yolculuktan/ hasretten gayrı…”

Gerçekten de O hasretle kavrulur.

Örneğin 1954’te yakın dostu Zekeriya Sertel ile birlikte Varşova’ya gittiğinde, Chopin’in müze hâline getirilen evinde bir konser dinler. Konser çıkışı Sertel Chopin’in George Sand ile aşkından söz etmeye başlar. Ardından Polonyalılar için Chopin’in öneminden bahsederlerken, “Biliyorsun, Chopin’i hiç unutmadılar, onunla gurur duyuyorlardı. Paris’e bir heyet yolladılar. Kendisini yurda davet etmek istiyorlardı. Ona hediye olarak bir torba içinde vatan toprağı yollamışlardı," der Zekeriya Sertel.

Nâzım Hikmet bunları dinlerken derin düşüncelere dalıp, “Zekeriya” der, “Elbet bir gün bize de bir torba vatan toprağı getiren olur, değil mi?”[11]

* * * * *

Nâzım Hikmet’in dizeleri, aşk ve hayata dair hikâyesi olan bir şiirin (ve şairin) kalıcı olabileceğini kanıtlarken; “Hikâyesi olan şiirler yaşıyor,” Refik Durbaş’ın dediği gibi…

‘Hasretinden Prangalar Eskittim’in, ‘Otuz Üç Kurşun’un şairi, “Kalbim dinamit kuyusu” diye haykıran ve “Akşam erken iner/ mahpushaneye./ İner, yedi kol demiri,/ Yedi kapıya./ Birden, ağlamaklı olur bahçe/ Karşıda duvar dibinde./ Üç dal gece sefası,/ Üç kök hercai menekşe,” dizelerindeki yaşanmış içtenliğin ozanı Kürt komünisti Ahmed Arif de, hikâyesi olan bir TKP’liydi…

Hayatının bir hikâyesini kendisine anlattırırsak:

“Ankara’dan beni iki komiser, dört polis götürdü. Serçe kadar canım vardı. Boğazımda kanama vardı. Hastaydım. Ekmek çiğneyemez, yemek yiyemezdim. Zaten zayıf bir çocuktum, büsbütün zayıflamışım. İşte böyle bir günde götürdüler beni...

Trenle gidiyoruz. Kompartımanda bir teyze ile bir amca var. Amca galiba demiryolu emeklisi... Yanılmıyorsam kızlarına gidiyorlar. Bir de ben ve dört görevli... Polislerin kocaman tabancaları var, neredeyse dizlerine ulaşacak... Teyze ile konuşuyorlar. Polisler, ‘Koyun tüccarıyız, Erzurum’a gittik, hayvan aldık, İstanbul’da satacağız’ falan diyorlar. Teyze yutmadı tabii... Bu arada da psikolojik bir terör var. Polisin biri gazete okuyor, bir yandan da konuşuyor: ‘Adamın dişinin altına cereyan veriyorlar. Işıklı odaya bir girdi mi hâli dumandır.’

Ben hem polisi dinliyor, hem işkenceyi düşünüyorum. Aklıma Fontamara geliyor, Çan Kay Şek’i öldürmek için kendisini arabanın altına atan Çen geliyor. Çen de benim gibi bir felsefe öğrencisi... Kendimi onunla ölçüyorum. Ona göre benim durumum daha iyi...

Bu arada polisler horlamaya başladı. Bunun üzerine o teyze fısıltıyla bana sordu: ‘Oğlum nedir hâlin?’ Şimdi cevap olarak ne diyeyim? Siyasi desem olmaz, üniversite öğrencisi, o da olmaz... Eylemci desem, sosyalistim desem... Tutmayacak... O kadıncağıza bunlar ne ifade edecek?

Müthiş bir sıkıntı çektim 5-10 saniye... Birden ‘Sevdadır bu teyze’ deyiverdim. Nasıl aydınlandı kadıncağızın yüzü... Beni kucaklayıp öpmek istedi. Bir sevgili, bir anne gibiydi. Ömrümce böyle bir anneye, bir ablaya hasret kaldım.

Çıkınını açtı, para vermek istedi bana. Almadım. Cebimde de beş liram var. Keşke alsaydım, ama çok utandım. O da garip...”[12]

Tam da bunun için yazabilmiştir ‘Terketmedi Sevdan Beni’yi Ahmed Arif…

Ya da ‘Telgrafhane’de, “Uyuyamayacaksın/ Memleketin hâli/ Seni seslerle uyandıracak/ Oturup yazacaksın

Çünkü sen/ Artık o sen değilsin/ Sen şimdi/ Issız bir telgrafhane gibisin/ Durmadan sesler alacak/ Sesler vereceksin

Uyuyamayacaksın/ Düzelmeden memleketin hâli/ Düzelmeden dünyanın hâli/ Gözüne uyku giremez ki

Uyuyamayacak/ Bir sis çanı gibi gecenin içinden/ Ta gün ışıyıncaya kadar/ Vakur, metin, sade/ Çalacaksın,” dizeleriyle Melih Cevdet Anday…

Sennur Sezer’in ifadesiyle, Onu uzun süre düşüncenin şiirdeki payı yüzünden edebiyat dünyamız umursamadı (ilk şiir ödülü 1976) Ceza kanunu maddeleri ve mahkemelerse hep ciddiye aldı: 1956 yılında yayımlanan Yan yana kitabı Ceza Yasası’nın 142. maddesine aykırı görülerek toplandı: “Bu gürül gürül otların yanı başında/ağacın gölgesine değdi değecek/ Tam şeftalinin kokusu başlarken/ Öpüşmeye kıl kadar bitişik/ Akarsuyun burnunun dibinde // Bu zulüm, bu haksızlık, bu işkence”.

Mahkemede beraat etti. Yıllar sonra yargılanan şiirlerinden söz ettiğimizde, beraatını, şiirin zaferi olarak niteleyecekti. Bir şiirin ne söylediği kadar nasıl söylediğine dikkat etmek zorundaydık. Çünkü gerçek şiir suçlanamazdı. Suçlansa bile sonuçta kazanırdı. Şiir mahkûm edilemezdi.

Bir şair “Bu akşam da gönlümüzce bitmediyse gün/ Suçun yarısı bizim yarısı günün” mü demeli yoksa “Bu akşam da gönlümüzce bitmediyse gün/ Demek tümü omuzlarımızda yükün” mü? Anday bu iki yargıyı ardı ardına söyleyebilirdi.

Türkiye’de hemen herkes “tel örgünün deliğinde buluşan parmakları” onun dizeleriyle tanıdı. Bir çift güvercinin havalanmasıyla, karanfillerin yanık yanık kokuşuyla idama giden insanların gecelerini hatırlamayı, hapishaneleri düşünmeyi onunla öğrendik. Barışı kısacık özetlemeyi de “Selamını kurda kuşa ilettim/Almayana darılmadım ettim/ Bir elmayı kırk kişiye pay ettim”.

Melih Cevdet Anday’ın şiirleri bir film kadar aydınlık insan görünümleri yansıtır. Karacaoğlan’dan Troya’ya öyküler, maden ocağındaki göçükten gelinlik kızın ölümüne acılar. Ama benim gözdem onun barışı anlatışıdır: “ O gün gelsin neşemiz tazelensin de gör/ Dünyayı hele sen bir barış olsun da gör/ Seyreyle gülü bülbülü/ Çifter çifter aylar gökyüzünde/ Her gece ayın on dördü”

Bu ışıl ışıl dünyada çocukların uçak seslerinden korktukları günleri anımsamasını istemez: “Kuşlar geçecek damların üstünden/ Kuşlar konacak dallara/ Kanat seslerini duyup uyanırlarsa/ Gene kuşlarla uyusun çocuklar/ Olanı biteni anlatma.”

Onun “barış” diye anlattığı yeni bir çağdır. “Yeni bir gün başlıyor demek/ Yeryüzünde korkusuz yaşamak/ İki milyar kişiye bir dünya/ İki milyar kişiye iki milyar ekmek”…

Melih Cevdet Anday, insanlığın barışı özlerken, eşitliği özgürlüğü de gözden kaçırmaz. Köroğlu’nun Pir Sultan Abdal’ın adını anar: “Yazık olur bu düş yarı kalırsa/ Barış günü insan hakkı yenirse/ Köroğlu’nun sözü dinlenmelidir/ Sivas ilinin Banaz köyünden Pir Sultan Abdal dirilmelidir/ Ah günüm yetse görmeye seni/ Seni övmeye gücüm yetse/ Barış çağı altın çağ/ Son ozanı ben olayım bu özlemin/ Bu özlem bitse”.

Melih Cevdet Anday görmedi barışın geldiğini, göremedi. Onun bıraktığı yerden bu özlemi söylemeyi sürdürüyoruz Onun dizeleriyle: “O gün gelsin neşemiz tazelensin de gör/ Dünyayı hele sen bir barış olsun da gör/ Seyreyle deli ozanı/ Baştan başa sevda, baştan başa tutku/ Dili baldan tatlı”![13]

* * * * *

Sonra “Ne zormuş yonca yolması/ Bizim memlekette adam olması,” dizelerinin Can (Yücel) Babası…

“Açıldı nefesim, fikrim, canevim/ Hayatta ben en çok babamı sevdim.”

“Bahar mıdır bizi bu hâle getiren?/ Galiba./ Ben her bahar aşık olmam ama/ Her bahar gitmek isterim./ Gittiğim olmadı hiç./ Ama olsun… istemek de güzel”…

“Yalnızlığım benim sidikli kontesim/ Ne kadar rezil olursak o kadar iyi./ / Yalnızlığım benim süpürge saçlım/ Ne kadar kötü kokarsak o kadar iyi”…

“Martılar ki sokak çocuklarıdır denizin”...

“Köpek, mülkün sahibi değil köpeğidir”...

“Bayram nedir ki dedim kendi kendime/ Bayram bir ömürdür ben gibi bir deliye”…

“Her şey bozuk/ yine de bozuk para yok”...

"Türkiye’de en çok basılan kitap/ Ne Yaşar/ Ne Aziz/ Ne Kur’an-ı Kerim/ Türkiye’de en çok basılan eser/Sansürdür kardeşim, sansür!”

“Cümlemiz cümle değildir,/ Çoğumuz bir kelime bile etmez,/ Ümmîdirler kendileri,/ Bakmayın aydından saydıklarına!”

“öyle keyifli yazıyorum ki/ bu adamlar hem üniversitede var/ hem gastede yazar/ hem de bozarlar/ asaf savaş sakat/ ve belgeli murat/ bu murat belgeli murat/ çok ingilizce bilir/ ama hel’sinkiyle güvey girer/ bu özel üniversite randevucuları/ aydın doğan solcuları/ dünyaya birşey öğreteceklerini sanırlar/ ekonomi ekonomi diye/ kendilerini unuttukları gibi/ bizleri de unuturlar/ / adları lazım değil esasında/ kendileri lazımlık” dizeleriyle müsemma O…

Aslı sorulursa “Argo ve küfür bir arınma işlemidir Can Yücel’de. Kötülüğe, kötü düzene karşı aşılanmak için kutsal’ı delik deşik eder.”

Hatırlanacağı üzere Can Yücel, 12 Eylül günlerinde, siyaseten değil, “genel ahlâka aykırı davranışla” yargılanır; Türkçedeki bir kelime nedeniyle... (“Türkçede göte göt denir” dediği için!)

“Yücel’in şiirindeki küfür ve argo dili, rezaleti savunma durumu ve ironik bakış, viktoryen kültürüne karşı ortaya çıkar. Can Yücel’in şiirinde konuşan anlatıcı-ben için dünyaya başkaldıran özne de denmiştir.”[14]

Onu şiiri, egemenin suratına indirilmiş bir şamardır; bir isyan ateşi; bir başkaldırı çağrısı; bir hücum borusudur…

Nihayetinde “Şiir bize yangın yerlerini anlatır. Ruhlarımızın anlam veremediği fırtınaları, kaçtığımız delikleri, mazeretlerimizi, geciktirdiğimiz fasılları, düşüşlerimizi, kalkışlarımızı, yenilişlerimizi, zavallılığımızı, erdemlerimizi, budalalıklarımızı. Şairlerin mezarlarını parçaladığınız zaman bütün bunları yok sayıyor, umursamıyorsunuz demektir. Kısaca insanlığınızı, kendinizi yok sayıyorsunuz demektir bu,” Müge İplikçi’nin işaret ettiği üzere…

Tam da bunun için saldırdılar Can Babanın mezarına; eşi Güler Yücel’ın, “Can’ının yandığına eminim” dediği üzere…

AKP İlçe Başkanı’nın “Biz kimsenin içkisiyle uğraşacak değiliz ama milletimizin inançlarına, geleneklerine, manevi duygularına küfretmeye, hakaret etmeye kalkışmalarına da sessiz kalacak değiliz” demeci patlatması ardından, ellerinde baltalarıyla geldiler…

Mehmet Aksoy’un, “İçindeki çocuğu daima canlı tutan bir adamdı Can Yücel.” “Şimdi Can Yücel mezarında bile dik duruyor, bize o güzelim basbariton sesiyle şiirler söylüyor. Haklılığın, doğruluğun, umudun, sevginin, özgür düşüncenin sesi o”…

Doğan Hızlan’ın, “Ben buna barbarlık diyorum ve şaire saygıdan öte ölüye saygı diye bir durum söz konusu ise yapılan daha vahim ve daha büyük bir ayıptır”…

Sunay Akın’ın, “Bu, bir sanat eserine, sanatçıya saldırıdır. Ha Sivas’ta şairleri yakmışsınız, ha bir şairin mezar taşını kırmışsınız, aynı şey”…

TYS’nin, “Sevgili Can Yücel, cennet onlarındır, cehennem senin. Hep onun zehir zemberek aleviyle yazdın. O cehennemin ateşidir onların cennetlerini de ışıtan. Senin toprağın, senin cennetin yeryüzü şairlerinin uçsuz bucaksız yürekleridir. O toprağı hiç kimse yağmalayamaz. Sen güzel uyu, barbarları biz bekleriz”… dediği bir saldırıya kaldı bizim Can Baba…

Ama unuttukları bir şey var: Can Babanın şiiri baş eğmezliğin, teslim alınamazlığın can damarıdır, tahammülü olmayanlara inat, dik durmayı, vazgeçmemeyi ve diklenmeyi öğretir hâlâ insan(lar)a…

* * * * *

Evet nihayetinde bizim şiirimiz “Gün doğmadan./ daha bembeyazken çıkacaksın yola/ Balıklar çıkacak yoluna, karşıcı;/ Sevineceksin./ Ağları silkeledikçe /Deniz gelecek eline pul pul”// Heeeey!/ Ne duruyorsun be, at kendini denize;/ Geride bekleyenin varmış, aldırma;/ Görmüyor musun, her yanda hürriyet;/ Yelken ol, kürek ol, dümen ol, balık ol, su ol;/ Git gidebildiğin yere,” der Orhan Veli gibi ‘Hürriyete Doğru’sunda…

Sonra ekler Arif Damar’la, “Anadolu’yu sevmek cesaret ister/ Adım başında yoksulluk/ Adım başında keder/ ve kelepçe/ Adım başında”…

‘Bir Ağıt’ında A. Kadir’le, “Kim demiş ölüm var diye bize/ Kardeş kardeş atan bu yürek bizim/ Bize ölüm yok/ Bize ölüm yok/ Bu yürek hiç durmayacak/ Bu yürek hiç susmayacak/ Ve doruklarda açan/ Bu kırmızı gül hiç solmayacak”…

“Vedalık’ında Nikolay Vaptsarov’un, “Bazen ziyaret edeceğim düşlerini/ davetsiz konuk gibi, hiç istenmeyen./ Dışarda yol ortasında bırakma beni/ kapını sürgüleme, lütfen”…

Sevdadır’ında, “Göğü kucaklayıp getirdim sana/ kokla/ açılırsın”… ‘Aşkla Sana’ da, "alnını/ dağ ateşiyle ısıtan/ yüzünü/ kanla yıkayan dostum/ senin/ uyurken dudağında gülümseyen bordo gül/ benim kalbimi harmanlayan isyan olsun/ şimdi dingin gövdende/ uğultuyla büyüyen sessizlik/ birgün benim elimde/ patlamaya sabırsız mavzer olsun/ / başını omzuma yasla/ göğsümde taşıyayım seni/ gövdem gövdene can olsun,” diye Arkadaş Zekai Özger’le birlikte…

TEMEL DEMİRER

N O T L A R
[1]18 Eylül 2011 tarihinde ‘II. İstanbul Tavır Kültür Sanat Festivali’nin, “Toplumcu Gerçekçi Şiirin Günümüzdeki Önemi ve Genç Şairlerle Sohbet” oturumunda yapılan konuşma… İnsancıl Dergisi, No:259, Şubat 2012…
[2]Rainer Maria Rilke.
[3]Ahmet İnam, “Şiir Üstüne Birkaç Tüttürme”, Akşam, 7 Ağustos 2011, s.10.
[4]Turgay Fişekçi, “Ozanlar Arasında”, Cumhuriyet, 10 Ağustos 2011, s.15.
[5]İ. Gürşen Kafkas, “Şiirde, Düşüncede Yenileşme ve Tevfik Fikret”, Cumhuriyet, 27 Ağustos 2011, s.14.
[6]Yaşar Atan, “Şiirlerde Şahlanan Özgürlük”, Evrensel Hayat, 7 Ağustos 2011, s.6.
[7]Celâl Üster, “Hayır, Asla Bulamadılar Beni...”, Cumhuriyet, No:1119, 28 Temmuz 2011, s.6.
[8]Sait Maden, “Cinayet Granada’da İşlendi”, Cumhuriyet, 18 Ağustos 2011, s.14.
[9]Federico García Lorca, Bütün Şiirler, çev: Sait Maden, Çekirdek Yay.
[10]Mustafa Günay, “Şair, Büyük İnsanlığa Sesleniyor Hâlâ”, Cumhuriyet Kitap, No:1100, 17 Mart 2011, s.18-19.
[11]Hıfzı Topuz, Hava Kurşun Gibi Ağır - Nâzım Hikmet’in Romanı, Remzi Kitabevi, 2011.
[12]Refik Durbaş, Kalbim Dinamit Kuyusu, Cumhuriyet Kitapları.
[13]Sennur Sezer, “Melih Cevdet’i Özlüyorum”, Evrensel Hayat, 4 Eylül 2011, s.5.
[14]Yücel Kayıran, “Viktoryen Kültürüne Başkaldırı”, Radikal Kitap, Yıl:10, No:545, 26 Ağustos 2011, s.4-5.

EMEĞİN SANATI'NDAN 111. MERHABA

2012-01-31T09:39:00.000-08:00

Merhaba,
Emeğin Sanatı, sanatın bir mücadele olduğunu, başka bir deyişle toplumsal mücadelenin bir parçası olduğunu vurgulayarak; bu alanda 5 yılı aşkın süredir yayın yapıyor.

Geçen sayımızda da belirttiğimiz gibi, 2012 ile birlikte bu yayın sürecini e-kitap yayınlayarak daha üst katmana ulaştırma çabasındayız. Neden e-kitap derseniz, basılı kitap yayınlama ve dağıtma güçlüğünde söz etmeye gerek duymadan karşı bir soru sorarız: Kitap yayınlamanın amacı nedir? a) Ürünlerimizi alıcıya yani okura sunmak, b)Ürünlerimizi kalıcılaştırmak, c) Kitabımız yoluyla ilgi çekmek, d)Para kazanmak…

Eğer yanıtınız “a” ise, burada e-kitabın önemi ortaya çıkıyor.Ocak ayı başında yayınladığımız ilk iki e-kitap 1500’den fazla okura ulaştı. Diğer yayınladığımız e-kitaplar da bu sayıya yaklaşıyor. Sözgelimi geçen hafta yayınladığımız son iki kitap, 400’e yakın okura ulaşmış durumda.

Giderek yeni e-kitaplarımızı da e-kitaplığımıza kazandıracağız. Ama iş burada bitmiyor. İşin bir başka yanı daha var. O da okuduğumuz e-kitapların (şiir-anlatı-yazı) kapısından eleştiricilik ve araştırıcılık gibi iki silâhla da donanımlı olarak girmemiz gerekiyor. Kısacası artık salt okuyucu bizede, toplumsal sorumluluğumuza da yetmiyor; biz etkin okuyucu arıyoruz. Çünkü amaç ve hedeflerimize etkin okuyucularla yakınlaşabileceğiz.

Bu nedenle, okurlarımızı etkin okuyuculuğa davet etmek için “eleştiri etkinliği”ni başlattık. Geçen sayımızda bu konuya değinmiştik. Eleştiri kavramı kimilerince “netameli” bir kavram kabul edilir. Hem “ eleştiriyi yapan” hem “ eleştiri yapılan açısından önyargı paketleri vardır.

Eleştiri beğenmek midir, beğenmemek mi, övmek midir, yermek midir? Eleştirinin sınırları nerede başlar nerede biter. A. Z. Çamur, bu soruları yanıtlamak için “ Şiir Eleştirisinde Temel İlkeler” yazısını kaleme aldı. Şiir eleştirisi, çünkü ilk eleştiri etkinlikleri şiir üzerinden yürüyecek.

Bu bağlamda eleştiri ya da etkin okuyuculuk; şairin ya da yazarın uzun ve olağanüstü deneyiminin, yükleri, renkleri, yaşamının öz suyu, tüm etki ve önemiyle birlikte şair ya da yazardan okuyucuya geçmesini sağlayacaktır. Gerçek sanat zaten kötü koşullara inat, insanların kaderini değiştirme çabası ise, eleştiri de okuru bilinçlendirme ya da bilinçli okur oluşturma çabasıdır.

Bu etkinliğe katılım, Emeğin Sanatı’nın etki gücünün büyümesine, daha nitelikli bir dergiye uzanmasına araç olacaktır. Dileğimiz şikâyetçi olduğumuz toplumsal suskunluğa karşı bu sanatsal çabamızda yazma suskunluğunu kırmaktır. Her okurumuzun, yazarımızın —birkaç paragrafla da olsa— bu etkinliğe katılmalarını bekliyoruz.

Etkinliğin ilk şairi, aramıza yeni katılan ve gönüllü olarak ilk eleştiri etkinliğinin öznesi olmayı kabul eden Serkan Engin. Serkan Engin’in e-kitaplarımız arasında yer alan “Arsız Akrostiş” şiir e-kitabının kapısında içeri bilinçli bir yolculuk yapacağız. (E-kitaba, http://issuu.com/emeginsanati/docs/arsizakrostis/1 adresinden ulaşılabilir.)

Eleştiriler, ya Facebook’taki grup sayfamıza belge olarak ya da emeginsanati@gmail.com adresine gönderilecektir. Bu eleştiriler, bir sonraki sayıda topluca yayınlanacaktır.

Not: Ürünlerini Emeğin Sanatı e-yayınevi aracılığıyla e-kitaba dönüştürmek isteyenler, yukarıdaki e-posta adresine başvuruda bulunabilir.

EMEĞİN SANATI

BU SAYININ SAVSÖZÜ

Öncü sanat; işlevi gereği olarak geleceği muştular, durağanlığı yadsır. Günün de çağını aşsa da yenilikler, özündeki duruk nitelikler yüzünden kurallaşıp geleceği tutuklamıştır hep. Güzellik anlayışı da buna koşut çizgiyi izler. Devrimci sanat varolanı zamanın akışı içinde, çatışa değişe evrimleşmekteki niteliklerini çelişkileriyle yakalama çabasındadır. Şu karşıdaki bitkileri, suları, gökyüzünü betimlemek, yaratıcı sanatın ereği olamaz. Bir insanı fotoğraf çekercesine görüntülemek; ona geçmişin bir güzellik anlayışı gibi, bir canlının yüz maskesi gibi, sonsuza dek uzak kalmaktan, el kalmaktan öteye varamaz. Doğa; insanların değişen gözlemlerinden kazandığı anlamları yüklenip, giderek derinleşen değerlere uzanır. Doğa’yı canlı bir gözden soyutlamak ya da ona bir delikten tek gözle bakmaya zorlanmak; görsel sanatın işlevi bu olmasa gerek.

Bugüne dek sanatçıların dünyayı yorumlamakla yetindiğini vurgular Marks. Oysa sorun dünyayı değiştirmektir. Gözlerimize yuvalanmış, taşlaşmış sanat ve güzellik anlayışını aşmakla işe başlar devrimci sanat… MAZHAR CANDAN (Korkunun Gözbebekleri, Oluşum Yay.1981)

YAŞAM VE SANATTA
15 GÜNÜN İZDÜŞÜMÜ

ANGELOPOULOS: HİÇBİR ŞEY
HAYALLERİNDEN DAHA GERÇEK OLMADI…

Sinemayı, “çürüyen dünyaya karşı son direniş formu” olarak niteleyen sosyalist yönetmen Theodoros Angelopoulos, geçirdiği kuşkulu bir kaza sonucu 24 Ocak günü yaşamını yitirdi. Angelopoulos’tan geriye, filmleri ve devrimci sinema anlayışı miras kaldı.

Filmleri ile sinema tarihinde özel bir yer edinmiş olan Angelopoulos bir röportajında, zamanın karışıklığından çıkış yollarının bulunabileceği konusunda aynı derecede karamsar ve iyimser olduğunu belirterek, “ … insanların yeniden hayal kurmayı öğrenmelerini yürekten diliyorum. Hiçbir şey hayallerimizden daha gerçek değildir” demişti.

Sinema izleyicisinin her filminde değilse de mutlaka birinde ya da bir kaçında adeta Angelopoulos ile iletişim kurmasının bir tesadüf olmadığı, yönetmenin şu sözleri ile anlaşılıyor: “Her şey seyirciye ve onun benim filmimi izlerken kendi payına düşeni ne derece yerine getirmeye istekli olduğuna bağlıdır. Film ona belirli bir bilgi verir ama filmden zevk alması ancak onun bu bilgiyi kendi verecekleriyle tamamlamasıyla mümkün olur.”

Yalnızca anlattığı hikayelerin değil anlatış şeklinin de kendisi için önemli olduğunu belirten Angelopoulos yaşamının filmlerini nasıl şekillendirdiğini şu sözlerle ifade ediyor: “İkinci Dünya Savaşı’ndan kısa süre önce doğduğum için tarihten –özellikle de ülkemin tarihinden- etkilenmemek elimde değildi. Savaştan önce diktatörlük, sonra savaş ve ondan sonra olanlar; iç savaş ve sonrasında bir diktatörlük daha. Kendi hayatımdan ve deneyimlerimden kaçmam imkânsızdı. Ben, anlama çabasıyla tarihe ya da tarihin yansımalarına dayanan filmler yapıyorum. Bir yerin tarihi içinde kendi hikâyemi belirlerken kendi geçmişime dönmem çok doğaldır.”

Yirminci yüzyılın sonunda gelinen nokta Angelopoulos için üzüntü vericidir: “Epey hazin bir yüzyılın sonuna yaklaştığımızı düşünüyorum. Yüzyıl başladığında o kadar umut ve hayal vardı ki: daha iyi bir dünya, daha fazla adalet, insanlar arasında daha fazla anlayış umudu. Bugün çevrenize baktığınızda her zamankinden çok engeller, sınırlar ve karşılıklı anlayışsızlık görüyorsunuz. Teknik düzeyde iletişim devasa boyutlara ulaştı. Bunun büyük bir farklılık yaratması gerekirdi ama o da korkarım sadece hayal. Gerçek iletişim yok gibi.”

Ama o yine de sinemadan umutludur. Sinemanın bittiğini hiçbir zaman düşünmez çünkü: “Dünyanın şu anda sinemaya her zamandan daha çok ihtiyacı var. Yaşadığımız çürüyen dünyaya belki de en son direniş formudur sinema.”(SOL)

ŞAİR SABAHATTİN BATUR ‘U SONSUZLUĞA UĞURLADIK…

40 kuşağı içinde kendine özgü şairlerden biri olarak bilinen 92 yaşındaki Sabahattin Batur, 27 Ocak’ta, Aydın’da yaşamını yitirdi.
1920 yılında Devrek’te doğan Batur, Kastamonu Lisesi’nden sonra İstanbul Yüksek Öğretmen okulunda felsefe eğitimi gördü. bir süre Paris’te eski kitap ve bakımı üzerine çalışmıştı. Çeşitli önemli kütüphanelerde yöneticilik yaptı. Kültür Bakanlığı danışmanlığından emekli olan Batur, CRR Konser Salonu müdürlüğü de yapmıştı.

Şükran Kurdakul, onun şairlik yönünü şöyle belirtiyor: "Yeni şiirimizin ilk gelişme yıllarında, ilgi çeken imzalardan biri olan Batur, Yaratış, Varlık, Fikirler, Gün, Yenilik dergilerinde (1941-1947) yayımladığı şiirlerden sonra uzun süre bir suskunluk sönemine girdi. Dost, Yenitepe ve Türk Dili dergilerinde evren ve kişi sorunlarını işleyen son şiirleri de ilgiyle karşılandı. Şiir kitabı yayımlamadı”

Şair Sabahattin Batur’un tek yayınlanmış kitabı, Varlık Yayınları için hazırladığı “Yeni Şiirimiz” (1960) adlı antolojidir.

BEHÇET AYSAN ŞİİR ÖDÜLÜ TOZAN ALKAN’A VERİLDİ…

TTB’nin düzenlediği Behçet Aysan Şiir Ödülü, bu yıl “Sana Şehir Gelecek” adlı kitabıyla Tozan Alkan’ın oldu.

TTB’nin çağrısıyla bir araya gelen seçici kurul toplantısına Emin Özdemir ve Ahmet Telli katılırken, Doğan Hızlan, Cevat Çapan, Turgay Fişekçi, Ali Cengizkan ve Zeynep Oral görüşlerini mektupla bildirdi.

Yapılan değerlendirme sonucunda TTB Behçet Aysan 2011 yılı ödülü; “şiirlerini yoğun ve dingin söyleyiş ile insancıl bir öz üzerinde temellendirmesi” nedeniyle Tozan Alkan’ın “Sana Şehir Gelecek” adlı kitabına verilmesine karar verildi.
Tozan Alkan'ın Behçet Aysan Şiir Ödülü’nü kazandığı kitaba ismini veren Sana Şehir Gelecek şiiri:

Sana şehir gelecek uzaklardan
esmer bir aşkı yüklenerek gelecek

Kimsesiz bir ağacın dallarından
acısını dut gibi dökerek gelecek

Yıllar sonra buğulu bir sabah vakti
kapına yaralı bir at gibi gelecek

Kâğıdın kalemin tozlu sunağından
beyaz kefenini yırtarak gelecek

Aşkta kaybedilmiş bir eli kazanıp
geçmişini unutmaktan gelecek

Dilin terkisinden, harflerin hızından
söze küskün kelimelerden gelecek

Sana şehir gelecek uzaklardan
bir halkın içinden geçerek gelecek.

(SOL)

CEMAL SÜREYA ŞİİR ÖDÜLÜ AHMET ADA’YA VERİLDİ...

9 Ocak 2012 Pazartesi günü Caddebostan Kültür Merkezi’nde 2011 Cemal Süreya Şiir Ödülleri verildi. ‘‘2011 Cemal Süreya Ödülü’’, Ahmet Ada’nın ‘Yoktur Belki Ahmet Ada Diye Birisi’ adlı eserine verlldi. Ümit Manay’ın ‘Gökkuşağı Gece Çıkar’adlı kitabı Başarı Ödülü alırken ‘Aynalar’ adlı dosyasıyla Serap Aslı Araklı, ‘Karaağaaç’ adlı dosyasıyla Naze Nejla Yerlikaya ‘ya da Başarı Ödülü verildi.

Ahmet Ada, ödül konuşmasından notlar: “Cemal Süreya şiiri çağdaş Türk şiirinin önemli bir yapıtaşıdır. Şiir dili sıcaktır. Konuşma diline dadanmış, oradan bize göz kırpan imgeler bırakmıştır. Bu dil şaşırtıcı jestle sunar. Bu jestler içerisinde ‘lirik, erotik, politik’ özler taşır. Kavimler kapısı Anadolu’nun seslerini, uygarlıklarını modern şiirin bütün olanaklarını kullanarak bize yansıtır, ipek gibi, kadife gibi bir sesle. Üvercinka şiirinde ‘Lâleli’den dünyaya doğru giden bir tramvaydayız’ der. Şiiri de öyledir. Dünya şiiri kadar Anadolu’nun şiirine de yakın durur. Bunu en güzel Ülkü Tamer ifade eder: ‘Atlas okyanusunda Fırat’ın Salı / Zap suyunda Alp Çiçeği’. Kendi ifadesiyle, ‘içinde güneşler, dünyalar, ırmaklar’ olan Türkçesiyle hem Batı şiirinin hem Anadolu şiirinin içindedir.’’ (E.S.)

YENİ BİR ÖYKÜ DERGİSİ ÇIKIYOR: ‘DÜNYANIN ÖYKÜSÜ’

İki aylık öykü ve eleştiri dergisi Dünyanın Öyküsü 1 Şubat’ta okurlarıyla buluşuyor. Usta yazar Füruzan’ın yayın danışmanlığını yaptığı derginin genel yayın yönetmenliğini ise yine usta bir öykücü; Özcan Karabulut yapıyor. İşte diğer ayrıntılar:

Dünyanın Öyküsü dergisini diğer edebiyat dergilerinden ayıran en önemli özelliği, Türkiye sınırlarının dışına da taşan 27 kentte çalışma gruplarının olması. Derginin, Türkiye’deki 25 kentin yanı sıra yurtdışında Lefkoşa ve Moskova’da da çalışma grupları bulunuyor. Öyküye gönül veren insanların oluşturduğu bu çalışma gruplarıyla bir yandan derginin yurt içinde ve dışında geniş kitlelere ulaşması hedeflenirken, diğer yandan öyküyle ilgili hem yerel hem de uluslararası çalışmaların öyküseverlere ulaşması mümkün olacak.

Dünyanın Öyküsü, adına uygun olarak çok sayıda öykücüye yer açıyor. Aralarında öykünün usta isimleri kadar yola yeni çıkan isimler de var. Derginin bu ilk sayısında ikisi yabancı toplam 13 öykü yer alıyor. Öykü seçimindeki tek ölçüt ise “iyi ve kaliteli” edebiyat.

Dünyanın Öyküsü, öykü edebiyatına yeni yazarlar kazandırmak amacıyla 2012 yılından başlayarak her yıl bir öykü ödülü verecek. Daha önce öykü kitabı yayımlanmamış yazarların kitap bütünlüğüne ulaşmış, yayıma hazır dosyalarıyla katılabilecekleri ödülde yaş sınırı olmayacak. Yarışmanın seçici kurulu şu isimlerden oluşuyor: Füruzan, Nursel Duruel, Semih Gümüş, Ömer Türkeş ve Özcan Karabulut.

Derginin genel yayın yönetmeni Özcan Karabulut sunuş yazısında, Dünyanın Öyküsü’nün çıkış amacını ve ilkelerini şöyle ifade ediyor:
“Öykücülüğümüzün ve öykü dergiciliğimizin birikimine dayanarak… Ankara Öykü Günleri’nin, “İnsan öyküsüyle var!” sloganıyla yola çıktığımız 14 Şubat Dünya Öykü Günü’nün mimarı ve mirasçısı olarak… Telif haklarına saygılı bir anlayışla… Eleştiri ve öykünün ilgi alanına giren yazılarıyla, konuk türleriyle, odağına yapıtı alan soruşturmalarıyla… Bütün dünyadan öykülerle, Dünyanın Öyküsü’yle… Yenisi, genci, ustası, eleştirmeniyle… ‘İyi’ edebiyatla okuru buluşturmak…

Unutulmuş, değeri yeterince bilinmemiş veya edebiyatımızın kilometre taşı olmuş öykülerle / öykücülerle canlı bir öykü belleği oluşturmak… Sözcükleriyle, dilleriyle, sesleriyle, bakış açılarıyla, yazdıklarıyla “ben de varım”, “bir de bu var” diyen öykücülere sayfalarını açmak… İlk öykü dosyalarını ödüllendirmek ve kitaplaştırmak… Kültürler ve diller arasında köprü olmak… Hayatımızdaki dayatmalara karşı öykücüleri eylemli kılmak, yaratma özgürlüğüyle insanların özgürlük taleplerini örtüştürmek… Atölyeleri, öykü’forumları, çalışma gruplarıyla öykücülerin yaşadıkları her yere ulaşmak, edebiyat ortamını canlı tutmak… …muhalif bir tür olan, ele avuca sığmayan öyküyü yükseltmek için çıkıyor!”

Ayrıntılı bilgi ve iletişim için: editor@dunyaninoykusu.com, www.dunyaninoykusu.com (MEDYATAVA)

BENCE KİTAP, II. TURGUT UYAR
ŞİİR YARIŞMASI DÜZENLENİYOR…

Bence Kitap, Turgut Uyar Şiir Yarışmasının bu yıl ikincisini düzenleniyor. Konuyla ilgili açıklama şöyle:

“BenceKitap ve BenceSanat olarak , Turgut Uyar’ın şiir anlayışı ve şiire katkılarının daha da anlaşılabilir hale gelmesi ve gündemde kalmasından yola çıkarak Türk Şiiri’ne katkı vermek ve geliştirmek amacıyla "Turgut Uyar Şiir Ödülü" nün ikincisini gerçekleştiriyoruz. Türk Edebiyatı'ndaki yeri ve önemi yadsınamayacak şairimiz, Turgut Uyar adına verdiğimiz bu ödül, aynı zamanda Ankara edebiyat ortamına da canlılık getirmektedir.

İlki geçtiğimiz yıl yapılan bu yarışmanın tüm Ankara üniversiteleri, edebiyat klupleri tarafından da desteklenmesi bizim için önemli bir kriterdir. Tamamı kapalı oylamayla gerçekleştirilmeye devam edecek yarışmanın en çok oy alan dosyası yayınevimiz tarafından basılacak, sponsorlarımızca da desteklenecektir.

Yine geçen sene gerçekleştirdiğimiz tarzda , birçok önemli yazarımızın destek verdiği armağan kitabımız da bu dönemde hazırlanacak ve raflarda yerini alacaktır. Bugüne kadar edebiyata katkı bağlamında yaptığımız tüm girişimlerimiz yanında bu yarışma bizler için büyük önem taşımakta, okura ulaşma çabamıza ayrı bir değer katmaktadır.”

Yarışmanın başvuru tarihi, 1 Kasım 2011 / 15 Şubat 2012 tarihleri arasındadır. Bu tarihten sonra gelecek eser dosyaları kabul edilmeyecektir. Yarışmaya, kitap bütünlüğü taşıyan dosya ile yurt içi ve yurt dışından herkes katılabilir. Yarışma dosyalarında konu ve uzunluk serbesttir. Her yarışmacının eser dosyası, bilgisayarla 12 punto yazılacak ve A4 kağıda 6 nüsha olarak gönderilecektir. Eserin üzerinde ve/veya herhangi bir sayfasında kimlik bilgileri yer almayacaktır. Bunun yerine, rumuz yazılacaktır. Yarışmacının adı, soyadı, telefonu, adres ve e-mail bilgileri, kapalı bir zarf içinde gönderilecektir. Yarışmanın sonuçları 21 Mart 2012 tarihinde açıklanacaktır.

Yarışmaya katılan eserlerden dereceye giren ilk üç dosya, Bencekitap tarafından basılacaktır. Seçici Kurul’un yayımlanmaya değer bulduğu eserin ilk baskısı için telif ücreti ödenmeyecek (daha sonraki baskılar için yazarla telif anlaşması yapılacaktır), ayrıca yarışmaya gönderilen hiçbir eser dosyası iade edilmeyecektir. Yarışmanın ödülleri (ilk üç) Mayıs ayı içinde düzenlenecek törenle sahiplerine verilecektir.

Yarışmaya eser dosyası ile katılanlar eserin bütünüyle kendilerine ait olduğunu ve bugüne kadar düzenlenen hiçbir yarışmaya göndermediklerini, eser dosyalarına hiçbir şekilde basılması için muvafakat vermediklerini, hiçbir kuruma kayıt ettirmediklerini; Bencekitap tarafından düzenlenen yarışma şartnamesini aynen kabul ettiklerini belirten yazılı ve imzalı belgeyi Bencekitap Genel Merkezi’ne göndermekle/vermekle yükümlüdürler.

Yarışmaya gönderilen eserler, yayınevince bir ön elemeye tabi tutularak, bu şartnamenin herhangi bir maddesine aykırılığının tespit edilmesi durumunda yarışma dışı bırakılır. Yarışmanın seçici kurulunda Abdullah Nefes, Gültekin Emre, Ahmet Özer, Hami Çağdaş, A.Galip yer almaktadır.

Başvuru Adresi: Selanik Caddesi 28/18-19 Kızılay Ankara 0 312 417 88 77,
Web adresi:www.turgutuyarsiiryarismasi.com

ADNAN SATICI’NIN DİZELERİ
BAM TELLERİMİZİ TİTRETİYOR HÂLÂ...

Yeni Türkü ve Behçet Aysan şiir ödülleri sahibi şair Adnan Satıcı’yı, 13 Şubat 2007 günü, 45 yitirmiştik.

Diyarbakır'da 1962 yılında doğan Satıcı, Gazi Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümünü bitirdi. Edebiyat öğretmenliğinin yanı sıra yazarlık da yapan Satıcı'nın şiirleri, Edebiyat ve Eleştiri, Evrensel Kültür, Papirüs, Sanat Rehberi, Yarın, Yaşam İçin Şiir, Yeni Düşün, Yeni Olgu gibi dergilerde yayınlandı. 1983 Yeni Türkü Şiir Ödülü ve 1995 Behçet Aysan Şiir Ödülü sahibi Satıcı'nın 1985'te Ülkesiz Şarkılar, 1994'te Yerçekimine Uyan Portakal Çiçeği, 1996'da Dokuzuncu Blues, 1999'da ise Hep Unutur Uzaklardaki adlı kitapları yayımlandı.

Yazar Aydın Çubukçu, Adnan Satıcı’nın ardından acısını dile getirerek, “En çok isyan kaldı ondan geriye. İsyanı, başeğmemesi, hiçbir aşağılık insanla uyuşmazlığı kaldı. Bol bol toplayalım onları. Sadece kendimize değil diğer insanlara da, emekçilere, yoksullara, çocuklara da dağıtalım. Bir türkü ölürse eğer ancak, ona da ‘öldü’ diyebiliriz” diye konuştu.

Şair Şükrü Erbaş ise Satıcı’nın bugün mazlum halkların, kültürlerin, kimliklerin özgürlüğüne dair bir türkü okuduğunu anlatarak, “Yalancı bir öfkeydi Adnan” diye konuştu. Yazar Hicri İzgören ise ona iyi bakamadığını üzüntüyle ifade ederek, ona sadece Diyarbakır’dan bir avuç toprak getirebildiğini söyledi. Namık Kuyumcu da O’nun çok iyi bir insan, çok iyi bir şair ve devrimci olduğunu dile getirerek, özgür bir dilin özgün şiirlerini yazdığını söyledi.

Adnan Satıcı kendini şu satırlarla anlatıyordu: “ Yazıyorum ya,ha ben ha pişmiş tavuk! Gerçi tüylerin yolunmadan da mutlu bir hayat sürdüğüm söylenemezdi.Belki de aklına her geleni Kılçığını ayıklamadan söyleme cüreti , mutsuz hayatımın aramağınıdır bana.Belki de sırf bu yüzden müthiş bir gevezeyim.Belki de ağaçlarının her biri çatlamış kalın kabuklarla kaplı , güvenliğinin üstüne tir tir titreyen bir mırıltı ormanında yaşamak tad vermiyor bana.Durup durup beklenmedik sesler çıkarışım , ya yanlış anlaşılmam ya da hiç anlaşılmamam bu yüzden."

Tutarlı bir dünya görüşü ve yaşama bakışıyla, lirikliği ve dokunaklılığı kırılma noktalarından yakalayan şiir tarzı, yeni bir soluk olarak 80 li yıllarda başlayan serüveni 2007’de bitiverdi. Satıcı, “...boşluğa asılan Ferhad kandili zamanın fanusunda/balkıyan çığlık ister ki, ölmekle de sönmesin...” dizelerinde dediği gibi, şiirleriyle hiç unutulmayacak, sönmeyecek.

DURUK ÇAĞ

sürpriz yok, özgelik sizlere ömür
alışverişte gram kaçırmıyor dijital teraziler
birebir ölçekli aşk kuramına göre yargılıyorlar
oracıkta asıveriyorlar itiraz edenleri
şaşılası bir incelikle çözülüyor sorunlar
kültür sülünleri salınıyor yapma ormana
avlıyorlar ve fakat şimdilik yemiyorlar
tanımamazlıktan geliyorlar sorulduğunda

yarışılmaz bir şeydir oysa, kanıt gerekmez
o odur, durmadan su verir güzelliğine
bir daha solmaz bir kere yeşeren çiçek
öteki de öteki, ne olmuş yani

gülü sevmek için niye menekşeden nefret etmeli

ADNAN SATICI
Rüzgâr, sayı: 6, 2007

KIRK KUŞAĞI ŞAİRLERİNDEN AKINCIOĞLU
ŞİİRLERİYLE DİMDİK AYAKTA!

1940 kuşağının önemli şairlerinden Niyazı Akıncıoğlu’nu Şubat 1979 yılında yitirmiştik.

İlk şiirlerini "Haykırışlar" adlı kitapta toplayan Akıncıoğlu, daha sonra dönemin önemli dergilerinde İnsan, Ses, Yeni Edebiyat ve Yürüyüş gibi dergilerde şiirleri yayımlandı. 1950 yılında Kırklareli'nde "komünistlik" suçlamasıyla yargılandı, iki yıl tutuklu kaldı ve aklandı. Genç yaşına karşın Kırklı yılların en ünlü şairleri arasına giren, adı Nazım Hikmetlerle, Orhan Şaik Gökyaylarla, Attila İlhanlarla, Faruk Nafiz’lerle birlikte anılan, şiire yeni bir tat, yeni bir hava getirdiği kabul edilen Niyazi Akıncıoğlu birden sustu. Cezaevinden çıktıktan sonra içine kapandı. Münzevi bir yaşama yöneldi. Ölümünden sonra tüm yapıtları “Umut Şiirleri” adıyla yayınlandı.

Niyazi Akıncıoğlu şiirlerinde divan ve halk şiiri motiflerinden ustaca yararlanmasını bildi. Halk şiirinin söyleyiş özelliklerini ve sesini başarılı bir şekilde kullandı. Asım Bezirci onun için, "Akıncıoğlu -Nâzım Hikmet'ten sonra, ama Enver Gökçe ve Ahmet Arif'ten önce- halk şiirinden yararlanan ilk toplumcu şairdir" Kuşaktaşı ve arkadaşı Mehmed Kemal, onun için şunları söylüyordu: “Edebiyat alanına çıkarken büyük şairlerin tavrı ile çıkmıştı. Çıkışında yücelik, şairlik vardı. Birkaç dize yazmış, kendini kabul ettirmişti. Onun la aynı büyük şiir yazanlar anılırken, dergilerde yazılar çıkarken; cezaevi sonrası şiirden uzaklaşır gibi olduğunda unuttular ve unutturdular…. Bir şiir dili kurmayı becermişti. Ama dili geliştirmek, daha çok işlemek direncini gösteremedi, gösterebilme fırsatı vermediler…” Ölümünden sonra tüm yapıtları, Hacan Yayınlarınca “Umut Şiirleri” adıyla yayınlandı.

Akıncıoğlu, karamsarlığa yer vermeyen, gelecekten umutlu şiirler bırakmıştır gelecek kuşaklara. O, kendi şiirini olgunlaştırmasına, demlenmesine fırsat verilmeyen bir kuşağın şairi olarak şiirleriyle belleğimizde yaşayacaktır hep.

İNSANLAR VAR Kİ’den…

İnsanlar var ki adaşım;
Yeşil dut yaprağında,
yürür ormanlar gibi
Ve bir ipek böceği kahramanlığında
Alaysız,
merasimsiz
ve muttasıl;
Sulhun beyaz bayrağını dokumakta.

Güneşi bir daha görmemek üzre,
Gecenin derinliğinde saf saf,
güneşe giden yolda,
Kara katran karanlığına karşı gecenin,
Kumral perçemleri rüzgârda,
Yeni şarkılara hazır dudakları,
mahzun ve melül;
Fakat ümitli,
Fakat pervasız durmaktadırlar.
………………

NİYAZİ AKINCIOĞLU

PUŞKİN YAPITLARIYLA KARANLIĞA IŞIK SAÇIYOR!

Rus ve Dünya Edebiyatının en büyük şair-yazarlarından Puşkin’i 10 şubat 1837’de yitirmiştik. 38 yıllık yaşamında verdiği yapıtlarla Dünya Edebiyatında silinmez bir iz bırakan Puşkin, ölümsüz yapıtlar üretmesinin yanında özgürlükçü, korku bilmez ve atılgan kişiliğiyle de şairlere, yazarlara yol göstermeye devam etmektedir

Puşkin, çağdaş Rus Edebiyatı’nın oluşmasına en çok katkıda bulunan yazın ve düşün adamıdır. Puşkin, klasik Batı edebiyatını ve Rus halk ruhunu sentezleyerek, Rus Edebiyatı’nda gerçekçilik akımını başlatan sanatçıdır. Belinski'nin sözleriyle Puşkin'in şiiri; “fantastik, düşsel, yalancı ve hayali denecek kadar ideal olana yabancıdır. Gerçekliğe bütünüyle nüfuz eder; Puşkin, yaşamı toz pembe göstermez, ancak onu doğal, gerçek güzelliğiyle ortaya koyar.'' Şairin sanatsal gelişimindeki bu yeni yönelimi ve bunun niteliğini ilk farkedenlerden biri Gogol’dur. ''Puşkin Üzerine Birkaç Söz''adlı makalesinde: “Puşkin, olağanüstü bir olaydır” der. Dostoyevski ise, “Bana kalırsa aynı zamanda bize gelecekten bir haberdi Puşkin. Evet, biz Rusların arasına tıpkı bir peygamber gibi geldi. Petro’nun devrimleri üzerinden koca bir yüzyıl geçmişti, kendi gerçek benliğimizi yeni yeni kavramaya başlamıştık. Puşkin’in gelişi önümüzdeki karanlık yola yeni bir ışık saçtı, bize yardımcı oldu. Bu anlamda Puşkin bize gelecekten haberler getiren peygamberimizdir” demişti.

Gerçekçilik, Puşkin'in 1830’lu yılları sanatsal yaratıcılının temel bileşenidir. Şair, yaşamının en zor dönemlerinde bile gerçekliği büyük bir dikkatle izlemekten vazgeçmez. Gerçek dünyadan, toplumsal yaşayıştan, insana özgü özlemlerden ve duygulardan sapan her şeyi kararlı bir biçimde reddeder.' Puşkin, her şeyden önce şairdir. Ona asıl ün kazandıran yapıtları, Rus ve Dünya edebiyatına bıraktığı ölümsüz şiir mirasıdır. Ama öykü ve romanlarıyla da dünya ölçüsünde ünlü ve önemlidir.

Rus Edebiyatının öncü şair ve yazarlarından Puşkin’i, 10 şubat 1837’de yitirdik. 38 yıllık yaşamında verdiği yapıtlarla Dünya Edebiyatında silinmez bir iz bırakan Puşkin, ölümsüz yapıtlar üretmesinin yanında özgürlükçü, korku bilmez ve atılgan kişiliğiyle de şairlere, yazarlara yol göstermeye devam etmektedir.

TUTSAK

Zindandayım, nemli bir karanlıkta
Beslediğim genç kartal, avluda,
Altında parmaklıkların çırpıyor kanatlarını
Gagalarken kanlı bir yiyecek parçasını,

Gagalıyor ve fırlatıyor, gözleri pencerede,
Sanki aynı arzuyu taşıyor benimle.
Bakışı ve çığlığıyla diyor ki tutsaklık yoldaşım:
“Vakit geldi artık, uçalım dostum, uçalım!”

Bizler özgür kuşlarız, hadi davran!
O beyaz dağa doğru, daha öteye bulutlardan,
Denizin gökyüzüyle buluştuğu maviliklere,
Sadece rüzgârın ve benim gidebildiğimiz o yerlere...

PUŞKİN
(1822 / Türkçesi: Ataol Behramoğlu)

YAVUZ AKÖZEL: Benim Memleketim Neresi?

2012-01-31T09:38:00.000-08:00

BENİM MEMLEKETİM NERESİ?

Beni bu yarı boş eve bırakıp gittikten sonra, perdesini araladığım camın önüne oturup, gelen geçen araba selini saatlerce gözledim. Bir-kaç tane sigara içtim, poşet çay yaptım kendime. Sonra karanlık çöktü. Penceremin hemen önünde uzanan Ljubljana-Zagrep autobahnı sessizce akıp giden bir ışık seline döndü. Ağzımın içi, çay ve sigara içmekten kupkuru olmuş. Daha bavulumu dahi açmadım, elimi yüzümü dahi doğru dürüst yuğmadım. Hep gözleyip durdum; geçmişi, şimdiyi ve geleceği.

Lambayı yakmak içimden gelmiyor. Böyle sessizliğimde oturmak, böyle sessizliğimde fırtına gibi gelip geçen geçmişimi düşünmek, yaşamımın en derin anlamlarından biri olan, evet, biricik kızımı düşünmek! O ayrılık anını, o çaresizliği, mutsuzluğu ve acıyı... Odanın içi karanlık, araba farlarından yansıyan ışıklar odanın karanlığını bir an delip, gizemli görüntülülerle gölgeler oluşturuyorlar. İki sandalye, üzerinde oturduğum çek-yat divan, küçük bir kitaplık ve örtüsüz tahta masadan oluşan beyaz badanalı odada bu gölgeler gerçekten sessiz bir umudun son çırpınışı gibi geliyor bana. Öylesine yalnızım ki!

Beni zorladı mı desem? Bir zorunluluk muydu desem? Nihayetinde bir kopuştu bu. Radikal ve hain bir kopuş.

Ayrı ülkelerin insanlarıydık. Ben Slovenia’dan o ise Türkiye’den. Anlaştığımız dil ise ne Slovence ne de Türkçe’ydi. Tanıştığımız, evlenip birlikte yuva kurduğumuz ülkenin yani Almanya’nın yarım yamalak öğrendiğimiz diliydi.

Her ne olursa olsun, yarım-yamalak öğrendiğimiz bu dile yüreğimizden sel gibi akan bir aşk ve sevgiyi ekleyince hiçbir sorun kalmıyordu, birbirimizi çok iyi anlıyorduk.

Güzel, çok güzel günlerimiz oldu. Sıcak yaz günlerinde Dillenburg’un yamaçlarındaki çam ağaçlarının gölgesine uzanıp 45 No’lu Autobahndan akan arabaları özlem dolu bir buruklukla gözlerdik. Bu Autobahn hem beni hem de kocamı yıllarca ayrı düştüğümüz memleketimize ulaştıracak yoldu. Bagajlarını yükleyip yola dizilmiş her hallerinden izin yolunda olduklarını belli eden arabalara el sallar, onları köprünün sonundaki virajda yitinceye kadar imrenerek gözlerdik.

Kocam Mehmet’in gözlerinin içine bakardım. Siyah gözlerindeki keder beni çok etkilerdi. Ellerini sıkıca kavrar, onları dudaklarıma götürür, yüreğimden boşalan bir şefkat, sevgi ile, anlatılması çok zor isyan duygularıyla usulca öperdim.

Bavulumu açmalıyım, bir çay daha mı içsem acaba? Ağzım zehir gibi acı ve tüm vücudum dayak yemiş gibi sızlıyor. İşte kızımın fotoğrafı. Bu da ayrıldığımız kocam Mehmet’in! Olsun! Yine de duvara asmalıyım birlikte.. Kızım. Almanya’da okula başladı geçen yıl. Çekiç ve çivi olmalı bir yerlerde. Geçen yıl izine geldiğimde almıştım.. Yarın mı arasam acaba? Kızımın resmini hiç değilse şöyle pencerenin kenarına iliştireyim şimdilik.

Ayrılırken elimi bırakmak istemiyordu. “Ben de geleceğim seninle” diyordu; Slovence. “Bende geleceğim anneciğim.” “Ya baban?” “Ya babam?” diye kendi kendine soruyor, sonra da babasının elini sıkıca kavrıyordu.

Mehmet’le göz göze geldiğimizi anımsıyorum. Güzel şeyler olması gerekirdi aslında. O geçmişin güzel anılarının hatırına hiç değilse. Bu güzel çocuğumuzun böyle kuşlar gibi çırpınmaması, acı çekmemesi, daha şimdiden yaşamın sillesini yememesi adına. Mehmet gözlerini, gözlerimden kaçırmış, uzun uzun toprağa bakmıştı. Uzun uzun!..

Geceliğimi giymek içimden gelmedi. Kot pantolon ve bluzumla oturuyorum. Ayağımı şöylece çek-yata uzattım. Kıpırtısız oturmaktan ayaklarım uyuşmuş. Şimdi biraz rahatladım. Kızımın resmine elimi sürdüm, resimde gülümsüyor.

Autobahnda akıp giden arabalar bir ışık seli oluşturuyor. Bir şarkı mırıldanıyorum saatlerdir içimden. Durup durup aynı şarkı yeniden peydahlanıyor, yeniden mırıldanıyorum. Bu şarkı Slovence bir şarkı. Kızıma da öğretmiştim. Mehmet de çok severdi.

Elimi gözlerime dulda yapıp iyice dışarıya yöneldim. O şarkıyı sanki kızım söylüyormuş gibi bir ses aldım. Oysa rüzgârın sesi bu, hafiften başlayan yağmurun sesi bu. Sanki, kızımın bende süreklilik kazanan yankısını taşıyorlar.

Yağmurlu ve fırtınalı bir sonbahar gecesiydi. Geç saatlere kadar pencerenin önüne iliştim ve bekledim. Ayni şimdi yaptığım gibi perdeyi aralayıp rüzgârın ve yağmurun sesini dinledim, dizlerimin dibinde uykuya dalmış kızımın üstünü sıkıca örttüm, saçlarını okşadım. O şarkı yine gelip dudaklarıma yapışmıştı. Hep içimden o şarkıyı mırıldanıyordum. Sonra biraz daha yüksek sesle söylemiştim. Sonra biraz daha yüksek sesle. Kızım gözlerini açmış, babasını sormuştu. “Henüz gelmedi” diye yanıt vermiştim. Sabaha karşı çıka geldi. İçmişti. Uykusuz işe gittim. O şarkıyı mırıldanıp durdum çalıştığım sürece.

İtalyan arkadaşım “Biraz daha yüksek söyle, anlamıyorum ama çok hüzünlü bir şarkı” diye üsteleyince, bağıra bağıra söylemiştim. Meister (Ustabaşı) uzaktan tuhaf tuhaf bakmıştı. Bağıra bağıra söylemiştim. Bağıra bağıra, bağıra bağıra. Anlıyor musunuz bağıra bağıra! O günden sonra Mehmet eve hep geç gelmeye başladı. Mecbur kalmadıkça benimle konuşmuyor, hep uzun uzun düşünüyordu.

Saatin tiktaklarını dinliyorum. Dışarda uğuldayan rüzgâr ve cama usulca düşen yağmur taneleri içimi ürpertiyor. Bir korku ve terkedilmişlik psikosunun halogenimsi karanlık dehlizinde dipsizliklere düştüğümü, kapkara bir sonsuzluğun görüleşen kapkara noktasına doğru çığlıksız, suskun yuvarlandığımı duyumsuyorum.

Almanya’nın artık benim için çok gerilerde kaldığını düşünüyorum. Vatanıma geldim nihayetinde. Doğduğum, su ve ekmeğiyle büyüdüğüm memleketime. Özlemiyle yıllarca yanıp-tutuştuğum, geceleri yatağa girip de gözlerimi yumduğumda hep hayalimde görüntüleşen Ljubljana’ma!
İşte buradayım şimdi. İşte yıllarca özlemiyle yanıp tutuştuğum kendi şehrimde ve kendi evimdeyim. Bu uğuldayan rüzgâr, bu yağan yağmur, bu düşen sarı yapraklar, bu vızır vızır gelip geçen arabalar, bu mis gibi kokan toprak, bu koşuşturan insanlar hepsi birden benim Ljubljana’m ve Slovenia’m.

Mehmet sessizce kabullenmişti. Aslında o Türkiye’den ev almak istiyordu, ben ise Ljubljana’dan. 1990’dan sonra Yugoslavya da, Rusya’nın ardı sıra dağılma sürecine girdi. Birlikten kopup, bağımsız bir cumhuriyet olduk güya! Her şey, yok pahasına satılıyordu. Kamuya ait her yer hoyratça pazarlanıyordu. İnsanlar bir şeyler yapabilmek adına, ticarete olan müthiş özentilerinden ötürü ellerindeki kendilerine ait özel malları da çok ucuza satıp sermaye ediniyorlardı. Düşleri Batı Avrupa ve Amerika ile doluydu. Herkeste, ticaretle uğraşıp birdenbire lükse ve zenginliğe kavuşma hırsı egemendi. İşte o sıralar gerçekten çok ucuza, elimde avucumda olan her şeyi vererek hatta eşten dosttan üç-beş kuruş da borç alarak bu daireyi zar-zor satın aldım. Süreç içerisinde de her izine gidişimizde elzem olan eşyaları; ocaktı, dolaptı, yatak–yorgandı, çanak-çömlekti, çatal-kaşıktı dizdik. Yıllarca çalışmamın karşılığı işte buydu. Bunca özlemlerin, düş kurmaların, hor görülmelerin ve yabancı işçi olmaların karşılığı! Yine de sevindirici değil mi? İnsanın başını sokacak bir evinin olması? Bence, sevindirici ve olağanüstü bir şey!

Ayaklarımı uzattığım çek-yatta uykuya dalmışım. Uyandığımda pencerede güneş gülümsüyordu. Tüm vücudum güneşin sıcaklığıyla ısınmış, sakinlemiş ve dinlenmişti. Saate baktım. Neredeyse öğlen olmak üzere. Yüzümü buz gibi bir suyla yıkadım. Saçlarımı taradım. Aynada yüz hatlarıma baktım. Gözlerimin yan kesimlerinde hafif kırışıklıklar oluşmuş. Saçlarıma ise az da olsa aklar düşmüş, doğrusu ilk kez farkına vardım. Yanaklarım biraz sarkmış mı ne?

Bir şeyler yemeliyim! Bu bomboş evde… Yani bir tek benden oluşan, kızım Nada’sız ve kocam Mehmetsiz bu bom boş evde… Hayır, hayır! Ben neler düşünüyorum böyle? Ben istememiş miydim memleketime dönmeyi? Şimdi neler sayıklıyorum? Evet, memleketime dönmeyi elbette istemiştim! Ama canımın yarısını Almanya’da bırakarak değil!

Ekmek de yok… Öncelikle markete gitmeli, bir şeyler almalıyım.. Bu bomboş evde… Aman tanrım, bu ne korkunç sessizlik! Bu ne korkunç yalnızlık!

Kendimi dinlemeye, kendimle konuşmaya ve yeniden kendimi bulmaya gereksinimim var. Kızım Nada yanımda olsa her şey bana vız gelecek, Almanya bana vız gelecek! Ya Mehmet? Hayır bir şey var onda çözümleyemediğim! Bir gariplik, bir suçsuzluk var onda. Her an acı çekiyormuş gibi, her an bir zulmün girdabında biteviye deviniyormuş gibi bir şey. Gözbebeklerine her bakışımda bunu yakalamışımdır. Bu acıyı, bu devinmeyi, bu gariplik ve suçsuzluğu.

O da özlediği memleketinden anlatırdı. O hiç görmediğim memleketini… Anlatışına göre, bozkırlarında yeleleri rüzgârda uçuşan ve rüzgâr gibi dört nala koşan ağızları köpük köpük olmuş kır atları, kıpkırmızı gelinciklerin sarı, mavi, eflatuni, mor kır çiçekleriyle sarmaş dolaş olduğu uçsuz bucaksız ovaları hayallerdim. Sonra üstleri toprak damlı evler, yamaçlarına serpişmiş bodur meşelikler ve derin bir sessizlik, hep sessizlik!

Market’ten ekmek, salam, peynir, poşet çay, margarin, domates aldım. Yaşam burada da oldukça pahalı. Gerçekten bırakın işsiz kalmışları, çalışanlar için dahi bu fiyatlarla yaşamak neredeyse bir mucize!
Bu Slovenia benim çocukluğumun ve gençlik yıllarımın Slovenia’sı değil. İçimi şimdi böyle bir duygu kapladı. Marketteki satış elemanları, sokakta yürüyen insanlar, bu somurtkan gökyüzü, bu yeşilini yitirmiş ağaçlar, bu yol, bu birbirinin üzerine abanmış çok katlı sevimsiz yapılar! Kızım Nada acaba şimdi ne yapıyor? Ya Mehmet? Saat kaç oldu? Henüz, Nada okuldan eve dönmemiştir, Mehmet arbeitlos(işsiz ) olduğuna göre, mutlaka sofrayı hazırlıyordur ve hüzünle, belki de o ezgiyi mırıldanıyordur.

İşte Almanya’daki evimden ayrılışım ikinci gününe neredeyse girdi. Komşularımı, sokağımı, evimi, iş arkadaşlarımı hemencecik özlemeye başladım. Ya iş yerinde yaptığımız o muziplikler!.. Aslında çok güzel şeyler de vardı hummalı çalışmalarımızın ara duraklarında. Bazen, aklıma geldikçe beni bir gülme tutuveriyor, kendi kendime deliler gibi gülüyorum. İş arkadaşlarım! Dünyanın orasından burasından savrulmuş insancıklar! Yunanlı, Kosovalı, Türkiyeli, Tunus’lu Nigeryalı, İtalyalı, İspanyalı, Portekizli, İranlı ve daha birçok ülkenin savrulmuşları. Ne de güzel anlaşabiliyorduk!

Hem de iki kelimelik yarım yamalak Almanca ile yapıyorduk bunu. İki kelimelik yarım yamalak Almanca ile yaşamlarımızın o hüzünlü öykülerini ve memleketimizi terk edip buralara savruluşumuzun nedenlerini nasıl da
güzel, duygulu ve yalın anlatabiliyorduk. Biz aslında kelimelerden çok ortak yazgımızın bize yüklediği ortak duygu larla, bir duygu fısıldaşmasıyla anlaşıyorduk.

Yine akşam oluyor. Yine pencerenin önünde oturdum. İçimde bir boşluk, bir huzursuzluk var. Güneşin batışı, bu vızır vızır gelip geçen arabalar, yalnızlığımı daha da bir pekiştiriyor. Perdesiz camın önünde oturup aslında ben Ljubljana’yı değil, Almanya’daki kendi sokağımı, sokağımdaki evimi, evimin içerisindeki kızımı ve kocamı gözlüyorum.

—Alo… Alo… Sen misin Kızım ?

—Anne!

Saçlarımı kesmem gerekiyor. Evet iyice kırpmam. Makas nerede? Boş ver… Aynaya da bakmaya gerek yok.

Telefonu neden kapattım ki? Şimdi Nada bir şey mi oldu diye merak edecek!
—Alo..Nada ..
—Mehmet sen misin?

—Nada’ya söyle merak etmesin! Ben iyiyim. Biraz önce telefon kazayla kapandı!
—Burası mı? Eh fena değil, yarın annemin, babamın mezarını ziyarete gideceğim.

—Komşular nasıllar? Kristinler? Nerminler? Sofialar?

—Anne! Çok özledim, bak babamda özlemiş!

—Ben de çok özledim. Gelip alacakmı?

Boş ver saçım böyle iyi. Gidip aynaya bakmalıyım. İyi ki de kesmedim yani… Mehmet kısa saçı sevmez; “Sevgilim, sana böyle uzun saç çok yakışıyor” derdi.

—Bitaneciğim, babanı verir misin bir dakika?

—Ne zaman gelirsin?

—Hemen yarın mı?

—Tamam. O zaman mezarlığa da birlikte gideriz.

YAVUZ AKÖZEL

ADNAN DURMAZ: Kurye

2012-01-31T09:37:00.000-08:00

KURYE

Bin yıllar öncesinden bir kilim gibi
söylenmesi yasak acılar dokunmuş yüzü
kırçıl sakallarında kıvıldar durur
zaman böcekleridir güneş kırıntıları
İri ellerinde yas sessizliği
bir meşe seli gibi çağlar avuçlarında
direniş destanlarının ateş cevheri
Bütün yitirmelerden parmakları yorulmuş
sanki unutulmuşlukların kısır dalları...
Duyarak gökyüzünde dönmeyecek olanların sesini
söküldüğü toprağı okşarcasına
okşar- emektar kafesini
ve o zaman yıkılır- yüreğinin setleri
yüzündeki çizgisiz tek yeri gözlerinde
ürperir titrek bir kandil alevi gibi
yeşermeğe hazır dalın bedeni
hep böylesi anlarda yeniden cana gelir
ekin biçtikleri tarlanın sınırında
engereğin başını ezen babasının ayakları
dam dibinde anasının bit kıran tırnakları...

Yaslamış sırtını kedere
ulu gövdesinde kocca bir ülke zonklar
Sıhhiye pazarının bir kıyısında

tarihi yara yara gelmiş
eski bir isyancının heykeli
ve daha çok ileriye taşıyacağı yüzü
derin gizemlerin mahyası
yüzü hüzünler aynası...
ne ölüm-ne zulüm-ne rüzgar
durduramaz taşıdığı haberi
maviş çocuk gözleri bir çift deniz feneri
kanlı fırtınalarda yüzyıllara göz kırpar...
çökermiş sıhhiye pazarının yanına
ateş serüvencileri kuryesi
binlerce ceset taşır yaslı bağrında
ve yapışmış yüreğine binlerce gencecik göz
ağlamaz-kanar
iki oğul vermiş dalyan gibi
iki gürbüz can parçası
seksen öncesinde koca ihtiyar...

Aktı kendi dünyasında kör-sağır-dilsiz ırmak
sevinç-hüzün-telaş-karmaşa-yalnızlık
aktı kalabalık
o baktı uzak
ve yürüdü sancılar sakladığı derinlerine
uykular kırbaç artığı-umuda yargısız infaz-düşler çarmıhta
sirenler yüreğini göz göz sızlatır hala
sirenler ne zaman çalsa
iki dağ gibi oğul
oğul oğul kanar bağrında

o gün bu gün
kimi zaman küfesinde yasak yayınılar
kimi zaman bildiriler-haberler

taşıdı
yıllar önce mahpusta dinlediği
Kuvayı Milliye'deki Nazım'ın kağnılarını düşünerek
her gün pay ayırdı nafakasından
zındanlar dolusu çocuğuna
sonunu bilmediği yolcululara çıktı
tanımadığı insanlarla buluştu karanlıklarda

Hayır hüzün değildi şimdi yüzünde ışıyan bulut
ayaklar altında linç edilmiş bir hüzün olur muydu
biliyordu
gülmeğe kapıları çoktan kapanmış yüzünde
gayri ağlayacak tek bir yer yoktu...

Doğruldu
kanayışını bastırıp derinlerine
Cebeci'ye doğru yola koyuldu...

Ansızın bakışları yıldız yıldız çoğaldı
yüzü yarık yarık bir göz tarlası
ve kendi yüreğine hançer saplarcasına
ta içinde kanadı köşedeki dilenci
kara-kirli dudaklarında mecalsiz kıpırtılar
bir şeyler fısıldıyor sağır kalabalığa
yüzü çoktan yıkılmış kerpiçten köhne bir ev
tüm sahipleri ölmüş
duldasız
düşsüz
artık açılan bir kapısı olmayacak
bir daha ışıklar yanmayacak penceresinde
boynunda o kahreden büküklük
sanki sonsuza dek doğrulmayacak
kirli mendilinde nikel bir para
bir vicdan rahatlatma fiyatı
taş olmuş bir damla göz yaşı tomurcuğu
dokunsan parçalanacak...

Eski bir zemheri esti bedeninden
teri buz kesti kurye'nin
geçti bir şimşek hızıyla gözlerinden
kanlı bir ezgi gibi kırk yıl öncesi
yoksulluktan kovgun düşüp umutlarla gelmişler
öğür olup omuzdaşlık etmişler
azmışlar karmaşasında koca kent ormanının
birbirini yitirmişler...
şimdi karşı köşede dilenen baht yoldaşı
kıtlığın-kıranın yıkamadığı
bileğini kimselerin bükemediği
el açmış da yalvarıyor türküsü-onur yarası
sökülüp yüreğinden kahredilmiş can parçası
bakışları yıldız yıldız çoğaldı
yüzü kasırgalı bir göz deryası
yine boğazına o yanardağ tıkandı
bağrındaki mezarlıkta yıldırımlar parçalandı
düştü sırtındaki ekmek teknesi
semeri yuvarlandı
geçti yara yara kalabalığı
sanki ardı sıra iki şahanı
kısır gök birden bire kıraç kıraç çatladı
ateş magmaları boşaldı yere
bedeninde depremsi bir titreme
dizlerinin bağı çözülüverdi
çökerdi
bağrı boydan boya yarıldı
savruldu yüreği kaldırımlara

ölecek bir yaralıyı kucaklarcasına
dilenciye sıkı sıkı sarıldı
ve yitik bir çocuk gibi bağıra bağıra
bütün köprüleri setleri yıka yıka
isyanları kan köpürdü-çağladı
bir zaman kuryesi ağladı...

ve aktı kalabalık başıboş karmaşasında
kör-sağır-dilsiz bir ırmak gibi sürüklenerek
Acı/suların söndüremediği ateşti
kirli mendilin üzerindeki para
yanan bir kentin akşamında
sönen güneşti...

ADNAN DURMAZ

AZİZ KEMAL HIZIROĞLU: Boşluk—MERAL VURGUN: Aşkolsun

2012-01-31T09:36:00.000-08:00

BOŞLUK

söz insana dokunamadıkça
harca yazıyla biçilir marifet
düşü örselerken gerçek
uzun olanca itilir kısa sözcük

yara bere içinde kalır ‘a’
kanrevan ‘ah’
palazlanır ‘kara’
zirveyi zorlar ‘kapkara’

söz insana dokunamadıkça
çoğalır gider kalemin teri
fanusun camı kalınlaşır
yorgunluk yeniden biçimlenir

yazarken kedere soyunulur
bir yanıta uzanılır ulaşılmaz
ulaşılsa ne ola ki, yanlış soru
çıplak sabır kimlik kesilir

söz insana dokunamadıkça
sevda unutulmaya yüz tutar
huzur yurt aramaya koyulur
çirkin ne yapsan çirkin

yazı masasının arkasında
yerini genişletir boşluk

yaraya bereye alışırken a!

AZİZ KEMAL HIZIROĞLU

AŞK OLSUN

sen ey
nar dalında kızıl meyve
şuracığımda alev alev yanan ateş
soydu kabuğundan
kavurdu tenimi
avuçlarımda tuttuğum şair parmaklar

aşkolsun be
aşk adına, aşk için
aşkolsun

elimi uzatsam tutacaktım
gerıde bir avuç köz
bir kaç hüzünlü söz bırakarak
pırpır uçup gitmeseydi eğer
o gece kelebeği

gömsün şimdi yüzünü
kendi küllerine
ve ağlasın
kendi kederinde
kendi haline

gelse ne olur artık
kalsa kim ölür
söndü gökteki yıldızlar...
ama söylesenize şimdi bana
nasıl sönecek içimde
yanan ulu dağlar?...

MERAL VURGUN

YAŞAR DOĞAN: Dokundun mu Sen Hiç

2012-01-31T09:35:00.000-08:00

DOKUNDUN MU SEN HİÇ

RESİM: BABÜR PINAR

tene dokundun mu sen hiç
seyrettin mi ürpertisini
anlaşılmaz iniltisini
çobanpüskülü gibi
dalda tir tir titreyişini –bir eylülden sonra

güne dokundun mu sen hiç
hipokrit antipatik sistem-matik
ve sempatik görünemeye çalışıp
tonlarca antibiyotik
yutup kuduzluğunu gizleyen güne –öteki günden sonra

öğlene dokundun mu sen hiç
kızılından ve yakıp kavurucusuna
açlıktan midesi kıvrılanına
sokağın ortasında vurulana
vurdun mu sen hiç ellerini
bir gazete sayfası atıp üstüne
herkesin kanının üstünde yürüyenine – ulu orta yerde

dokundun mu sen hiç
susturulmuş çığlığa
kirlenmemiş suya
keşfedilmemiş ruha
bir yağmur sonrası – atılan çamurlardan sonra

yağdın mı sen hiç
kurumuş dudağa
uzanmış ele
patlamış kalbe
mahvedilmiş bir hayata – bir gece yarısından sonra

baktın mı sen hiç
parçalanmış ve parçalayan
göz bebeklerin heyelanına
düştün mu sen hiç
oların gözleriyle o uçurumlara –bir irkilmeden sonra

nasıl dokunursun bilmem ama
bak
bir asırlık soğan doğramış yıldızlar
gözlerimin baktığı bütün ufuklara

YAŞAR DOĞAN /Lolan

MELİH COŞKUN: Taze Tut Öfkeni—ŞERİF TEMURTAŞ: Merhametsiz Yalnızlığı Hayatın

2012-01-31T09:34:00.000-08:00

TAZE TUT ÖFKENİ

Öfkeni taze tut ki
Soğutmasın içindeki umudu
Sen ki şairsin güzelim çocuk
En çok sana yakışır başkaldırmak
Her acı biraz daha büyütür içindeki ozanı
Sen ki asi doğmuşsun
Hiçbir pranga uymaz ayaklarına
Hiçbir zindan hapsetmez özgür yüreğini

İçimde bir ayaklanma baş gösterir zamansız
Mevsim talandır
Ve söylenen bütün sözler yalandır
Ve zaman
Uçan kuştan hesap sorulan zamandır

Zaptetmek imkansızdır damarlarındaki kanı
Ve beynini kuşatan bu sınırsız heyecanı
Yatıştırmak mümkün değildir artık
Alıp başını giden bu isyanı

Taze tut öfkeni
Buz kesmesin içinde umut
Avutmaz artık seni anlatılan masallar
Sen ki şairsin güzelim çocuk
Ölüm öldürmez ki seni
Sen ki asi doğmuşsun bir kere
Asi olacaksın son nefesine kadar...

MELİH COŞKUN

MERHAMETSİZ YALNIZLIĞI HAYATIN

dışarda kırlangıç kanatlı yağmur
bostan tarlalarında zemheri yalnızlığı
göç yolunu şaşırmış leylek
ayaza vurmuş dalında kuru bir ağacın
tutunmaya çalışıyor yaşamaya
rüzgarın ve açlığın
merhametsiz yalnızlığında hayatın

ötede bir çocuk
tarlaların derin yalnızlığına inat
dal uçlarındaki son narı ayvayı
toplamanın telaşında

dağların vahşiliğine inat
çaresizliğin uysal sessizliğine bürünmüş evler
bacalarda uzayıp giden meşe kokulu duman
gelecek yıla bırakılmış kocaman umutlar
köyün sessiz sokaklarında
merhametsiz yalnızlığı hayatın

bahar gelecek çocuk
umutlar yeşerecek
gelecek yıla bırakılacak hayaller
filizlenecek çocuk
zemheride

hayatın
kocaman merhametsiz yalnızlığında

ŞERİF TEMURTAŞ

ULAŞ DENİZ KESKİN: Haykırış

2012-01-31T09:33:00.000-08:00

HAYKIRIŞ

Sen doğduğunda küçüğüm
Denizlerde boğuldu düşüm
Bir gemi battı
Kalktığı limandan
O büyük düşe
Bilmem kaç kilometre uzaktı
Suphi martı çığlına karıştı
Karadeniz tüm gece ağıt yaktı

Unut her şeyi,
Lise aşklarını,
Yahut ilk izlediğin sinemadaki
Öpüşme sahnesini.
Suyun bileşenlerini,
Veya
Şose boyunda beklediğin
Trenin dumanını.

Lâkin unutma ki
Sen,
Kavgaya düşen
Son nefersin.
Sen,
Yağmurla gelen
Sen,
Geleceğin,
İlk göz ağrısısın…

Dağ olacaksın sen delikanlım,
Buram buram berfin çiçeği kokacaksın
Kırılacak, vurulacaksın da
Nîdanı alnından akan kan ile
Fırat’a yazacaksın
Yahut Dicle’ye…
Yine de korkmayacaksın!

Gözlerin,
Karaya çalacak
Kömür kokacak ellerin
Yerin binlerce kat derinliğinden bile
Mayıs tazeliğinde
Toprak kokacaksın
Lâkin Yılmaz işçim
Adını koyana kadar memleketin
Yeryüzünde çoğalacak sesin…

Sevdanın Mahir’i olacak bayrağın
Denizlere Ulaşıncaya dek
Semalarda çoğalacaksın

Eylül falan feryadın olmayacak
Haziran ayında Ankara’da
Boran olacak,
Sıkılı yumruğun
İsyanın tarihini
Divit ucuyla tarihe kazıyacaksın

Düşman şaşacak mahpusta
İşkenceler ortasındaki ıssızlığına
Gözlerinde yanan mavzer ışığına
Gün be gün içtiğin andı nakışlayacaksın!

Dayanacak,
Savaşacak,
Tutuşacaksın oğul!

Ne duruyorsun,
Düşünme artık
Dayan oğul
Savaş,
Tutuş!

Barmak Irak olmayacak avuçlarına
Eline bilek olacaksın mahsunun, mazlumun, mahurun!
Unutma senin silâhın,
Kandırılmışlığın, kör kuyuların, unutulmuşluğun
Karanlığına ışık çakmaktır yüreğinde taşıdığın muştun!

Unutma genç kızım,
Sen,
Kavgaya düşen
Son nefersin.
Sen,
Yağmurla gelen
Sen,
Geleceğin,
İlk göz ağrısısın…

Öyle ne duruyorsun
Artık düşünme
Diren!
Ölüm karışsa da kaderine
Düşsen cellâdın eline bile
Boyun eğme, boyun eğme!

ULAŞ DENİZ KESKİN

ÖZGÜR KAPCI: Bir Islık Gibi Yaşamak— TEMEL KURT: Düş

2012-01-31T09:32:00.000-08:00

BİR ISLIK GİBİ YAŞAMAK

Bir ıslık gibi yaşamak
iki dudak arası zamanı
bir ıslık gibi çarçabuk...
bak! avuçlarımda yaşamın gizemi saklı
bak! gözlerin saklı
tarihin yamalı surlarından
Fatihler yenilgiler
Kanuniler kanunsuzlar
yaşlı semenderler geçiyor
bu kirli asil
masal yalan dolan tarih
bizim tarihimiz!
babam bana
atların kadınlardan daha güzel olduğunu
öğretmedi
kelebeklerin erken öldüğünü de
ama ben kadınları hep sevdim
kelebekleri daha çok
bir ıslık gibi yaşıyorum
bir ıslık gibi öleceğim
iki dudak arası bu zamanı
ve sevgilime dediğim gibi
'nefes aldığım sürece umut edeceğim'

ÖZGÜR KAPCI

DÜŞ

düşün ki; sabah sabah solundan kalkmışsın da
başka bi çağa açmışsın gözlerini,
öyleki; herşey herkese pay edilmiş
ben senle eşitim, sen ötekiyle, öteki kedi köpekle
düşün ki; aşktan ve ölümden dertliymişiz yalnızca…

TEMEL KURT

LÜTFİYE BOZDAĞ: İktidarın Baskı ve Şiddeti Sanatta Sansür ve Otosansürü Yaygınlaştırdı

2012-01-31T09:31:00.000-08:00

İKTİDARIN BASKI VE ŞİDDETİ SANATTA
SANSÜR VE OTOSANSÜRÜ YAYGINLAŞTIRDI

Bubi'nin Yapıtı,
"Lütfen kapağı kapalı tutunuz"
Üretim yılı: 1999,
Tekniği: Tahta klozet kapağı üzerine akrilik boya

AKP hükümetinin gittikçe artan otoriter rejimi ve oluşturduğu korku kültürü ile sansür ve otosansürün yaygınlaşmasını önlemek için sadece sanat alanında değil hayatın her alanında örgütlü mücadele etmekten başka çıkar yol yok…

İktidarın sağlanması ve devamlılığı için önemli bir araç olan “sansür” toplumu kontrol altına almanın yollarından biri. İfade özgürlüğünü bastırma ile işe başlayan sansür, iktidarın varlığını tehdit eden düşünceleri ve kavramları yasaklama yoluyla algıyı kontrol etme eylemi olarak karşımıza çıkıyor.

Sansür konusunda sicili hayli kabarık olan Türkiye’de, AKP iktidarının baskı ve şiddet uygulamaları hayatın her alanına sızdı. Başbakan bir yandan Musa Anter'in oğluna bir aylığına yurda dönmesi için icazet veriyor öte yandan Anter’in kitaplarını yasaklatıyor, yani sansür uygulanıyor.

Neoliberal politikaların Türkiye’deki temsilcisi AKP, toplum üzerinde kurduğu ideolojik hegemonya ile mutlak bir iktidar tekeli oluşturdu. Devlet iktidarını oluşturan tüm kurumlarda, tam bir hâkimiyet sağlayarak tek parti diktatörlüğü kuran AKP, hummalı bir “toplum mühendisliği” sevdasıyla kendi ideolojisi doğrultusunda Türkiye’yi dönüştürme ve yeniden biçimlendirme icraatlarına devam ediyor.

“…Otoriterleşme yönünde atılan adımlar biriktikçe, otoriter reflekslerin daha fazla ortaya çıktığı bir süreç bu. Siyasal muhalif duruş ve eylemleri nedeniyle hapishaneleri dolduranların, mahkeme kapılarında süründürülenlerin sayısı artıyor. Medyada muhalif sesler yavaş yavaş işlerini kaybediyor. Tutuklu üniversite öğrencisi sayısı artıyor ve birkaç cılız ses dışında akademi dünyası sessiz. Ahlak polisçiliği yaygınlaşıyor. İnternet filtreleri, kırmızı mahalleler, televizyon sansürleri, ‘iyi niyetli korumalar’ görünümü altında toplumsal izolasyon araçlarına dönüşüyor. Kibirli bir teknokrat otoriterliğine dayanarak, orada yaşayanlara sorulmadan kent mimarisinin altüst edilmesine, vadilerin birer elektrik barajı havzasına dönüştürülmesine fütursuz biçimde devam ediliyor. Siyasal gücün bir mercide ve bir kişide yoğunlaşması bu otoriter manzarayı tamamlıyor ve pekiştiriyor.” (1)

AKP hükümetinin gittikçe artan ve hayatın her alanında hissedilen otoriter rejimi, her geçen gün yeni baskı ve şiddet uygulamalarına sahne oluyor. Daha vahim olanı devletin geleneğinde var olan otoriter yapı ve zihniyetin tehditkâr tavrıyla oluşturulan korku kültürü ile birçok alanda sansür ve otosansür yaygınlaşıyor.

Şanlıurfa'da sergilenen “çıplak” bir heykelin tepki çeker kaygısıyla merdiven altına kapatılması, iktidar tarafından yapılan baskı ve şiddetin otosansüre dönüşen bir örneği.

Karşı Sanat ve 78'liler girişiminin öncülüğünde gerçekleştirilen “Diyarbakır Hapishanesi Ne Yana Düşer?” sergisinde yer alan nü bir heykel tepki göreceği gerekçesiyle Şanlıurfa'daki sergi salonuna konulmayarak merdiven altına kapatıldı ve üzeri bezle örtüldü.

“İstanbul ve Diyarbakır'ın ardından Şanlıurfa'da açılan sergiye vatandaşlar yoğun ilgi gösterirken, kafes içerisinde çıplak şekilde işkence gören bir erkeğin anlatıldığı heykel ise, cinsel organı gözükmesinden dolayı müstehcen olarak tepki çekeceği endişesi ile sergilenmedi. Heykel, salondaki merdiven altına konulurken, üzeri de bezle örtüldü. Sergiyi gezmeye gelenleri bilgilendiren 78'liler Girişimi Meclis Üyesi Abdurrahman Pişkin, kendi istekleri ile heykeli sergilemediklerini belirterek. "Şanlıurfa'da toplumun yapısını göz önüne alarak, heykeli müstehcen olduğu gerekçesiyle tepki çekebileceğini düşünerek sergilemeyi uygun görmedik"(2) dedi.

Bir Başka Sansür Haberi İzmir’den Geldi

“İzmir Fotoğraf Sanatı Derneği (İFOD) geçtiğimiz günlerde ’Aykırı’ isimli fotoğraf sergisi için üyelerine çağrı yaptı. Sergiye 48 sanatçı fotoğraf gönderdi İFOD Yönetim Kurulu 33 fotoğrafı sergilemeye değer buldu. Sergi 3 Ocak 2012’de Kültürpark’daki İzmir Sanat Merkezi’nde açıldı. Ancak, ulusal bir haber ajansı 6 Ocak 2012 de sergideki 3 fotoğrafın dini ve toplumsal değerlere aykırı olduğunu içeren bir haberi servise koydu. İki ulusal gazete de, 8 Ocak pazar günü "Dini değerlere hakaret içeren fotoğraf sergisi Türkiye’yi ayağa kaldırdı" başlığıyla sergiyi okurlarına duyurdu.

9 Ocak pazartesi günü de belediye yetkilileri 3 fotoğrafı sergiden çıkardı. İFOD üyeleri, İzmir Büyükşehir Belediyesi İzmir Sanat Merkezi önünde bugün bir araya geldi. Tartışılan üç fotoğrafla birlikte diğer fotoğrafları da sergiden indiren İFOD üyeleri tepkilerini böyle gösterdi. İFOD Başkanı Beyhan Özdemir, şöyle dedi: "Çeşitli basın organlarında çıkan asılsız ve kışkırtıcı haberler karşısında İzmir Büyükşehir Belediyesi sansür uyguladı. İFOD’un bilgisi ve isteği dışında 3 fotoğrafımız sergiden indirilerek bir odaya kapatılmıştır. İzmir Büyükşehir Belediyesi yetkilileri fotoğrafların kendileri tarafından sergiden kaldırıldığını ve sergide yer almasına izin vermeyeceklerini söylediler. Böylece belediyecilik görevleri yanında sanat bilirkişiliği ve sansür kurulu görevlerinin olduğunu da bizlere göstermiş oldular. Demokrasilerde bunun adına Sansür denir."(3)

"İfod Çeyrek Asırdır Böyle Bir Sansür Görmedi"

Daha önce yüzlerce sergi açtıklarını ve dünyanın her yerinde çeşitli fotoğraf sergilerinde yer aldıklarını söyleyen İFOD Başkanı Beyhan Özdemir, "Bu sansürün altında kalamayız. Biz fotoğraf sanatçıları olarak, hiç bir şekilde din mezhep ayrımı yapmadık zaten yapamayız. Ama fotoğraflardan bazıları birilerinin canını sıkmış. Bu sansür uygulamasını protesto etmek için Kültürpark içinde bulunan İzmir Büyükşehir Belediyesi İzmir Sanat Merkezi’ndeki ’Aykırı’ sergisinde yer alan fotoğrafları toplama kararı aldık" dedi.

’İstenmeyen’ fotoğraflar arasında türbanlı bir kadının bikinili fotoğrafı, iki erkeğin dudak dudağa öpüştüğü ve başı örtülü iki kadının dudak dudağa yakınlaşmış anının fotoğrafları bulunuyor. İki erkeğin öpüşme fotoğrafını çeken Barış Barlas da, "Meksika ziyareti sırasında çektiğim gerçek bir fotoğraf. Ziyaretim sırasında metroda bu çifti öpüşürken gördüm ve çektim. Bu bizce aykırı olabilir. Fakat pek çok ülke tarafından normal kabul edilmiş bir durum."(4)

Neredeyse iki aydır Türkiye sanat gündeminde olan İstanbul Modern’in sanatçı Bubi’nin yapıtına uyguladığı sansürün altında da aynı gerekçe var. Bubi’nin yapıtı neden İstanbul Modern şef küratörünü rahatsız etti. Yapıt ilk bakışta bir koltuğu andırıyor ancak oturma yerinde bir “lazımlık” var. Koltuğun iktidarı temsil etmesi, iktidarın “lazımlık” metaforuyla ilişkilendirilmesi radikal bir eleştiri olarak İstanbul Modern’in şef küratörünü telaşlandırıyor. Yapıtın alıcısı koleksiyonerin, iktidara yakın muhafazakâr sermaye kesiminden olma ihtimali bile şef küratörü tedirgin etmeye yetiyor ve yapıtı sergiden eliyor.

İstanbul Modern, her zaman özgür bir sanat ortamının arkasında olduğunu söylemesine rağmen neden kendisini müzayedeye göre konumlandırma gereği duyuyor? Bir müzenin kendisini sermayeye, koleksiyonere, alıcıya göre konumlandırması doğru mu? Müze küratörünün koleksiyoner adına söz alması, karar verme yetkisini kendinde görerek, yapıtın sakıncalı olduğu yargısına varması ve bu yargı üzerinden hareket ederek, koleksiyonerin yapıtla karşılaşmasını engellemesi doğru mu?

LÜTFİYE BOZDAĞ

____________________

(1)Ahmet İnsel, Politika / 24/01/2012 tarihli Radikal gazetesi
(2)Ali Leylak- Şanlıurfa- DHA, Doğan Haber Ajansı, 24 Ocak 2012, http://www.dha.com.tr/sanliurfada ciplak-heykele-tepki-sansuru-son-dakika-haberi_262722.html
(3),(4) Eray Arpaşin, İzmir DHA, Doğan Haber Ajansı, 11 Ocak 2012, http://www.dha.com.tr/en-son-haber-sansur-tartismasi-sergiyi-kaldirtti-son-dakika-haberleri_256697.html

ALİ ZİYA ÇAMUR: Şiir Eleştirisinde Temel İlkeler

2012-01-31T09:30:00.000-08:00

ŞİİR ELEŞTİRİSİNDE TEMEL İLKELER

Emeğin Sanatı olarak, hareketsizliği, sessizliği bozma adına, yayınladığımız her ay bir şiir e-kitabı konu alan eleştiri imecesi başlatma çabasındayız. Ama bu konularda, özellikle internet çevresinde epey bir kafa karışıklığı da var. Bu yazı, bu tür yanlış anlamaları önlemek adına şiir eleştirisine ışık tutmak için kaleme alındı.

Şiir eleştirisi, genel anlamda anlaşıldığı gibi “şiirin şurası kusurlu şurası bence eksik, şurası şöyle de olabilirdi” gibi afakî yargıların ötesinde, şairin şiir anlayışına tünel kazmak; onun şiirsel eyleminin ip uçlarını yakalamaktır. Önce şiirde bu tür çözümlemeleri gerçekleştirmeliyiz ki, şairle şiiri arasındaki ilişkiye varalım.

Elbette şiir eleştirinde eksik ve yanlışlıklar da günümüzde, özellikle şiir sitelerinde sıklıkla karşılaştığımız bir durumdur. Bu konuda Aytekin Karaçoban, haklı olarak serzenişte bulunuyor:

“Herkes birbirinin bahçesine çaktırmadan taş atmanın yolunda. Hangi taşın kimden geldiğini bilemiyorsunuz. Ad verme yok, örneklerle derinlemesine inceleme ve bu incelemenin sonunda sentezlere ulaşma sözkonusu değil. Şiirin estetiği coğrafi, tarihsel ve toplumsal konuma oturtulmuyor. Böyle olunca dergilerde çıkan yazılar içinden çıkılmaz bir yığına dönüşüyor. Ayrışma yok. Üç, beş, on vb. sayıda şair bir araya gelip bizim şiire, topluma, toplum içinde şiire, şiir içinde topluma bakışımız şudur, estetik anlayışımız şu ölçütler üzerine kuruludur; etik, ideolojik bakışımız ve duruşumuz şudur, bunun şiirdeki yansıması da ortada olduğu gibi şudur deyip ayrılıklarını, aykırılıklarını, muhalefetlerini açıkça sergilemiyor.”

Özellikle Burjuva edebiyatında sıkça gördüğümüz, “keller, yağırlar birbirini ağırlar” tavrı karşısında Karaçoban’a hak vermemek olası değil.

Şiir eleştirisinde gözümüzden kaçırmamamız gereken bir nokta da eleştirdiğimiz şairin şiiri ve şiir anlayışı ile kendi şiirimiz ve şiir anlayışımız arasında bir karşılaştırmaya kesinlikle gidilmemelidir. O zaman eleştiri amacından uzaklaşır, kendi şiir yöntemimizi dayatmaya kadar gider iş.

Şiiri eleştirirken, öncelikle şairin bilinçli tavrını arayıp bulmak gerek. Nerede durduğunu ve nereye baktığını, yaklaşımlarının tutarlılığı açısından iyi saptamak gerekmektedir. Burada iyi şiir - kötü şiir kavramlarından öte şiiri tutarlılığı yönünden süzmek gerekiyor.

Şiir eleştirisinde temel rotamız, şiirin temel ilkeleridir.

Bu konuda kesin olmamakla birlikte bir takım ölçütler, yol gösterici veriler vardır:

1.Şiirde iç ezgi ve ahenk

2. Anlamsal açılım ve akışımı, biçim – içerik uyumu.

3. Seçilmiş sözcüklerin derinliği, yoğunluğu ve çağrışım güçleri.

4. Şiirde estetik değer ve şairin şiir estetiğine katkıları.

5. İmge yapısı, imge buluşları.

6. Dili kullanma ustalığı

1. Şiirde iç ezgi ve ahenk; sözcükler arası sessel uyuma, dize kuruluşundaki ses dengesinin akıcı oluşuna dikkat edilerek aranabilir. Şairin uyak kullanıp kullanmadığı, kullandıysa, kullanış biçimi, kıta yapısı, kıtalardaki sözcük sayısı da bize şiirdeki ahenk unsurlarını verir. Şiir, yine diğer edebiyat türlerinden farklı olarak kendini oluşturan unsurlar arasında kusursuz bir birliktelik ister. Biçim öğeleri açısından savruk, yalpalayan fakat çok anlamlı bir şiirden söz edilemeyeceği gibi, anlamsız fakat ses öğeleri, biçim öğeleri çok güçlü bir şiirden de söz edilemez.

Bu açıdan şiire bir dengeler bütünü de diyebiliriz.

Nâzım’ın bu konudaki kanaatini şöyle belirtiyor: “Şiirdeki ahengin de, hattâ tek bir keman değil, çeşitli aletlerin çeşitli kombinezonlarla ses verdiği bir orkestra olması gerektiğine kanaat getirdim.”

Paul Valery ise, daha kesin konuşuyor: "Şiir, sesle anlam arasında uzayıp giden kararsızlık...”

2. Anlamsal açılım ve akışımı, biçim – içerik uyumu, şiirin en çok tartışılan öğeleridir. Bu konuya girmeden önce Bilgin Adalı’nın şu saptamalarını dikkate almak gerekir:

“Şiiri açımlayıp çözümlemeye, okuma edimini derinleştirmeye çalışan ve şiirin verdiği ipuçlarından yola çıkarak düşünme yetisinin uç noktalarında bir yerlere ulaşmayı amaçlayan okuyucu, kimi kez yazarın önerdiği bildiriye ulaşsa bile çoğunlukla yeni bir anlam -ya da anlamlar- üretecek, kendince bir bildiri oluşturacaktır. Denebilir ki, böyle bir okuma edimiyle bir tek metinden, okuyucu sayısı kadar değişik şiire ulaşılacaktır. Şiirin okuyucudan beklediği de böyle bir irdeleme, böylesine üretici, yaratıcı okuma uğraşısı sanırım.”

Şiire bu açıdan baktığımızda anlamsal bağlamın düzyazıdaki anlam olmadığı açıktır. Şiirde anlam tek başına değildir. Biçimlenmeyi de getirir yanı sıra. Şiirdeki anlam, açık bir bildiriyi düşünce dağarcığımıza sunmaktan çok duygu dünyamızı sarsmak, sallamak, gerekirse şoka uğratmak için vardır.

Şiirdeki anlama, salt bir sözcükten, bir tümceden, bir dizeden, bir kıtadan değil, şiirin genelinden bakmak gerekmektedir. Bu konuda Ayten Mutlu’ya da kulak kabartmak gerekiyor:

“Anlam uyumun ezgisel ritmidir şiirde. Şiirin yüzeyde beliren yüzüdür. Asıl anlam, kendindeki öteyi, görünenin içindeki görünmeyeni, dünyanın içindeki öte dünyayı dışa çıkarabilme çabasında gizlidir.”

Kısacası şiiri anlama ulaşabilmek için öncelikle şiiri doğru okumak gerekmektedir. Doğru okuyamazsak, anlamsal özüne de ulaşamayız.

Akışım ise, özellikle uzun şiirlerde ritmi ve anlamsal akışı düşürmeden, sekteye uğratmadan şiiri son dizeye kadar —alçalan, yükselen tempolarla da olsa— ulaştırabilmektir.

3. Seçilmiş sözcüklerin derinliği, yoğunluğu ve çağrışım güçleri, şiir aritmetiğinin temel çarpanlardır.

Bir şiiri okurken, irdelerken, seçilen sözcüklerdeki anlamsal derinliği, taşıdığı anlam yoğunluğu ve çağrışım zenginliği dikkatle araştırılmalıdır. Sözcük seçimi de önemlidir. Şairin, çiğnene çiğnene tadı kaçan bir sakız gibi basmakalıplaşan sözcükler ve sözceler yerine özgün sözcük ve sözceleri seçebilmesi de dikkatle saptanılacak noktalardır.

Bir başka dikkat edilecek nokta da, şairin sözcüklere kattığı yeni anlamları arayıp bulmaktır. Bu konuda yine Bilgin Adalı’ya bakalım:

“Doğal dile dayalı bir metin içinde sözcüklerin -özel durumlar dışında- yerleşik anlamlarıyla yer alışları iletişimin bir ölçüde kolay gerçekleşmesine yol açar. Oysa, şiir dizgesinin yaratılış biçimiyle oluşan dilüstü anlamlandırma, şiirsel iletimin gerçekleşebilmesini yazar kadar okuyucunun da çabasına, başarılı olmasına bağlar. Doğal dile dayalı metinler okurdan bir yaratıcılık beklemez. Edilgin bir okuyucu ile de yetinebilir. Yazınsal bir metin ise, özellikle de şiir, yaratıcı, etkin, devingen bir okuyucuya gereksinme duyar.”

Söylenenleri genel olarak ele aldığımızda, şiirde her şeyden önce önemli sözcüğün anlamı değil, tümcedeki söyleniş değeridir.

Şiirdeki sözcükler, şiirin üç boyutlu yapı taşlarıdır. Salt şiirsel anlama katkılarıyla irdelenmezler; şiirsel ahenge katkıları da önemlidir. Seçilen sözcüklerdeki sessel benzerlikler, şiirde iç ahengi oluşturur. Şiirin kulağa yansıyan tınısını sağlar.

Tuğrul Asi Balkar’ın deyişiyle, “Şiirin her bir sözcüğü harfi harfine bedeli ödenmiş bir toplamda olmalıdır.”

4. Şiirde estetik değer ve şairin şiir estetiğine katkıları, şiir eleştirisinde dikkat edilecek önemli yönlerden biridir. Estetik, şiirin anlağımızda bıraktığı sanatsal tattır. Şiir içinde sezgilerimize seslenen güzelliktir. Şiiri manzumeden, düzyazıdan ayıran önemli bir ölçüttür. Şiirde estetik boyut, duygularla aklın ve doğa ile özgürlüğün karşı karşıya geldiği durumda kendini gösterir. Estetiğin es geçildiği yerde şiir yoktur!

Avner Ziss, genel anlamda estetiği şöyle tanımlıyor: “Estetik, güzelin bilimi değildir, gerçekliğin sanatsal özümsenmesinin bilimidir ve her şeyden önce de, sanatın yasalarının bilimi ve sanatsal yaratı kuramıdır.”

Bu tanımdan ulaştığımız sonuca göre şiirdeki estetik yan; şiirin bizde bıraktığı sanatsal hazdır.

Şiirde estetik söz konusu olduğunda kimi zaman ifrat ve tefrit durumları da ortaya çıkmaktadır. Bu konuda önemli bir saptamayı Behçet Aysan yapmıştır:

“Şiir politikleşirken estetik öğelerini ihmal eder, küçümser. Şiir bir ölçüde şiir olmaktan çıkar, kendinden ödün verir.... Ya da kapalı dönemin etkisiyle kendine özgü kapalı bir söylem bulur... kapalı söyleme sığındıkça da, yaşamdan kopar, soluksuzlaşır, artistik oyunları tek amacı sayar. Ne anlattığı değil, salt nasıl anlattığı önemlidir artık.”

Şiirde estetikten söz edince kimilerince şiirin açıklığı-kapalılığı sorunsalı ortaya konuluyor. Şiiri mücevher kutusuna kilitlemek isteyenlerin savlarıdır “saf şiir estetik şiirdir” tezi. “Saf şiir”den kasıtları anlamdan ve çağrışımdan soyutlanmış, içbükey bir şiirdir.

Şiirdeki bu kafa karıştırıcılığı Özdemir İnce çözüyor:

“Her yaratı gibi şiir yazmak da bir eylemdir ve bu eylemin bir işlevi vardır: Bu eylem, hem estetik, hem de toplumsal işlevi içerir ve estetik olandan ne toplumsal ne de insansal olan’ı ayırmanın olanağı vardır.”

5. İmge yapısı, imge buluşları; şiirin en önemli öğelerindendir. İmge kısacası, kendi anlamı dışında bir başka anlam yaratmaktır. İmge, şiiri düzyazıdan ayıran dilsel özelliklerden en önemlisidir. İmge; sözcüğün ya da sözcüklerin sözlüksel anlamlarının kırılması, öz anlamı dışına taşırılması, anlamlarının genişletilmesi, derinleştirilmesi, çoğaltılmasıdır.

İmgeyi salt sözcükte, sözcede, dizede aramak okuyanı da şairi de yanıltır bazen. Kimi zaman imge bir şiirin bütününde kendini gösterir. Nâzım’ın, Can Yücel’in şiirlerinde olduğu gibi...

İmge, bulunduğu şiirdeki ortama bir gönderme yapabiliyorsa imgedir. Yoksa şiirin içinde yadırgı, ariyet gibi durur. Bir doğal güle takılmış plastik yaprak gibi… 2. Yeni şairleri ve süreklerinde, bu tür abartılmış imgelerin daha da yoğunlaştırıldığı dizelere rastlamak mümkündür.

Bu konudaki şiir adına tehlike tutumları bize Metin Cengiz gösteriyor:

“Türk şiir tarihinde şiir sürekli iki tehlikeyle karşı karşıya kalmıştır. Biri şiiri imgeye indirmek, imgeyi hayattan koparmak, hayatı yeniden üretme görevinden uzaklaştırmak; diğeri de şiiri manzumeleştirmek…” (Cümlenin altını ben çizdim A.Z.Ç. )

Şiir okuru, şiir eleştiricisi; kapısından girdiği şiirde şiirsele anlatıma katkıda bulunan, duyularımızın kilidini açan imgelerin de tadına varabilmeli ve yazısına yansıtabilmelidir.

6. Dili kullanma ustalığı; şairin ustalığının göstergesidir. Çünkü şiirin temeli dildir. Melih Cevdet Anday’ın vurguladığı gibi “Ozanın dili, kişiliği demektir”. Behçet Necatigil’e göre, “Bir şairin yakındığımız yanı ya dilidir, ya dilsizliği.” Şiirde dilin önemini daha iyi vurgulayabilmek için bir de Cemal Süreya’ya başvuralım: “Dil öğesini temele oturtmayan hiçbir şiir tanımı doğru olamaz.”

Dilin şiirdeki önemini böylece kavradıktan sonra şiirin diline döndüğümüzde ilk görmemiz gereken nokta şudur; şiirin dili gündelik dilden, doğal dilden farklıdır. Düzyazıda dil yalnızca bir bildiri iletmenin amacıdır; bildiri iletildikten sonra sözcüklerin işlevi biter. Şiirde ise dil, sözcüklerin duyular ve duygular yolu aktardığı bildiriyi yoğunlaştırır, derinleştirir.

Bir şiirin kapısından okumak ya da eleştirmek amacıyla girerken, şairin dili kullanma yeteneği de dikkatimizden kaçmaması gereken unsurlardandır.

İmge konusunda değindiğimiz noktalar da dili kullanma ustalığına dayanmaktadır.

Sonuç olarak, şiir eleştirisinde, bu temel isterlerin yanı sıra, incelik gereken önemli noktalar da vardır. Şiir eleştirisi, sağlam, yansız, nesnel gözlem ve kavrama gerektirir Eleştiri düşüncelerden çok yetenekleri sorgulamalıdır.

Asım Bezirci’nin deyişiyle, şiiri eleştirecek olanın temel sorumluluğu, “Ele aldığı eseri çözümlemek, değerlendirmek, çağına, çevresine bağlamaktır.”

Bedrettin Cömert’e göre de “Eleştirmen, eleştirmen olmadan önce, iddiasız, alçakgönüllü, sevgi ve coşku dolu bir okur olmasını bilmesi gerekir. Eleştirmenin bir yapıt karşısındaki ilk davranışı, açık yürekli bir sevgi, alçak gönüllü bir öğrenme ve anlama güdülü olmalıdır.”

Şiir eleştirisinde çok sık rastladığımız aksaklıklar da az değildir. Büyüklük duyguları, yargıçlık özentileri, kendini yapıttan üstünde görme rahatsızlıkları eleştiriyi eleştiri olmaktan çıkarır. Bu konuda dikkat edilecek yanları Claude–Edmonde Magny şöyle açıklıyor:

“Bir yapıtın edebî değerlerini değerlendirmenin tek geçerli yolu; üslûbun hoşa giden büyüleyici etkisine kendisini kaptırmak değil, fakat yazarın yaptığını yapmak istemiş olduğuyla karşılaştırmak, cümlelerin müziğini yalnızca o cümlelere göre değil, fakat anlatmak istediklerine göre değerlendirmektir.”

Elbette okuyucunun, eleştiricinin şiirle alışverişi hoşlanma ya da hoşlanmama biçiminde olmamalıdır. Şiir helva değildir. Şiir estetik, anlamsal, sessel, organik, tarihsel, toplumsal bir örgütlenmedir. Şiir okuyucusu, eleştiricisi, bu örgütlenmenin ayrıntılarının farkına varmalıdır, hissetmelidir. Eleştirisini yazarken bu detayların iyiliği-kötülüğü, eksikliği-aksaklığından çok kendisini yansıtmalıdır. Çünkü iyilik-kötülük, eksiklik-aksaklık gibi sonuçlar göreceli kavramlardır. Ama eleştiri göreceli olmamalıdır, net ve nesnel olma çabası içinde olmalıdır.

Bir diğer önemli son nokta: Şiir eleştirisinin konusu, şairin şahsiyeti değil şiiridir. Bu nedenle eleştiriler şiirden şairin şahsiyetine kaydığında ortaya ya küfürlü, küçük düşürücü ya da şişirici, övücü yargılar çıkar ki, şiir sitelerinde benzerleri çoktur. Bizim bu tür bir eleştiri anlayışıyla da işimiz yoktur.

ALİ ZİYA ÇAMUR

EMEĞİN SANATI'NDAN 110. MERHABA

2012-01-14T09:39:00.000-08:00

Merhaba,

2012, 2011’in kâbuslarını aratacak bir gerçeklikte karanlık ağını üstümüze attı. Gazetecilere, yazarlara yönelik tutuklamalar sürüyor. 100 gazeteci tutuklu; her geçen gün bu sayı çoğalmaya gebe…

KCK tutuklamaları, 12 Eylül’ü hatta Hitler’i aratmayacak bir hızla yayılıyor. “Gasp edilmek istenen kimliğimi, Gasp edilmek istenen ana dilimi, gasp edilmiş haklarımı istiyorum” diyen her Kürt, KCK dosyası içine alınıp ülkenin dört bir yanında zindanlara dolduruluyor. Kürtlerin yanında yer alan Türk, Laz, Arap vb… devrimciler de bu kırbaçtan nasiplerine düşeni alıyorlar.

Durum böyleyken, sanat dünyasında da devrimci sanatçıların dışında sinikliğin, ezikliğin, ürkekliğin egemen olduğunu görüyoruz. Nasıl hatırlamayalım Hasan İzzeddin Dinamo’yu: “Bir ülkede baskı düzeni yürürlükteyse, o ülkenin edebiyatı dip sularda, köpüklenmeden, sessiz ve sakin akmağa başlar. Sanat simgelerle ve benzetilerle dolup dilin olanaklarını zorlar.”

Emeğin Sanatı, bu karanlık dönemde, iki yeni etkinlikle, kendi adına, sanat dünyasının içine girdiği bu durukluğu, bu sessizliği bozma, dalgalandırma amacıyla kendine düşen çabayı göstermektedir:

I. Kitaplarını yayınlatabilmek ve dağıtmak, öteden beri sosyalist şair ve yazarların karşısında bir duvar gibi çıkıvermektedir. Emeğin Sanatı bu duvarı göreceli de olsa parçalamak amacıyla Emeğin Sanatı E-Yayınevini oluşturdu. Emeğin Sanatı; başta kendi şair ve yazarları olmak üzere, diğer sosyalist şair ve yazarların eserlerini e-kitap olarak yayınlamaya başladı. Emeğin Sanatı E-kitaplarıyla ilgili ayrıntılı bilgiyi aşağıdaki adreslerden almak mümkündür: http://emeginsanatie-yayinevi.blogspot.com ve http://issuu.com/emeginsanati Son adresten kitapların okunma oranları da öğrenilebilir. Dergimizin sol alt sütunundan da e-kitaplara ulaşılabilmektedir.

II. Yeni dönemde sanat alanındaki düşünce alışverişini güçlendirerek, sosyalist edebiyata bir ivme kazandırabilmek amacıyla yeni bir etkinlik başlatıyoruz. Mao’nun söylemiyle biliriz ki, “Eleştiri ve özeleştiri günlük tayınımız olmalıdır!” Bu yeni dönemde de e-kitabı yayınlanan şairler öncelikli olmak üzere eleştiri ve tartışma etkinliği başlatıyoruz.

Ayda bir yapılacak olan etkinlikte, eleştiriler, ya Facebook’taki grup sayfamıza belge olarak ya da emeginsanati@gmail.com adresine gönderilebilecektir. Bu eleştiriler, bir sonraki sayıda topluca yayınlanacaktır.

Eleştiri etkinliğinde ilk olarak, bu fikri bize kazandıran Şair Serkan Engin’in Emeğin Sanatı Yayınevi blogundan ya da http://issuu.com/emeginsanati/docs/arsizakrostis/1 adresinden ulaşabileceğimiz “Arsız Akrostiş” adlı e-kitabında yer alan şiirleri eleştiriye açılacaktır. Tüm okurlarımızı, yazar ve şairlerimizi bu eleştiri etkinliğine katılmaya çağırıyoruz.

Ali Ziya Çamur

BU SAYININ SAVSÖZÜ

Adına popüler kültür ya da kitle kültürü denen benzeştirici ve yozlaştırıcı kültür artık eğlence sanayisinin bir kolu haline gelmiş durumda. Sanat da bundan payını alıyor tabi. Sanat, nesneleşmiş, parçalanmış, yabancılaşmış insanın açık kimliğine kavuşması gibi bir işleve sahipken içi boşaltılıp koflaştırılıyor. Düzenin ve sistemin bir parçası haline dönüştürülüyor.

Sanat yapıtının metalaştırılması, okurun, izleyicinin bir tüketiciye dönüştürülmesiyle mümkün olacağından; sistemin, düşünen ve yargılayabilen gerçek okur yerine, magazinel sığlığına müşteri yetiştirmesi gerekiyor. Etik kavramından nasibini almamış çoğu yazar-çizerler de medyanın elinde magazin gereci, konu mankeni haline geliyor.

Bugün artık sanatçı yaratıcılığı, sanat yapıtından daha çok ‘kendini sunuş’ biçiminin orijinalliği için harcanır hale gelmiştir. Yani sanatçı ürettiklerinden çok, kendisiyle, kendisini pazarlamayla var olabiliyor. Birer ticari nesne halinde sunulmak durumuna düşmüş ya da düşürülmüştür. Sanatçı ve sanat yapıtı ticari piyasanın maddi kurallarını keşfetmiştir artık. Ticari nesneden hiçbir farkı kalmamıştır.

Çağdaş iletişim ve teknolojik gelişim bir yandan sanatı geniş kitlelere ulaştırırken, bir yandan da ticarileştirerek, düzeyinin düşürülmesine, yozlaştırılmasına çanak tutmaktadır. Sanatçı buna karşı tavrını geliştirirken, bu yolla kirletilmeye çalışılan insanı ve insansal olanı kollamayı da gündeminden düşürmemelidir.

Sanatçı insanlığı umutlarının ve geleceğinin tek gerçek sahibi yapmada üzerine düşeni yerine getirmediğinde, taşıdığı ‘sanatçı’ ve ‘aydın’ kimliği erozyona uğrayacaktır. Kendine bağlı olma bir anlamda güncel olana bağlı olmaktır. Bu, hem sanatçının birey olarak kendini yaşamın içine bırakması hem de insanlığını duyumsaması ve kavraması anlamına gelir.

…

Bütün bunlara karşı durmak sanatın ve sanatçının boynuna borçtur. Çünkü gerçek sanat; zulmün, şiddetin, insanca olmayan her davranışın karşısındadır. A. Hicri İZGÖREN (Özgür Gündem,22 Aralık 2011)

YAŞAM VE SANATTA
15 GÜNÜN İZDÜŞÜMÜ

ÇEVİRMENLER BİRLİĞİ(ÇEVBİR)’DEN
GÖZALTI VE TUTUKLAMALARA TEPKİ!

Çevirmenler Birliği (ÇEVBİR), akademisyen, yazar, çevirmen ve sanatçıların Terörle Mücadele Yasası’ gerekçe gösterilerek, gözaltına alınmaları ve tutuklanmalarına tepki gösterdi. Sanat ve fikir emekçilerine, hak savunucularına ve tüm sivil topluma yönelik cadı avına bir an önce son verilmesini isteyen ÇEVBİR açıklamasında, "Gazeteci Zeynep Kuray'ın parmaklıklar ardına götürülürken yüzünden eksik olmayan gülümseyişini, yaratılan korku ve baskı atmosferine verilen en güzel cevap olarak sahipleniyoruz" denildi.

ÇEVBİR açıklamasında şu ifadeler yer aldı:

“Bugün Türkiye, geçmişine defalarca kara birer leke olarak kazınmış darbe rejimlerinin karanlığını aratmayan günlerden geçiyor. Gazeteciler, öğrenciler, akademisyenler, yazarlar, sanatçılar, çevirmenler, avukatlar, Terörle Mücadele Yasası’nın mevcut sistemi eleştiren her muhalefet hareketini potansiyel terörist gören, bir düşünceyi ifade etmeyi veya ifade edilmesine aracılık etmeyi başlı başına suç haline getiren çerçevesi ve uygulamalarıyla, kamuoyunun tüm kesimlerinin vicdanını rahatsız eden hukuk ve akıl dışı gerekçeler ve deliller öne sürülerek gözaltına alınıyor. Haksız-hukuksuz biçimde gözaltına alınan bu insanlar, dosyalarına vurulan "gizlilik" damgası nedeniyle neyle suçlandıklarını bile bilmeden, en temel hakları olan kendilerini savunma hakkından yoksun bırakılarak adeta hemen baştan "suçlu" ilan ediliyor, maruz bırakıldıkları uzun tutukluluk süreleriyle de hâkim yüzü dahi görmeden "cezaları" fiilen infaz ediliyor.

Üstelik bugün bu uygulamalar, faşizmin kurallarıyla işleyen "sıkıyönetim" altında değil, "temsili demokrasi" yoluyla seçilmiş insanların başında olduğu bir "ileri demokrasi" rejimi altında hayata geçiriliyor. Türkiye devleti, Batılı devletler tarafından kendisine biçilen “Ortadoğu'da demokratik yönetim modeli” rolünü sahiplenir, dikta rejimiyle yönetilen komşularına “demokrasi” dersi verir, işgalci devletlere militarist uygulamaları yüzünden rest çekerken, kendi topraklarında kendi halkına 12 Eylül ve sonrasındaki karanlığı yeniden yaşatıyor. Hükümet, farklı kesimlerden kişileri kamuoyu önünde dayanaksız bir biçimde "terörist" ilan ederken, terörü üreten esas taraf oluyor. Gazeteci-yazar Hrant Dink’i güpegündüz, sokak ortasında öldürenleri; suçluları açıkça telaffuz edildiği halde “faili meçhul” sıfatıyla karanlığa gömülen cinayetleri adaletin ışığıyla aydınlatmakta yıllardır aciz kalan; “terörle mücadele” adı altında Uludere’de çoğu çocuk yaşta 35 köylüsünün canını alan devlet, muhalif sesleri neredeyse kitleler halinde hapsetmek suretiyle susturmaya dönük mesneti belirsiz kovuşturma ve soruşturma süreçlerini hayata geçirmekte bir an bile geç kalmıyor.

Son dönemde gözaltına alınıp tutuklanan gazeteci ve yazarların sayısındaki olağanüstü artış, İçişleri Bakanı'nın tüm sanatçıları ve fikir insanlarını, araştırmacıları, sivil toplum örgütü çalışanlarını, farklı dini ve cinsel tercihi olan tüm yurttaşlarını potansiyel suçlularmış gibi hedef gösterdiği demeciyle birleştiğinde, basın-yayın, kültür, sanat, sivil toplum ve hak savunusu alanında faaliyet gösteren tüm kurum ve kişilerin mesleklerini ve uğraşlarını icra etmelerine ket vurmaya dönük bir tehdit atmosferinin yaratıldığı görülüyor.

Biz ÇEVBİR olarak;

Gölgede bırakılmaya çalışılan hakikatleri dile getirmek suretiyle çağlar boyu toplumların sahipleneceği değerleri koruyan ve yaratan sanat ve fikir emekçilerine, hak savunucularına, son tahlilde tüm sivil topluma yönelik bu cadı avına bir an evvel son verilmesini; basın, düşünce ve ifade özgürlüklerini kısıtlayıp ortadan kaldıran yasal mevzuatın ve uygulamaların tümden yürürlükten kaldırılmasını talep ediyor, fikirlerin ve ruhların değil ancak bedenlerin hapsedilebileceğini bir kez daha hatırlatıyoruz. Gazeteci Zeynep Kuray'ın parmaklıklar ardına götürülürken yüzünden eksik olmayan gülümseyişini, yaratılan korku ve baskı atmosferine verilen en güzel cevap olarak sahipleniyoruz.”(EDEBİYAT HABER)

ULUSLARARASI SANAT ELEŞTİRMENLERİ
İÇİŞLERİ BAKANINI İSTİFAYA DAVET ETTİ

Uluslararası Sanat Eleştirmenleri Derneği (AICA) Türkiye Şubesi, İçişleri Bakanı İdris Naim Şahin’in sanatçıları ‘terör örgütünün arka bahçesi’ olarak gösterdiği konuşması nedeniyle bir açıklama yayınladı.

“2012 yılında bir bakanın küresel bağlamda tanımı yapılmış ‘terör’ ile küresel bağlamda tanımı yapılmış ‘kültür ve sanat’ı yan yana getirmesi ve sanatın teröre ‘arka bahçe’ oluşturduğunu resmen açıklaması kabul edilemez. Bunu bir bilgisizlik ve gaf olarak değil, farklı seslere tahammül edemeyen antidemokratik bir düşüncenin söylemi olarak değerlendirmek zorundayız” ifadelerine yer verilen açıklamada hükümetin de sanatçılar ve kültür insanlarından özür dilemesi gerektiği vurgulandı. (ÖZGÜR GÜNDEM)

NAİM TİRALİ ÖYKÜ ÖDÜLLERİ
İKİ YAZARA VERİLDİ…

Gazeteci-yazar Naim Tirali’nin adını yaşatmak ve öykücülük anlayışını gelecek kuşaklara tanıtmak amacıyla düzenlenen “Naim Tirali Öykü Ödülü”nde birincilik ödülü iki genç yazara verildi.

Doğan Hızlan, Semih Gümüş, Yekta Kopan, Prof.Dr. Cevat Çapan, Oktay Akbal, Nursel Duruel ve Dr. Emine Tirali’den oluşan seçici kurul tarafından yapılan değerlendirme sonunda Kanguru Yayınları'ndan çıkan “Aşk Yüzleri” kitabıyla Tekin Budakoğlu ve Pupa Yayınları'ndan çıkan “Sessizlik Oyunu” öykü kitaplarıyla Mine Utku Savaş ödüle layık görüldü.

Ödül töreninde, Tekin Budakoğlu ödülünü alırken; “Bazı insanların isimlerinin yanında sizin isminizin telaffuz ediliyor olması bile yüreğinizin kıpır kıpır olmasını sağlar. Bana Naim Tirali ile anılma fırsatı verdiğiniz için teşekkür ederim” dedi. Kadınların sorunlarını 17 öyküyle dile getiren Mine Utku Savaş ise, ödülünü alırken; “Büyük ustalar adına konulan bu ödüller yolumuzu aydınlatıyor, teşvik ediyor” diyerek teşekkür etti. (GİRESUNGAZETE.NET)

OKTAY ARAYICI YAPITLARIYLA HÂLÂ ARAMIZDA…

Türk Tiyatrosu'nun sosyalist gerçekçi çizgideki önemli oyun yazarlarından olan Oktay Arayıcı, 12 Şubat 1936’da Rize’de doğar. İlk ve orta öğretimini Rize ve Malatya’da gerçekleştiren Arayıcı, 1956 yılında İstanbul Üniversitesi’ne girer. 1959 yılında ilk senaryosunu yazar. Sansüre takılan “Gel Nişanlanalım” adlı bu senaryonun ardından, ertesi yıl “Dışarda Yağmur Var” adlı ilk oyununu yazar ve sahneler. Arayıcı’nın bundan sonraki tiyatro yaşantısı epeyce hareketli, bol ödüllü ve politik açıdan hareketli geçer. 1964’te İzmit’te Good-Year lastik fabrikasındaki grevi konu aldığı “Kondulu Hayriye” adlı oyunu valilikçe yasaklanır. 1969 yılında yazdığı “Seferi Ramazan Beyin Nafile Dünyası” (Nafile Dünya) adlı oyunu 1971’de AST’ta sahnelenir ve yasaklanır. Bir oyun yazarı olarak artık dikkat çekmeyi başarmış olan Arayıcı, 1974–1976 yılları arasında “Bir Ölümün Toplumsal Anatomisi” adlı, kendisinin önde gelen eserlerinden biri sayılan oyunu yazar. Bu oyunla Türk Dil Kurumu ve Avni Dilligil ödüllerini kazanır.

1977’de yine en bilinen oyunlarından olan “Rumuz Goncagül”ü yazar; Rutkay Aziz’in rejisiyle sahnelenen oyun 1981–1982 tiyatro sezonunda “Yılın Oyunu” ödülünü alır. Bu oyun daha sonra İrfan Tözüm’ün yönetmenliğinde sinemaya da aktarılır. 1978’de TRT için “At Gözlüğü” adlı senaryoyu yazar. Film TRT Muhabirleri Derneği tarafından yılın en başarılı yerli yapımı seçilir. 1978–1979 yılında “Geçit” (Tanilli Dosyası) adlı oyununu yazar. Oyunda Server Tanilli’nin hayatı ekseninde, bir dönem irdelemesi yapılmaktadır. Yazar 1982’de “Babalar” adlı kabare oyununu yazar. Toplumsal sorunlara getirdiği çarpıcı yaklaşımlarla 1970’lerdeki “toplumcu dalga”nın en etkili isimleri arasında yer alan oyun yazarı Oktay Arayıcı, 21 Ocak 1985 tarihinde de hayata gözlerini yumar.

Tiyatro eleştirmeni Ayşegül Yüksel'in "1970'lerdeki tiyatromuzun devinimini, rengini, dokusunu belirleyen birkaç oyun yazarından biridir" diye nitelendirdiği Türk tiyatrosunun erken yaşta yitirdiği kayıplarından biridir Oktay Arayıcı. Tiyatromuza sosyalist gerçekçi çizgide seyreden nitelikli eserler kazandıran Arayıcı'nın yapıtlarında üzerinde durup irdelediği sorunların çok daha ağır bir biçiminin yaşamımızı da ele geçirdiğini görüyoruz. Can Gürzap'a göre oyunlarının en dikkat çekici yanı dilindedir: "Oyun kuyumcu titizliğiyle yazılmış. Oktay kılı kırk yaran bir yazardı. Diğer oyunları da öyleydi. Tiyatro yazarlığına bir değişiklik getirebilmiş ender yazarlarımızdan olan Oktay kendi öz üslubumuzdan yani Anadolu'da yüzyıllardır yapılmakta olan köy seyirlik oyunlarından yola çıkmıştır."

Oktay Arayıcı, “Nafile Dünya” oyununda şöyle konuşturur kahramanını:
“Kime ne düşüyorsa, herkes payını alsın” diyerek…
Sevmek, sevilmek hakkı,
Sarılabilmeli insan sevdiğine,
Sıcak bir somunu tutar gibi elinde,
Isınabilmeli, doyabilmeli.
Neden yoksun bundan peki ya, onca insan?”

Şair Can Yücel de şu şiiriyle selamlamıştı Oktay Arayıcı’yı:

Oktay Arayıcı'ya

bir arayıcı fişeğiydi oktay
çaktıkça karanlığın çalparalarına karşı
tanyerleri gösterdi bize yer yer
ve perde perde

ayak götürürken şimdi sahnemizden
allah değil, bizcileyin allahlıklar
razı olsun kendisinden

bir solukta oyun bitti
bir 'sol' daha anahtarken
gürleyip güme gitti

biz ne zaman kilit olacağız ki?

CAN YÜCEL/ CANFEDA

HRANT DİNK’İN DÜŞÜ VE GÜLÜŞÜ
EKSİLMEDİ DÜŞLERİMİZDEN...

Acısı taptaze içimizde kanamakta… Gülüşlerinde faşizme karşı umut saçan bir bahar kan içinde hâlâ. “Su Çatlağını buldu” diyen sesi kulaklarımızda çınlıyor. Ve onun sesinde yiten bir düş şahlanıyor. Grileşen renklerimiz buluyor yeniden nüanslarını. Acısı kor gibi dururken içimizde çok sözü de gereksiz buluyoruz. Şimdi dostları şu seslenişle çağırıyor Hrant’ı anmaya, diğer dostlarını. Gelin birlikte bu sese kulak verelim. “19 Ocak'ta, Saat Üçte, Aynı Yerde... “

Hrant Dink aramızdan ayrılalı tam beş yıl oldu. O’nun devlet görevlilerince ya da onların gözetimi altında katledildiği oraya çıktı. Deliller karartıldı. Yakalanan bu kanlı cinayetin ortağı sustular. Kimileri ise terfi ettirildi. Şurası gerçek ki, bizler bu ülkenin yurttaşları olarak, güvercin tedirginliğinde, gerçek failleri bulunmamış suikastlarla bir arada yaşamaya alışmak istemiyoruz. Bu akıl almaz cinayetten nefret üretmeyen onurlu kalabalıklar olarak, bebeklerden katil yaratan karanlığa ışık düşürmek için, ülkemizin aydınlık geleceğine sahip çıkmak için, adalet için, barış için, kardeşlik için, Hrant Dink davasının mağdurları ve takipçileri olarak her 19 Ocak‘ta onun halkların kardeşliğini anlatan sesini çınlatmaya devam edeceğiz.

SOSYALİZMİN İKİ KARTALINI
SAYGIYLA ANIYORUZ: LUXEMBURG VE LİEBKNECHT

Rosa Luxemburg ve Karl Liebknecht Komünist Enternasyonal'in katledilmiş ilk komünist militanları olarak, 92. ölüm yıldönümlerinde bütün dünyada anılıyor. Lenin’in “O, bir kartaldı, hâlâ da bir kartaldır.” dediği Rosa Luxemburg ve yoldaşı Karl Liebknecht, 15 Ocak 1919’da Berlin’de daha sonra Alman faşizmin ünlü isimlerini içinden çıkaracak olan Freikorps [Gönüllü Kıta] tarafından tutuklandılar. Eden Hotel’e getirilen iki devrimci, kendilerinden geçene kadar acımasızca dövüldüler. Karl Liebknecht başından vurularak morga kimliği bilinmeyenler arasına yollanırken, Rosa Luxemburg ise Landwehr kanalına atıldı. 25 Ocak 1919’da Friedrichsfelde Mezarlığı’nda toprağa verilen Liebknecht’in yanına Rosa için boş bir tabut gömüldü. Rosa’nın cansız vücudu 31 Mayıs 1919’da Berlin’de su bentlerinin birinde bulundu ve 13 Haziran 1919’da Liebknecht’in yanına gömüldü…

Alman sol hareketinin iki önemli ismi olan 1871 Polonya doğumlu Rosa Luxemburg ile 1871 Almanya doğumlu Karl Liebknecht, I. Dünya Savaşı sırasında Almanya’da kurulan Spartaküs Birliği’nin önderleri olarak tarihe geçtiler. 1 Ocak 1916’da kurulan ve adını Rosa Luxemburg’un yayınlanan program broşüründe kullandığı “Spartaküs” isminden alan “Spartaküs Birliği”, 1 Ocak 1919’da toplanan kongrede ismini Almanya Komünist Partisi (KPD) olarak değiştirdi. I. Dünya Savaşı boyunca savaş karşıtlığı ile öne çıkan, Alman işçi sınıfı hareketinin örgütleyicilerinden olan Luxemburg ve Liebknecht savaş boyunca süregelen grevlerin, direnişlerin öncüsü oldular.

Alman işçi hareketi tarihine Ocak ayaklanması olarak geçen olaylar, 4 Ocak 1919’da sola yakınlığı ile tanınan polis müdürünün görevden alınmasıyla başladı. Spartaküslerin yenilmesiyle sonuçlanan ayaklanma 15 Ocak’ta iki önderin öldürülmesiyle sonlandı.

Geriye, Rosa Luxemburg’un ölümünden bir gün önce, 14 Ocak 1919’da “Die Rote Fahne” (Kızıl Bayrak) gazetesinde yayınlanan “Berlin’de Düzen Hüküm Sürüyor” başlıklı yazısının son satırları kaldı: “Berlin’de düzen hüküm sürüyor! Sizi budala zaptiyeler! Kum üzerine kurulu sizin ‘düzeniniz’. Devrim daha yarın olmadan, ‘zincir şakırtıları içinde yeniden doğrulacaktır!’ ve sizleri dehşet içinde bırakıp, trampet sesleri arasında şunu bildirecektir: Vardım. Varım, Varolacağım!”

Karl Liebknecht’in öldürüldüğü gün, geriye “Die Rote Fahne” de yayınlanan son yazısının son satırları kaldı: “Sıkı durun. Kaçmadık. Yenilmedik. Çünkü Spartaküs –ateş ve ruh demektir, yürek ve can demektir, proleter devrimin iradesi ve eylemi demektir. Çünkü Spartaküs zafer özlemini, sınıf-bilinçli proletaryanın mücadele azmini temsil etmektedir… bunlar elde edildiği zaman, biz ister yaşayalım, ister yaşamayalım, programımız yaşayacaktır ve kurtulan halkların dünyasına egemen olacaktır. He rşeye rağmen!”

Ölümlerinin 93. yıldönümünde işçi sınıfına olan sarsılmaz inançlarının bizlerce de paylaşıldığı iki büyük önderi saygıyla anıyoruz… Onlar’dan bize kalan sloganı en gür sesimizle haykırıyoruz: “Ya barbarlık, ya sosyalizm!”

MUSTAFA SUPHİ VE YOLDAŞLARININ SOSYALİZM İDEALİ,
DEVRİMCİ MÜCADELEMİZDE YAŞIYOR!

Türkiye komünist mücadele tarihinin ilk önemli öncülerinden Mustafa Suphi ve 14 yoldaşı, bundan 91 yıl önce, Karadeniz’de katledildiler. 28 Ocak 1921, Türkiye devrimci hareketinin tarihinde önemli dönemeç noktalarından biridir. Türkiye komünist hareketinin Ekim Devrimi-Kızılordu pratiği içinde yetişmiş en değerli kadrolarını kaybettiği Karadeniz katliamı, aynı zamanda aslında TKP tarihinde bir gerilemenin başlangıcı olmuştur.

10 Eylül 1920’de Bakü’de Sovyetler Birliği’nden, Anadolu’nun değişik yörelerinden ve İstanbul’dan gelen 74 delegeyle toplanan TKP’nin kuruluş kongresi, her şeyden önce o dönemde Anadolu’da Halk İştirakiyun Fırkası, İstanbul’da Türkiye İşçi Çiftçi Sosyalist Fırkası ve Sovyetler’deki komünistler olmak üzere üç koldan gelişen komünist hareketi birleştirmek amacını güdüyordu ve bunu da büyük ölçüde başarmıştı. Bütün bu gelişmeleri bir program etrafında gerçekleştiren Kongre’nin en önemli kararlarından biri de Anadolu’da gelişen işgale karşı mücadelenin içine girmek, sıcak mücadelenin orta yerine atılarak önderliğe soyunmaktı. Kongre’de yapılan konuşmalar, alınan kararlar, ortaya konulan tüzük ve program Ekim Devrimi’nin ve 3. Enternasyonal’in devrimci ruhunun damgasını taşıyordu. Örgütlü çalışmanın ağırlık merkezini Anadolu’ya kaydırma kararı alan Kongre, genel başkanlığa Mustafa Suphi’yi, genel sekreterliğe Ethem Nejat’ı ve bunlarla birlikte toplam 7 kişilik bir Merkez Komitesini seçerek tamamlandı.

Kongreden yaklaşık 4 ay sonra, 1921’in başında, Ankara ile iletişim kuran Mustafa Suphi, Ethem Nejat ve kalabalık bir komünist topluluk Türkiye’ye geçmeye karar verdi. Hedef Ankara’ya, Anadolu ayaklanmasının kalbine ulaşmaktı. Bu yüzden tarihçi Cemal Kutay’ın sözleriyle, “Onları Ankara’ya sokmamak Yunan’ı denize dökmek kadar önemliydi!” Bu yüzden törenlerle karşılandıkları Kars’tan sonra provokasyonlar birbirini izledi. Erzurum’da kışkırtılmış halk tarafından şehre sokulmadılar. Batum üzerinden Bakü’ya geri yollanmak üzere Trabzon’a yollandılar. Yol boyu düzmece gösteriler sürdü. Trabzon yakınlarında da kayıkçılar kahyası Yahya kaptanın adamlarının saldırısına uğradılar. Şehre girmelerine izin verilmedi ve bir iskeleden bindirildikleri takayla denize açıldılar. Arkalarından yetişen Yahya kaptanın adamları silahları alınmış olan Mustafa Suphi ve ondört yoldaşını bıçak, kurşun ve süngülerle delik deşik edip denize attılar. 28 Ocak’ı 29 ‘una bağlayan gece Onbeşler, Karadeniz’e gömüldü. O zamanlar, yeni kurulmaya başlayan derin devletin ilk önemli operasyonudur on beşlerin katli.

Daha sonra bu olayda aktif rol alan Topal Osman ve onun adamı Yahya Kahya da teker teker öldürüldüler. Bu olay, Batı emperyalizmine karşı mücadele edip devrimi gerçekleştirme ideali uğruna canını veren Mustafa Suphi’nin ve 14 yoldaşının saygınlığını; bu coğrafya halklarının ve proletaryanın sosyalist öncü lideri olmalarını önleyemedi. Mustafa Suphi ve 15’lerin açtığı çığırdan Türkiye devrimcileri ölüm pahasına da olsa devrime yürümeye devam etti ve devam ediyor.

ONBEŞLER İÇİN

Yangınlara fazla bakan gözler yaşarmaz
Alnı kızıl yıldızlı baş secdeye varmaz
Dövüşenler ölenlerin tutmaz yasını

Yine fakat bir yıldırım zulmeti yırtsa
Sağır göğün koynundaki çanı haykırtsa
Anıyoruz göğsünüzün son sayhasını

Eski cihan yeni cihan önünde eğil!
Aramızdan birkaç yoldaş ayırmak değil,
Her ne yapsan varacağız emelimize!

Karadeniz… bunu duysun derinliklerin:
O ateşli göğüsleri delen hançerin
Kabzasını alacağız biz elimize!

Nazım Hikmet – Vala Nurettin (Batum, 1922)

İŞÇİ SINIFININ BAŞ ÖĞRETMENİ
LENİN, ÖĞRETMEYE DEVAM EDİYOR!..

Ekim devriminin 90. yılı üzerine dünyanın her bir yanında yazılı ve sözlü görüşler yayınlanmaktadır. İnsanlık tarihinin en böyük devrimi üzerinde konuşup düşünce bildirmek kadar daha doğal bir bir sebep düşünülemez. S.S.C.B, reel sosyalist sistem olarak dünya yüzünde, yetmiş yıldan fazla var olmuştur.

Lenin’in üstün niteliği, salt devrim öncesinde gösterdiği ileri görüşlülüğüyle sınırlı değildir. Aynı zamanda büyük devrim saatinin ayarlanmasında ortaya koyduğu ileri görüşlü politik çözümlemeler ve attığı taktik adımlar sayesinde olduğunun anlaşılmasından sebepledir. Devrim alarmı düğmesine basılmasının iyi seçilmesinde, Lenin’in dehasını kabul etmeyen hiçbir aklı başında kimse yoktur.

Lenin’in dehasını yakalayabilmek için, onun marksistçe politik çözümlemelerini ve taktiksel manevra ustalığındaki ince hünerlerini, devrimci amaçlara ulaşmak yolunda iyi kavramak gerekli ve hatta zorunludur. Lenin, devlet yapısında bürokrasinin kaldırılmasına ve üreten güçlerin alttan yukarıya doğru üretimden siyasete ve her alanda devlete egemen olmasının sağlanmasına ilkesel anlamda büyük bir önem vererek çalışmıştır. Lenin’e göre, sosyalist bir düzende işçi temsilcilerinin bir çeşit parlamentosu, işlerin yönetimine ve makinanın işlemesine elbette bakacak, fakat bu makine bürokratik olmayacaktı. Üretenlerin kendi kendilerini yönetmesinin en iyi biçimde hayata geçirilmesine, İşçi, Köylü, Asker sovyetlerinin dünyada ilk sosyalist devlet modeli biçiminde kotarılmasına büyük önem veriyordu. Sosyalist sistemin Marksist ilkeleri doğrultusunda ve proletaryanın demokratik diktatörlüğünün garantisiyle komünizme geçişle tamamlanacağına büyük bir ileri görüşlülükle inanıyor ve savunuyordu. Lenin sosyalist sistemin organizasyonu ve güvenlikte tutularak korunabilmesi için, İşçilerin devlet aygıtının en önemli noktalarına tayin edilmesinde gereklilik görmüş ve buna önem vererek gerçekleşmesi doğrultusunda çaba sarf etmiştir.

Lenin, dünyada kendisi için hiç bir ayrıcalık kaygısı taşımamış ender insanlardan biridir. Sovyetlerin lideri olarak ayrıcalık kaygısı güttüğüne hayatının hiç bir aşamasında tanık olunmamıştır. Sovyetlerin Devlet Başkanlığına getirilmesinden itibaren, hayatında her hangi bir değişiklik yapmamıştır. Kremlin’de karısı N.Krupskaya ve küçük kız kardeşi Mari ile kubbeli, az çok loş, topu topu beş odadan oluşan bir daireye sıkışmıştı. Bu dairede durmaksızın çalışıyordu: Yalnız Sovyetler hükümetinin yöneticisi değildi, Bolşevik Partisi’nin –ya da 1918 de kabul edilen adıyla, Rus Komünist Partisi’nin de genel başkanıydı.1922 de çok çalışmaktan dolayı kendisinde yorgunluk belirtisiyle baş gösteren rahatsızlıklar ortaya çıktı. Mayıs ayında vücudunun sağ yanı tutuldu, inme indiği teşhisi kondu. Ekim ayında ayağa kalktı ve yeniden görevlerinin başına geçti. Pravda’ya yazılar yazmayı sürdürüyor ve değişik toplantılara katılıp konuşuyordu. Aralıkta hastalık nöbetleriyle yeniden yoklandı. 1924 yılının Ocak ayının yirmi birinci pazartesi günü, saat altı sıralarında yaman bir kriz tekrar kendisini yokladı, Yeniden yatağa düştü, saat altıyı elli geçe, elli dört yaşında hayata gözlerini kapadı.

O bugün de, dünya proletaryasının gönlünde ve sevgisinde yerini almış olarak, yol göstermeye devam ediyor.

LENİN DESTANI’NDAN…

Fikirleri işlendi
her flâmaya,
her bayrağa…
Her şeyi o düşünüp
karara bağlıyordu.
Her kale
kalkıp ayağa
Ondan hücum
emrini
bekliyordu.
Lenin'i tanıyor
emekçi ordusunun
her eri,
Lenin adı,

işçi yüreklerinin

sesi.

O kaldırdı onları
savaşa,
O sağladı zaferi,
dünkü
proletarya
bugün ülkenin efendisi!
Lenin!
Her köylü bu
aziz adı
muska gibi kalbinde saklıyor

V. MAYAKOVSKİ

SERPİL BAŞAK: “Kaptan İle Tayfası”

2012-01-14T09:38:00.000-08:00

Artık, hiçbir şeyden emin değilim. Kız arkadaşımla darıla barışa, üç yılda biriktiğimiz düşten gelecek, naftalinlenmiş çeyiz gibi askıya çıktı. Işık, kötü vuruyor üstüne. Korkarım, solacak.

Ve ben, “Keşke olmasaydı” diyerek başladığım, iki aylık dâhiliye stajımda Erhan Dağca’yı, yani, Kaptanı tanıdığım için mutluyum. İlk günler, kibirli ve çokbilmiş gelen hallerinden dolayı uzak durmuştum oysa. Bir devlet hastanesinin genel hasta görünüşünden çok farklıydı. Her gün gazeteleri okuması, okuma gözlüğünü takıp kitap sayfalarına gülümsemesi dikkatimi çekiyordu. Kanser gibi pis bir hastalığın son saldırılarıyla boğuşsa da, ağrılarından çok yakınmıyor, kendisi için bir şey yapan herkese gülümseyerek teşekkür ediyordu. Tüm bunlar, saygıyla karışık bir ilgi uyandırıyordu bende.

Onun, (kullandığı dil ve okudukları nedeniyle) denizcilik eğitimi almış, yıllarca denizleri kulaçladıktan sonra emekli olmuş bir kaptan olduğuna karar vermiştim. Kimsesinin olmamasını da, işinden dolayı bir aile kuramamasına bağlamıştım. Bir gün, onu beslerken, yalnızlığına üzüldüğümü ama bu ülkeye bir kaptan olarak uzun yıllar hizmet ettiği için çok özverili bir insan olduğunu söyledim. Güldü. “Ben, kaptan değilim” dedi. Şaşırdım. Zorlanan sesinin elverdiğince anlatmaya başladı:

“Atmışlı yılların başında, İstanbul’da inşaat mühendisliği okudum. Babam, bana, daha okulu bitirdiğim günlerde, bir inşaat şirketi kurdu. Her şey onun düşüncesiydi zaten. Ülkeyi boydan boya barajlarla, yeni yapılarla yeşertecektim. Oysa babamın bilmek istemediği bir şey vardı bende; eğitimini aldığım alanda, temelini atıp bağlayabileceğim bir çatı düşüm yoktu. İnşaat harcından uzaktım. Kıraçtım. Baktım ki, kurtuluş yok; çekip gittim uzaklara. O deniz senin, bu kıyı benim, dolandım durdum dünyanın içini dışına çıkaran sularda.”

“Kaptan, istersen biraz dinlen. Çok yoruldun” dedim. Su istedi. Yutamadığı suyu gargara yaparmış gibi tükürdü. İçindeki yalnızlığı ayrıştırmaya çalışanlara özgü bir şekilde gözleriyle yutkundu. “Dinle tayfam. Şimdilik iyiyim” dedi ve her şeyiyle anlatmaya koyuldu:

“Bazı limanlarda günlerce demirlediğimiz olurdu. Yolcuların bir kısmı iner. Yerlerine yenileri gelir. Ben de, fırsat buldukça, o bölgeyi tanıma gezilerine çıkardım. Karaya ayak basıp, sallanmayan yollardan geçer, kenar mahallelere dalardım. Kentlerin, içine almayıp kustuğudur kenar mahalleler. Kötüdür, hırçındır, tekinsiz albenidir, ötekidir ve tüm bunlardan

dolayı da, kentin, aynadaki kendi yansımadır. O, çok modern yapıları, çok şık, çok ışıklı, çok bulvarlı caddeleri, o caddeleri süsleyen son model arabaları ve marka kılıklarıyla çok uluslu tüketim merkezlerini parselleyen çok kartlı kalabalıkları değerli ve ayrıcalıklı kılandır kenar mahalleler. Denizde tekne gibi sallanır durur, oralarda hayat. Belki de bu nedenle,

giderdim oralara. Bilmiyorum. Ha, bir de, her limanda Tanrının evine giderdim. Günlerce, Buda Rahipleriyle bağdaş kurup, tüm anlamalardan döndüğüm olurdu. Elimde, büyüyen bir yok demeti. Bir defasında da, umreye götürdüğümüz insanlarla birlikte Kâbe’nin çevresini yedi kez döndüm. Beyazını ağartmış, eski bir yelken bezinden uydurduğum ihramın içinde, tinsel geçişler yaşadım. Çok ilginç bir boyuttu ama serseriliğime teğet geçti. Sonra, ağlama duvarında ağladım, bir gün. Ann Frank, bit yeniği gözleriyle uzattı mendilini. Kilisede şaraba banılmış ekmek yedim, turistik bir ayinde. Rab İsa yeniden gerildi çarmıha ve “Etimle kanım, sana da yarasın, e mi, serseri” diye, inledi. Büyük bir merakla, Meksika’da İnka

Tapınaklarına gittim. Altın tozuna bulanmanın anlamını aradım, günlerce. Yüzü güneşe dönük bir aynaydı insan. (Bir güneş, bir de insan, karşılıklı aynalar gibi yansıtırlardı evreni, hayatı ve insanı.) Nuh’un Gemisinden atılmış bir asi… Eşsizdi çünkü. İşte böyle, tayfam.

Yüzümde yenilmişlerin utancı, kulaçladım durdum bilinmezin sularını. Çok şey bulduğumu söyleyemesem de; soruların çengeline takılıp, sırt çantama yerleşen serseri göçmenliğimle, Anka Kuşunun, küllerinden yeniden doğmaya ilişkin masalına indirdim yelkenlerimi. Salata tabloları yapardıığğm…”

Bir hırıltıya dönüşen sesi ve yorgun bedeninin devinimleri artık anlaşılmıyordu. İncitmekten korkarak üstünü örttüm. Onu, pencereden vuran akşamüstünün terli ışıklarında uzayan gölgesine bıraktım.

İki saat sonra, tekrar odasına girdiğimde uyuyordu. Yüzü, pencereden dökülen ışıkla yıkanmış gibi ıpıslaktı. Hırıltılı soluğu, fırtınalı denizlerden dönen yorgun bir geminin son limana yanaşma çabalarına benziyordu. Yeni yetme kızmemesini andıran elmacık kemiklerinin eteklerinden başlayan yanakları, göçük vadiler gibi, iri burnunun iki yakasından sivri çenesine kavuşuyordu. Dudakları, müstehcen bir Âdemle Havva fıkrası patlatacakmış da, sanki son anda zorla susturulmuş bir ağız gibi küskündü.

Huzursuzca kıpırdandı, uyandı. Sağ elinden destek alıp, zorlukla doğruldu. Bana bakıp gülümsedi. “Hoş geldin tayfam” dedi. Komutanını selamlayan bir asker duruşuyla, elimi şakağıma vurup, “Hoş bulduk kaptan. Çulsuz tayfanız emrinizdedir efendim. Söyleyin bakalım; bu akşam, hangi oynak denizi, hangi eril rüzgârın ıslığında, dişil bir özne gibi özleyeceğiz?”

Boğulmak üzere olan birinin, çırpınırken çıkardığı gülmekle ağlamak arası sesler doldurdu odayı. İrkildim. Hemen oksijen musluğunu açtım. Sırtını yastıklarla destekledim. Hazırladığım mama enjektörünü, burnundan midesine kadar uzanan beslenme sondasına takıp yavaş yavaş iteklemeye başladım.

Kanserli yumruların (ki, onlara, ”Gestapo patatesi “ diyordu Erhan amca) saldırısından dolayı, gün be gün gerileyen boğaz cephesi, solunum ve yutma gibi en temel gereksinimlerini bile tıbbi yollarla (Onun deyimiyle, “korsan yolu”) sağlamaya çalışıyordu. Kendini ifade etme ve yaşama dair her şeyle iletişim kurma konusundaysa sözel, görsel ve bedensel tüm

dilleri, inatçı yüreğinin çöl torbasından besliyordu.

Mamadan dağılan muz kokusu, ona, yaşamın kokusunu taşımıştı yine. “Ah, tayfam” deyip, sürdürdü. “Bu akşamı, Kaş sularında rüzgârlayalım, e mi? Ah, şu koku. Muz likörünün kokusu. Bayılırım. Çalıştığım gemi, bol adacıklı Kaş sularında demirlerdi zaman zaman. Tam da bu saatlerde, mutfaktaki işimi bitirip, bir kadeh muz likörüyle güverteye çıkardım.”

Her türlü iletişim yolunu kullandığı için çok çabuk yoruluyordu ve ben, ne anlattığını anlayabilmek için, hem çıkardığı sesleri, hem de tüm devinimlerini birbirine katarak dinliyordum. Bu arada, yavaş yavaş midesine mama akıtıyordum. Besliyordum onu da, sanırım bu süreçte, ben de, başka türlü besleniyordum. (Bunu, otuzlu yaşlarımdayken, kırılgan bir zamanımda, ivedi bir kararla, sınır tanımaz sağlıkçılar grubuna katılıp Ön Asya içlerine savrulduğumda, bilginin kullanılabilme olanakları olarak daha iyi anlayacak ve devenin hörgücündeki su gibi süzecektim ıssız bilincime.)

Yüzüme baktı. Bir adres aradı. Bir yolak. Bir suyolu… Buldu da... Yaşama ve hiçbir gerekçesine gebe kalmadan yaşayanların bildiği, o adaya, bakışlarıma ulaştı. Bulaştırarak sürdürdü sözünü.

“Yolcuların çoğu, çoktan güvertede yerini almış, batan güneşi izliyor olurdu. Çocuklar, uzayan gölgeleriyle en çok bu saatlerde büyürdü sanki. Büyüklerin kaygılarını, paylaşamadıklarını, çok yaşlı hüzünlerini yüreğinin fırınında kurutur, öylece batardı güneş. İnsanların beden dili, ana dillerine karışır, doğanın diline dönüşürdü.

Sofia adında İspanyol bir kız vardı yolcular arasında. Zengin bir ailenin kızıydı. Aynı zamanda da dünyanın çiçek çocuklarındandı. Zengin bir çiçek kız olmak, atmışlı yıllarda, dünyanın en umutlu ve sağlıklı gülüşlerinden biriydi, bana göre. Apaçık ama fantastik, başına buyruk, özgürlükçü bir kızdı. ‘Mademki, dünya bir adalar ve eşitsizlikler topluluğu; onu anlamanın, tanımanın, çözmenin, barıştırmanın ve sevmenin en iyi yolu; içini dışını saran sularda karış karış yıkanarak, hiç kurulanmadan, damla damla süzülmektir.’ derdi. Gözlerime baktığında içimi gördüğünü sanırdım. Tuz kokardı. Arada bir kamarasına çağırırdı beni. Tuz gibi çıtır çıtır yanardı teni. Saçlarımdan, gözlerine damlayan terimle kavrulurdu. Temmuz’da, öğle vakti, denizkızıyla sevişmiş gibi olurdum ben.”

Kendini anlatmak üzere kurduğu bedeni ve sesi artık iyice ağarmış, gelmiş geçmiş zamanları gönül gözünden eleyen bakışları, şimdiyi seçemez olmuştu. Yavaşça yatırdım, oksijenin hızını biraz düşürdüm ve çıktım. Servisin akşam yoğunluğu sürüyordu. Yemek saati olduğu için hasta odalarını ve koridoru dolduran çeşitli yemek kokuları, kaşık çatal sesleri, terlik şıpırtıları ve Elif hemşirenin her zamanki anaç ablacıl sesi duyuluyordu. Güney batıya bakan, kapısı koridora açık odaların önünde, akşam güneşinin (Sağlıcakla ey insanlar) gülüşü, nemli bir hoşgörüyle çınlıyordu. Sekiz numaralı odada yatan Dudu teyze, kendisine verilen

tuzsuz kerevizi yememek için geliniyle kavga ediyordu. Kırılan bir bardağın şangırtısına, üç numaradaki kimsesiz Veli amcanın bağırışları karışıyordu. Karnını doyururken kazayla çıkan serum iğnesinin yerinden akan kan üstüne başına bulaşmıştı. Tepeden inme bir biçimde, servisteki özel odaya yatırılmış, iktidar partisinin bilmem nere başkanının, bilmem nereli yeğeninin babası, zırt pırt, hemşire çağrı ziline basıyordu.

Pencereleri kolsuz yapılan, hastaları da, çalışanları da psikolojik olarak baskılayan, “Siz beni biliyor musunuz?” anlayışının kabul gördüğü, bu(?) modern binadan ve çıldırtıcı SS zaman diliminden kaçıp kurtulmak istiyorum. Gizli sigara odası haline getirdiğimiz penceresi açık kalabilen tuvalete sığınıp, yaktığım sigaranın dumanını soluksuz kalmış gibi ciğerlerime dolduruyorum. Bir daha, bir daha emiyorum sigaranın emmecini. Derken, Elif hemşirenin sesi geliyor koridordan. Apar topar çıkıyorum. “Ahmet çocuuuk. Sen, gene mi, tütmeye kaçtın, bakayım?” Gülüyor, “Ablacığım. Canım benim. Al şu, tedavi tepsisini. Veli amcaya bir damar yolu açıver. Sonra da, şu ilacını içir.” Yine gülüyor. “Söz, Ahmet. Bu akşam, yanık dondurmalarınız benden.” Yapay bir bakış fırlatıyorum Elif ablaya: “Sen, bizi, Derin mi (Elif ablanın beş yaşındaki kızı) sandın? Dondurmayla kandırıyorsun. Aşk olsun, abla.” O meşhur kahkahalarından birini patlatıveriyor oracıkta. “Bebem, dişlerin çıkınca, yanmamış mutlu sözler de bulacağım sana; söz… Şimdilik, dondurmanın, bilmem kaç yüz derecede kristalleşmiş yanık mutluluğuyla yetinmelisin.”

Veli amcayla uğraşırken, Elif ablayı, hoşça sevdiğimi düşünüyorum. Hani, hep derler ya; “Kendinle barışık ol. Kendini sev.” Oysa birçok insan, bu kavramların açılımını bilmez aslında. Sadece, doğru olduğunu düşündüğü için yineler durur da, bir türlü barışa çıkan yolu yürüyemez. Kaşını, gözünü, yampiri yürüyüşünü, yüzünün olmadık yerinde biten benleri kendine sevdiremez. Ailesinin yoksul oluşundan ya da başka bir mezhebe bağlı oluşundan utanmalıdır. Ötekine benzer ne varsa yaşamında ve bedeninde, üstünü örtmelidir. Kabul görmeyen her şey bir ceza gibi verilmiştir ona. Sürekli bir savunma hattından bakar dünyaya. Her sözünün bir aması, her duruşunun bir eğretisi vardır.

Elif abla, aması olmayan eğretisiz kadınlara benziyordu. Neyse o, gibiydi. Sık sık anlattığı fıkraları ve bulaşıveren sevecen kahkahalarıyla sıcak bir çalışma ortamı oluşturuyordu.

İki ay (ki, başlayalı beş hafta oldu) sürecek olan dâhiliye stajına başladığımdan beri, içimde ve dışımda bazı çakıl taşlarının sallandığını, harçlarının döküldüğünü ve bunun bana, delikten sızan bir hava sağladığını görüyordum. Yirmi yıllık ömrümün, üstü örtülü kuyularına adını bilmediğim bir rüzgâr vuruyordu hoyratça ve ben, üşümüyordum. “Daha çok soyun” diye, kışkırtıyordu lodos.. Kabuklarımdan soyundukça derecesiz bir ışık

vuruyordu gün görmemiş solukluğuma. Kaplıca sularının kabul gören sıcaklık derecesine inat, hızla yükselen yürek altı sularımın korsan gözü pekliğinde kulaç atıyordum,. Bazen de, tayfun çarpıyordu yüreğime ve sular hızla yükselmiyordu. Gözelerini dürtükleyip, tortularını süzmem gerekiyordu. Üst üste yıkılıp, yığılıyordu ömrüm.

Yirmi yıllık bir ömür diliminde, dürtüklenecek kaç kapalı gözesi olur ki, insanın? Ya da, kaç yüz bin baloncuktan, kaçının ipine, “içi dolu” diye, sarılır insan? Kim bilir, kaç gündür benimle görüşmeyen sevgilim, kaç kuşağın geniyle oynanmış dişil tortusunu süzüyordur, aşk diye?

Oysa okulu bitirdiğimiz gün, toprak zengini olan babasının vereceği arsaya, düşlerimizin yaşlılar dünyasını inşa edecektik. Uzun yaşama özürlü bedenlerine ihanet eden düşünme ve algılama yetenekleri, bir tür tutsaklığa dönüşen kendilerine yetebilme özgürlükleri ve canlarına tak eden yalnızlıklarıyla kent soylular…

Varsıllar tercihimiz olacaktı elbette. Onların parasıyla, onların biriktikleriyle ve birikemedikleri sevgileriyle, saygılarıyla, düşleriyle ağırlayacaktık onları. Son yaşlarında, yaşanabilir dünya sunacak ama asıl önemlisi huzur içinde öte yakaya geçirecektik onları. (Azrail, her zaman erkencidir nasılsa. Belki de, son dakika golü gibi, en son bahar aşklarına tanıklık ederdik. Neden olmasın canım? Böyle sevgili bir durumda, hemen iki aşığı aynı odaya yerleştirir, çift kişilik bir yatakla onurlandırırdık onları. Belki, afrodizyak bir deste bile sağlardık; kim bilir? Oğul kız ocağının sığıntı üyeliğinden bağımsız, yalnızlığın fildişi kulesini yıkıp, son denize yelken açan âşıkların teknesine soluğumuzla rüzgâr olurduk.)

Gerçekten yapabilir miydik, tüm bunları? İki çocuk, güzel ve akıllı bir eş ve güvenli sularında yüzdüğümüz, sınırları yüzyıllar önce belirlenmiş bir hayat. Artık sanmıyorum…

Yorulurduk zaten. Çatlardı sınırlarımız. Bu, sadece, benim öngörüm elbet ve bu günlerde ayrımına varabildiğim bir gerçek. Üstelik sevgilim bana küsmüşken ve tam da o sokağın başında Erhan Dağca gibi bir serseriye toslayıp, çırılçıplak soyulmuşken aklım. Dağılmıştım. Biriktiğim gelecek, son zamanlarda yaşadıklarımın çıtasında dibi çizmişti. Hastanenin onuncu

kattaki çatısında, bir intihar gösterisi düzenleyip, dibe vuruşumun hiçliğini, gecenin yakasına, zorunlu bir not gibi iliştirmek üzereydim ki, Elif abla, “Ahmet çocuuuk” diye, bangır bangır sesiyle tuttu kolumu ve beni yine Erhan amcaya yolladı. Yollarken de, dedi ki; “Ablacığım, bu çılgın ihtiyara ne yaptın sen? İlker’i kovmuş, odasından. İlle de seni istiyor. Yarın sabah anımsat da bana, denetlemeye gelen öğretmenine anlatayım bunu. Stajın biterken, bir onurluluk örneği olarak paketleyip sana vereceğim Erhan Dağca’yı.”

Yine gülüyor kahkahalarla. “Yaşarsa elbet o güne değin. Haydi Ahmet.” Beni ayakta tutan tüm kirişlerin göç çığlığına abandığı adımlarla yürüyorum odasına. Bıraksalar, onuncu kattan düşeceğim, paldır küldür. Elimde beslenme seti. Gerçekten beslenmeye gereksinimi olan kim? Bilmiyorum…

Elinde televizyon kumandasıyla karşılıyor beni. Öfkeli. “Nerde kaldın tayfam? Çok acıktım. Su… su…” diyor, el ve yüz diliyle. “İyi değilim kaptan. İstersen sen, televizyonunu izle, ben, seni beslemeye başlayayım.” Başını arkaya atıp, “Yok” diyor. Yine, insanın, kendini ve dünyayı ne kadar yok edebildiğini gösteriyorlar. “Kapat gitsin. Evet, sen, niye kötüsün tayfam? Sen de mi, kendine tekinsizce dokundun?” İkilemde kalmış bir söz süzülüyor parmaklarından. Elleriyle mi, gözleriyle mi seslendirsin; karar veremiyor.

Araya giriyorum. “Beni, uzak sulara götür kaptan. Tuz kokan su kızlarının

ülkesine götür, beni. Ya da, sallanmayan yollardan geçirip, bir kestane gibi içinden çıkıp da ötelediğim kabuğuma, yalpalayan o, su teknesine götür, beni. Köpüklerle birbirine iliştirilmiş yirmi baloncuk asılı sırtımda ve öyle sanıyorum ki, çoğunun içi boş. Söz, yok. Ben, yokum.”

Eliyle, eğilmemi söylüyor. Başımı okşuyor. Bir baba gibi değil, bir dost gibi okşuyor. “Büyüyoruz tayfam” diyor. “Sen de, ben de. Hepimiz, yeryüzüyle gökyüzünün çocuklarıyız. O boş balonlar patlayacak bir bir ve sen büyüdükçe, yerlerine söz geçecek. Senin sözün. Sen, yaşamı anlayışını ve anlatışını taşıyacaksın sırtında. Yakınarak değil tayfam. Yaşayarak.”

İçime dolan hafif bir yelin rahatlatıcı serinliğini duymaya başlıyorum. Bu arada, enjektöre yeniden mama dolduruyorum. “Biliyor musun” diyor. “Ben, çok güzel salatalar yaparım. ‘Tablo gibi’ der, görenler. Etrafı tanıma gezilerinden, çalıştığım gemiye dönerken, çarşı pazardan, bir sürü sebze, meyve alırdım. Bazen, bir iki saat boyunca dolanır; gördüğüm gözlerdeki anlamı arardım tezgâhlarda. Sonra da bulamadığım o, anlamı alır, hemen mutfağa dalar, yıkar, doğrar, soslar ve değişik tabaklara tablo yapar gibi yerleştirirdim onları. Bazen, oralarda gördüğüm güzel bir çocuğun yüzünü, bazen ilginç bir ağacı, bazen balıkları, bazen de değişik bir yapının görünüşünü salata olarak düzenler yemek saatinde servise sunardım. Sonra bir köşeden izlerdim insanları. Çok beğenirler, alkışlarlar, fotoğrafını çekerler, hatta beni de katarlardı fotoğrafa ama hiç birisi de yaptığım tablonun anlamını sormazdı. İki dudak arasından mideye inerdi benim tablolar. Gerçekliği kurumadan tüketilmiş tüm düşlerin kulağını büker, yeni düş anlamlar çatmaya çıkardım.”

Yaşanıp bitmiş ömürler kadar bitkindi. Zor anlaşılıyordu ki; anlattıkları, benim, her şeyi görme ve anlama çabam sayesinde bir anlam kazanıyordu. ( Ben de, kendimi, bundan dolayı önemli hissediyordum ve bu durum çok hoşuma gidiyordu.) Tam çıkıyordum ki, seslendi; “Tayfam, ışığı kapatma e mi? Serseri göçmen ruhum beni, sonsuz göçlere kışkırtıyor. Tabanlarım üşüyor tayfam. Bastonum, kara değmiş gibi. Gitmeliyim tayfam. Sen, altıma bez bağlamaya başlamadan hem de. Yağmur, çamur başlamadan göçmeliyim.”

“Tamam kaptan.. Uyu şimdi… Uyu ve dinlen. Çok yoruldun, biliyorum. Sabah yeniden görüşürüz nasılsa. Haydi, iyi geceler kaptan”diye, bir selam çakıp, üstünü örtüyorum ve tam da, yeniden çıkmaya hazırlanıyorum ki; “Kalem getir, tayfam. Bir kalem ve bir kâğıt

parçası getir bana”diye, çırpınıyor. Ona dönüyorum; göğüs cebimdeki not defterini ve kalemi gösteriyorum. Başparmağını başat bir şekilde sallayıp, “Yeter elbet” diyor.Ve ben, nihayet çıkıyorum.

Çayın yanına sigarayı katık edebilmek için, hastanenin bahçesine inip, kantine doğru yürüyorum. Sesi fazla açılmış televizyon kanalında, kuyruğuna basılmış zengin iti gibi havlayan konuşmacının saldırgan görüntüsüne dayanamayıp, eski hastane tarafına yöneliyorum. Kuytuda kalan bir ağacın dibinde öpüşen çifti rahatsız etmemek için oradan da

ayrılıyorum. Akşamın bu saatinde iyice ıssızlaşan, eczanelerin olduğu kaldırıma vuruyorum adımlarımı. On beş, yirmi adım derken, “zınk” diye duruyorum. Kuyruğuna basılma sırası bana gelmiş olmalı ki; gerisin geri dönüp, koşarak hastaneye dalıyorum. Asansörü bekleyecek sabrım yok. Merdiven basamaklarına çift basıp, beş katı koşar adım, soluksuz çıkıyorum.

Kaptan, odasında yok. Haklı çıkmak istemiyorum. Onu görmek istiyorum.

Yok. Elif ablayı arıyorum. Elinde bir şeylerle, hasta odasından çıkıyor. Şaşkınlığıma, tizliğime bakıyor. “Kaptan” diyorum. “Kaptan yok, Elif abla” Eliyle “Tamam” işareti yapıyor. “Senden sonra, koridorda gördüm onu. Seslendim arkasından. Döndü, dışarıyı işaret etti ve eliyle bir öpücük yolladı bana. Gülüştük. Başıyla selam verdi ve ağır ağır yürüdü gitti.

Merak etme ablacığım. Gelir şimdi.”

Elif ablaya aldırmadan, aynı hızla bahçeye iniyorum. Dip, köşe, bucak, kantin, kuytu her noktayı karış karış arıyorum. Yok… Yeniden servise çıkıyorum; yok. Odasını arıyorum, düşündüğüm gibi; yastığının üzerine bırakmış, benden aldığı kalemi ve not defterini. İlk sayfayı, herkese teşekkür ve mutluluk ifadeleriyle doldurmuş. Hızla diğer sayfayı çeviriyorum; “Tayfam” diye, başlıyor. “Bırak, patlasın içi boş balonlar. Sen, kendine ulaşacaksın nasılsa… Kaptan. ”

Gecenin bakılmamış bir saatinde, hastane polisi, bilgi vermek için servise geldi. Konyaaltı kıyısında, bacaklarıyla dalgaların oyununa katılmış, sol kolunu başına dayamış, ufukta, yelkeni henüz görünen gemisini bekliyormuş.

SERPİL BAŞAK

ADNAN DURMAZ: Her Sevda Bir Kale Oluncaya Kadar

2012-01-14T09:37:00.000-08:00

HER SEVDA BİR KALE OLUNCAYA KADAR

anısı yüreğimi besleyen dostlar

zamana asıldılar
akşamın kederinde pür bulut oldular
çarmıhlara gerildiler
vuruldular
zaman kör kaldı arkalarından
bütün renkler kanadı
sevinç küküm kaldı
o gün bu gün bu yürek
acının tarlasını nadaslar

anısı yüreği besleyen dostlar
kimisi binyıllar öncesinde yaşadı
kimisi sehpalarda
kimisi baldıran zehirinde ölümsüzlük buldular
birinden diğerine
yaralı bir umudu
yasak bir kitap gibi aktardılar

devrim şarkısıydılar
karlı dağbaşlarında yanan ateş
umudun insanlaşmış haliydiler
spartaküs soludular
yurtseverlik bayrağıydı saçları rüzgarlarda
aşk ermişiydiler
sürgün ömürler yaşadılar
şimdi hüzün huzmesi bakışımızı
onların ışıltısı tamamlar

her birinin gülüşünden kalan anlam
ve ölüme giderkenki son bakışları
kör zamanın gözesinden süzülüp
yüreğimize sağıldı
kuşkusuz ki her biri
yeniden dirilen bir öncekiydi
tahammülün tükendiği anlarda
onların yağmurları acıyı sildi
yüreği kuşatan kara bulutlar
onlar esince dağıldı

şimdi insanlığa yazgı biçilen
acı ormanı yaşamaklarsa
bin yıl önce daha azman inerdi
zulüm harmanı karanlık
zaman esti tarihin keçe göklerinden
acısı –kederi –bencilliğiyle
savruldu ölüme kör kalabalık
ömür dedikleri bir karışlık yol
geriye onlar kaldı unutulmuş ülkelerden
bir de aşıklar
anısı yüreğimizi besleyen dostlar

bütün müfrezeleriyle zulüm
saldırır sevdaların en aydınlık yerine
sevgilim
karanlık çakallar gibi ulurken
sokaklarda yürekler pazarlanır
sahte düş evlerinin yıkılır çatıları
taklit yaşamaklardan –sahte sözlerden
yalan huzmesi gözler
geriye harcanan ömürler kalır
ve asla geçmez o sokaklardan
anısı yüreğimizi besleyen dostlar

umut ki inmemeli yüreğin gönderinden
bu yıldız sönmemeli gözlerden
bu yağmur dinmemeli
ve sürmeli kavga attığın her adımda
belki bin yıl sonra
insanlığın yüzünde özgürlük gülünceye
her sevda bir kale oluncaya kadar

ADNAN DURMAZ

AHMET TAHSİN: Dağlar ele vermez adamı...}{ÖZER GENÇ: Bir Varmış Bir Yokmuş

2012-01-14T09:36:00.000-08:00

DAĞLAR ELE VERMEZ ADAMI...

BİRKEZ TANIDIN MI TAŞI KAYAYI
PINARI, KOVUĞU PEYLEDİN Mİ BİR KEZ.
HELE KÖROĞLUNU DUYMUŞSAN RUHUNDA,
PİR SULTANI, DADALI.
DAĞLAR ELEVERMEZ ADAMI

Keklik avındayım, dağlar başında.
Şu anda, ne zulüm ne işkence, korku yok.
Kayalar ki yiğit kalesi;
Gelincikler fışkırmış yüreğimden,
Bir hal olmuş kır menekşesi,
Gülüyor fişekliğim kahkahalarla,
Kınında bayılmış bıçağım, sevincinden.

Oturdum pelit ağacının dibine,
Bir ağızlık yaptım çamdan.
Keklik avındayım, söylediğim geyik türküsüdür.
Düşünmekteyim asılanları;
Dağlarda mahpusluk yok gülüm,
Dağların darağaçları.
Ve oralarda ölmek, yaralı bir tavşan gibi,
Yaralanmanın sızısı, yakalanmamanın sevinci,
Ve talihsiz bir konu olmamak, zengin salonlarında.

Keklik avında, pelit ağacının dibinde seni düşünüyorum.
Bir dost geldi Ankara’dan
Üstünde kömür isi ve ölüm kokusu,
Yüreğinde sevda, sevda vurgusu.
Yüzüyormuş Gençlik Parkı’nda kayıklar, yalancı kayıklığında.
Yapma gölde kayık, uçurtmayı kuşa benzetmektir.
Gayrisi aldatmaca, siyaset sandık yani,
Yani seçim falan.
Yani çalmak çarpmak,
Kim kimin adamıyla tutmak köşe başını.
Yani soymak sömürmek,
Beni hiç sevindirmez Ankara’da kayığa binmek.

Bu kaçıncı sevdalanış Köroğlu’ndan bu yana.
Nasıl severse okşarsa toprağı çiftçi,
Ve usta bir marangoz eli, nasıl sıvazlarsa ağacın hasını;
Ben yiğidi öyle tanırım,
Öperim alnının ortasından.
Ve karasaban toprağa dalınca, böyle salınır tohum,
Böyle mayalanır doğa
Sen ki böyle dişi, alıştı ellerim bereketli göğüslerine.
Kollarımdayken çocuklarımın kutsal beşiği,
Doğayı yırtıp tohumlamaya hazır bedenim.
Ve de öyle hazır çekip almaya, emeğimin ürününü,
Dayanmaz yüreğim soyulmalara.

Yurdumun dağlarında keklik avında,
Dayadım sırtımı pelit ağacına,
Seni düşünüyorum.
Birde hep bir ağızdan dağlarda, türkü söylenecek günleri.

AHMET TAHSİN

BİR VARMIŞ BİR YOKMUŞ

Kokmayan çiçekler gönderiyor insanlar sevdiklerine
Korna kakafonisi dinleyip
Karakış ikindisi yüzleriyle evlerine dönünce

Belki de bitkiler eskisi gibi kokmuyor diye

Sanmalarımız yalındı çok eski olmayan zamanlarda
Sol gösterip sağ vuran devletimizle
Yaşıyorduk
bir öyle
bir böyle
İki cami arasında nafile namaz

Ters köşeye yatıran senaristler
Mahremimize girmeden önce
Çokça öldürülmüş çocukları vardı
Bu toprakların
Dik başları çuvalsız

Sanalımız bambaşka günümüzde
Kan ter içinde inatla
Yıllarca sabır ve aşkla yontulmuş
Rönesans heykellerinin
Fabrikasyon bibloları gibiyiz
Bilip bilmeden atlamaktan bıkmadık
Hep ayni köşeye

Yalnızca bir ile sıfırın üstüne kurulu
Cafcaflı
kandırıkçı
hikaye
Garip hayatımızın tonları gibi
Bir varmış bir yokmuş
Kara mizah makamında bir tekerleme

Haydi gidip
mis kokulu
yeşil yapraklı
Kızıl çiçekler alalım
Dünyanın en güzel Çingenesinden
Sayıları azalan çelik yürek dostlarla birlikte
İçi boş olmayan şarkılar söyleyelim yüz yüze
Horonlar oynayalım tutuşarak gerçek ellerimizle
Kurşun geçirmeyen sevgiler şerefine

Sevgiler ki
İnsanlık hazinesinin en değerli parçası
Cevahir taşıdır saklanılası

ÖZER GENÇ

ARAM ALZAN: Hrant İçin

2012-01-14T09:35:00.000-08:00

HRANT İÇİN

Hrant İçin
Bu sabah ordaydım
Sessizlik vardı
Dört yıl oldu
Adaletten tık yok
O kadar ağabeyin oldu ki
Ne kardeşmişsin be Hrant

O gün sıska bir çocuk sıktı kurşunu
Şimdi içerde
Palazlanmış biraz
Onun da arkasında ağabeyleri var

Ben senin kardeşin değilim be Hrant
Doğduğum evi yapanlar sizinkiler
Onlar şarap yapardı üzümden
Bizimkiler yaprağından sarma
Tanıdığım her yaşlı
Sizden bir hikaye anlattı bana
Ortada bir kan var
Ve siz yoksunuz
Sen de yoksun
Aklımda bir yırtık ayakkabı
Bir de gelmeyen adalet kaldı

Üzgünüm ama
Ben senin kardeşin değilim Hrant
Ölmeseydin belki hiç tanımazdım seni
Ceylan vardı bir çocuk
Havan mermisiyle vurdular
Onu da tanımam
Uğur vardı on üç kurşun sıktılar
Yine herhangi bir ayın on dokuzuydu
Dört duvar arasına sıkıştırıp
Diri diri insanları yaktılar
Bunlar hep arkadan sıktılar

Senin ne çok kardeşin var
Hepsi adalet istiyor
En çok da senin için
Oysa bilirim ki
Sen de bilirsin
Havan mermisiyle çocuk vuranların adaleti olmaz

O gün sana kurşun sıkan sıska çocuk içerde
Ağabeyleri ülke yönetiyor
Senin kardeşlerin karanlığa ışık tutuyorlar
Düştüğün yerde mum yakıyorlar
Senin için adalet için
Herhangi bir ayın on dokuzundan on dokuzuna
Seni arıyorlar
Vicdan adalet yürekli insan arıyorlar
Burada ne oldu diye soruyorlar
Bilirsin ki güneş yoksa aydınlık da yok
Siz de yoksunuz
Vicdan da yok adalet de
Masallar var masallar
Çocuklar var
Ölen öldürülen çocuklar

Bir mum yaksam çıkar mıyız sence
Karanlıktan aydınlığa
Kan döksem tüm kan dökenlerin üstüne
Sabunla yıkayabilirler mi aramızdaki kanı
Kuruttuğumuz dut’u sizinkiler dikti
Belki yüz yıllık bir ağaç
Pekmez yapıyor bizimkiler
İçinde ölü böcekler
Ben senin kardeşin değilim Hrant
Bizim bahçede dut ağacının gölgesinde
Aslında bahçenin sizin olma durumu bittiğinde
Biten kardeşlikti
Ölen adalet

ARAM ALZAN

OSMAN COŞKUN: Suzinak— MEHMET GİRGİN: Ankara

2012-01-14T09:34:00.000-08:00

SUZİNAK

kırk yerinden yara bere içinde kalbim
sıvanmış paçalarım dere kenarlarında
dünlerime yarınlar eklenmiş
bugünleri yitirmişiz vesselam.

kırık yerinden kan kaybediyor kalbim
savaşmış dünlerimizle yarına bileniyoruz
bugünlerimiz ziyan edilmiş
elimizde yokluğumuz kalmış vesselam.

suzinak makamından adına bestelenmiş
makama istinaden bu yangınlar
ne kadar kabahat varsa bu sevdaya dair
hepsini üstlenmişiz vesselam.

adını düşman ağızlara yasak etmişiz
savaş sebebidir bu suzinak makamı
makama istinaden yanarız
yandığımız kadar doğarız vesselam.

OSMAN COŞKUN

ANKARA

FOTOĞRAF:ALİ ZİYA ÇAMUR

Çocukça değil neşesi, güneşten teni
Yaşlı bir bilge sanki, sevgi seli- elbette deli
Kavuşsa gökyüzüne değişir belki bilgeliği
Susarak özlüyor kırılgan sevincini- hislerini
Kuşlar gibi, buzu deliyor, kışı kazıyor sürekli
Bulutlara tutunuyor, bırakıyor kendini
Zaman kemirgen, günü kemiriyor- harç
Karıyor işçiler, dişliler dönüyor- elini
Kesiyor soğuk su, çeşme gözyaşı yüklü
Ağlıyor bebekçe, bebek taklidi yapıyor
Gece yorganı açılıyor Ankara’nın -üşüyor
Dayanabilir mi yıldıza, poyraza ve Sibirya’ya
Dayandıkça ısınıyor, işimiz mutlak dayanmak
Battaniyeye sarılı gündüzler, ağlıyor bazen
Başörtüsü- ilk kez ağartıyor yüzümüzü- ekranı
Yalanlar dökülüyor, inanmıyor söyleyenler
Bile, bileniyor karnesini almış çocuklar
Alkışlar Ankara’ya, alkışlar kalkan yumruklara
Kırılsın ayaz, kara bakışlar- tutuşsun
Sana dokunan sözler, kazanlar kurulsun
Doysun açlık, duysun kıtalar, yeşersin bahar
Kış yenilsin, soğuk yenilsin, kara yenilsin
İlk kez kazanalım, ilk bakışın tuhaflığı sarsın
Sürsün, görüşülsün, bıçaklar çekilsin yine
Aç kalalım, doğrulalım, yollara düşelim
Güzelleşsin ve yerleşsin diye sıcaklık
Ülkemize, evimize- susarak - çığlıklarımızla
Akıtalım inancımızı düşlerimize- yaşlı
Bir bilge olalım yine, hayatı ve insanları sevelim
Nazımca olsun selamımız, dikili ağaçlarımız
Olsun ülkemiz- gülü güzelleştirelim- birlikte

MEHMET GİRGİN

ERCAN CENGİZ: Selam Alıp Vermek Değil Eylem

2012-01-14T09:33:00.000-08:00

SELAM ALIP VERMEK DEĞİL EYLEM

ABİDİN ELDEROĞLU

(Firik Dede’nin anısına)

selam alıp vermek değil eylem
duvara duyurmak değil sesini
benzin dökmeden de bedene
sessizce yanabilir insan
inzivaya çekilmek değil
karanlığa hapsetmek kendini

havasını suyunu aşını alıp
tek kelime etmemektir hayata
dost düşmanla tanıştırmaktır
kendinde başlattığı eylemi
sessizce,
dışa sızmayan ağrısıyla
küsmüş bir dilin kaçıncı vatanıdır bu
kimin vatanıdır ki
batmak üzereyken kurtarılır darbeyle
can alınır can yakılır

sokağa çıkmak yasaksa
ağlamak gülmek yasaksa
dost yüzü görmek yasaksa
konuşmayı da ben yasakladım
sakalım uzasın, dilim kısalsın
çekilsin hatta yutsun kendini
yükselen her dumanda
insan kokusu aramak nasıldır
patlayan her silahta evladı aramak

bir kafatasıyla konuşmak
bir kafatasına ağlamak
sarılmak, öpmek nasıldır

uzardı sakalı / bıyığı uzardı
gözleri iyice kısılır
keskinleşirdi kısıldıkça
düşmanı iyi seçmek için
kaçıncıydı kaçıncı sahipsizlik
kaçıncı sürülmek

vatansızlar kurtarmaz vatanı
cansızlar canı / kansızlar kanı
bura kimin vatanı
batmak üzereyken kurtarmaya
oğul alır oğul
dede ocağından
pınar gözesinden
közden, gözden
kollarımın arasından oğul alınır

yas tutulur
sakalının yaşı erişinceye oğula
yas tutulur / dili ötmeyinceye sorguda
ölmek kurtuluştur bu acıya
ölmek kurtuluştur oğul külü görene
yaşama mayalanmış rüya
rüyaya bağlanmış yaşam
derviş eder adamı
bundandır, kimse görmez gözyaşını
kimse duymaz ahını
cesaret edip de hiç kimse
sormaz, soramaz kendine

kendinde düşmanı vuran direniştir adı
toprağa ağır gelir
toprağa ağır cansız bedeni
kurşunla değil / ateşle değil
vicdanıyla öldürür de ölür

ERCAN CENGİZ

İSA TEKİN: Ardımdan Yas Tutmayın—VEYSEL KEBANLI: Kirliyiz

2012-01-14T09:32:00.000-08:00

ARDIMDAN YAS TUTMAYIN

Sen ve Amed
Ardımdan yas tutmayın
Yeterince acı var sokaklarında
Dicle hüzünlü akmasın
Sonra bensiz düşlerimin rengi solar
Çıkmaz karanlık gölgeler
Çöker surlarımın üstüne
Darağaçlarında sallanır düşlerim
Oysa sevdamı sana bıraktım
Dicleye saldım acılarımı
Kırklar dağına güneş doğanda
On gözlü köprüden Dicle gözlerim sana bakar
Sen ve Amed ardımdan yas tutmayın.
Her şey yalan gerçek kaleş ölüm
Unutma Gülüm
Bomba patlar gülüşlerim kırılır
Kan tutar umutlarım vurulur
Bir kahpe kuşun yüreğimden vurur
Sen ve Amed ardımdan yas tutmayın

İSA TEKİN

KİRLİYİZ

kirliyiz işte;
ekmek ve barış,
yoksul ve sahipsiz sokak çocukları,
çocuklar ki geleceğimiz.
lastik tamircisi,
motor tamircileri,
kendileri pırıl pırıl
tulumları kir pas içinde.
pancarda ve tütünde,
ve fabrikada
ekmeği elinden alınmış
yol boylarında demiryolu işçileri.
ve amale pazarlarında,
çayda ve pamukta,
ve fındıkta mevsimlik ırgarlar,
karın tokluğuna.
ve madenciler canlı canlı,
yerin altında;
kefenleri sırtlarına yüklenmiş.
sofralarında çok uzun zaman sonrası,
sıcak bir tencere mercimek çorbası;
heyecanla sallanan kaşık.
top sesleri,
tüfek sesleri,
misket bombaları,
mitralyözler,
napalmlar.
atomlar bin parçaya bölünür;
nagazakide
hiroşimada.
bilim barut kokusu denemelerinde,
et kemik
kol bacak ayrı yerde.
ölüm oruçları,
açlık grevleri.
üstü demokrasi cilalı
petrol pastalarında it dalaşı.
aşı ekmeği çalınmış;
kocaman bir dünya.
BARIŞ çok mu uzakta?
hiç yeşermedi mi yoksa!
halimiz vaktimiz yerinde!
eşkali zamanımız;
dünden geride.
santim santim ileriye,
kirleniyoruz işte
metre metre geriye!

VEYSEL KEBANLI

SERKAN ENGİN:Ödül Düzleminde Şiir Erkini Yıkmanın Anatomisi

2012-01-14T09:31:00.000-08:00

ÖDÜL DÜZLEMİNDE ŞİİR ERKİNİ YIKMANIN ANATOMİSİ

Ödüllendirmek, üst konumundaki biri ya da birilerinin, ast konumundaki biri ya da birilerine övgü lütuf etmesidir. Yani her şeyden önce iki birey arasında hiyerarşi kurar ki hiyerarşi insani değildir, dolayısıyla ödüllendirmek ve ödül beklemek de insani bir eylem değildir.

Sahibinden daha doğrusu kendisini sahibi olarak gören insandan ona uygun eylem sergilediği için bir köpeğin “ödül” beklemesi, kendi yapısı açısından anlaşılabilir bir durumdur, oysa insani eylemin temel ölçütü, herkese göz hizasında bakıp kalp hizasında sevebilmek, yani kimseyi üst ya da ast saymamak, herkesi kendiyle eşit düzlemde görüp buna göre hareket etmektir. Oysa ödül beklediğiniz zaman, otomatikman ödül veren özneleri üst, kendinizi ast konumuna getirirsiniz, kendinizi eşitlik çizgisinin altına, ödül veren özneleri de çizginin üstüne çekersiniz, yani fırlatılan topu sahibine getirdiği için ödül olarak kuru mama bekleyen köpekten farkınız kalmaz.

Bu açıdan ele alındığında, tek tek şiirlere ya da şiir dosyaları veya şiir kitaplarına verilen ödüllerin hem ödül talep eden hem de ödül verenler açısından, insanın insana üstünlüğünün olamayacağı, aralarında hiyerarşi kurulmaması gerektiği temelindeki insani öze aykırılığı ortaya çıkar.

Ödül veren özneler, “sunan” taraf olduğu, ödül talep edenlerle aralarında kurulan hiyerarşik yapıda “üst” konumunda oldukları için bir erk gücü elde ederler. Tıpkı istediği eylemi yapan köpeğe kuru mama “sunan” ve ödül talep eden köpeğe karşı “üst” konumunda bulunan “sahip” insanın durumundaki gibi. Dolayısıyla bir şiir ödülü almayı talep edenler, ödül verenlere, bu talepleriyle bir erk alanı sağlar ve bu alana tabi olurlar. Politik bağlamda da erki yaratan, gene kendi başlarında bir politik erk bulunmasını talep edenlerdir zaten. Ancak toplumdaki bireyler erkperestliği aşmaya başladıkça, sınıfsız bir dünya kurulması yönünde adımlar atılabilir.

Ödül talep edenlerin varlığıyla, ödül verenlerin şiir erki oluşur, oysa şiir muhalif duran/durması gereken ve şiir erki başta olmak üzere her türlü erke muhalif tavır sergilemesi gereken bir olgudur. Ancak bu şekilde sanatın eleştirme, sorgulama ve toplumsal devingenliğe katkı işlevi gerçekleştirilebilir. Şiir erkine tabi olmak, pekâlâ politik erke tabi olmayı da getirir ki şair özne, politik erki elinde bulunduranlar, kendi ideolojik algısında olsa dahi toplumun muhalif sesi olmak adına, sanatın ve dolayısıyla şiirin eleştirme/sorgulama/toplumsal devingenliğe katkı işlevi açısından politik erkten uzak durmalıdır. Dolayısıyla şiir ödülü sunan ya da talep eden şairler, en baştan sanatın ve şiirin temel yapısına, asli işlevine, birincil niteliğine aykırı hareket ederler.

Yani şiir ödülü vermek ya da almak her iki taraf için de hem insani öze hem de sanatın ve şiirin temel niteliğine aykırı bir eylemdir.

Buraya kadarki şiir ödülü irdelemesi, idealize edilmiş, yani kendi içinde tutarlı ve kendi koyduğu çizgiler dahilinde ödül veren ödül mekanizmaları baz alınarak yapılmıştır. Yani, şiir ödülü sunan tarafın, kendi ilkelerini ortaya koyup bu ilkelere uygun olarak ödül talep ederek şiirlerini gönderenlerin eserlerini, şiir sanatının günümüzdeki nesnel ölçütleri, şiir ödülü şartnamesinin içeriği ve eğer varsa adına ödül verilen şairin poetik algısına paralellik temelinde değerlendirdiği varsayılmaktadır. Oysaki pratikte durumun böyle olmadığı, şiirle az çok ilintisi bulunan herkes tarafından bilinmektedir. Geçmişten bugüne, şiir ödüllerinin verilmesinde yaşanan pek çok olumsuzluğun varlığı sürekli gündeme gelmiştir. Ödüllerin verilmesinde şeyh-mürit, baba-oğul, ahbap çavuş hatta sevgili-metres ilişkilerinin belirleyici olduğu ya da para ödülü olan kimi ödüllerin ekonomik destek amaçlı olarak durumu kötü olan ve elbette “tanıdık, eş-dost” şaire verildiği ya da sosyalist bir şair adına konmuş bir ödülün post-modernist bir şaire verilmesi gibi ödülün kendisini hiçleyen eylemler sıkça ve sürekli yaşanmaktadır. Yani şiir ödülü talep edenlerin şiir ödülü verenlere sağladığı şiir erki, ödül veren özneler tarafından kendi çıkar ve keyfiyetlerine göre kötüye kullanılmakta ve idealize edilmiş ödül mekanizmasından daha kötü bir tablo ortaya çıkmaktadır. Böylece insani özden iyice uzaklaşılan, şiirin küçük kirli çıkarlara alet edildiği ve şiir erkinin gücüyle, şiirin ve şairlerin yönlendirilmeye çalışıldığı bir durum var olmaktadır. Özellikle ödül veren öznelerin (jüri üyelerinin) çoğunun her sene aynı ödülün jüri üyesi olmaları, hatta bazı şairlerin pek çok farklı ödülün jüri ekibinde yer almaları, edindikleri şiir erkiyle, kendi egolarını beslemek amacıyla mürit edinebilmelerini sağlamakta ve özellikle genç şairlerin, jürinin poetik algısına uygun şiirler yazmaları yönünde yönlendirilmesi sonucunu da doğurmaktadır. Böylece jüridekiler, kendi şiir algılarına ivme kazandırma yetisi elde etmektedirler, elbette şiir erkini var eden ve besleyen ödül talep ediciler sayesinde.

Sanat eserinin bir başka eserle “yarıştırılması” ise bir başka ve çok yönlü, derinlikli bir tartışma konusu. Ontolojik bağlamda her sanat eserin biricikliği ve bir başka eser ile niteliksel açıdan kıyaslanmasının sakat bir tavır olmasına vurgu yapan Cengiz Gündoğdu’nun şiir yarışmaları/ödülleri ile ilgili yazıları ve İonna Kuçuradi’nin “değer” kavramı ve “bir sanat eserinin değerlendirilmesi” ile ilgili yazıları, bu konuda açımlayıcı ve tartışma alanını genişletici olacaktır.

İdealize edilmiş bir şiir “yarışmasında”, yani kendi paradigması içinde referans aldığı politik ve poetik düzlemde, jüri üyelerinin, şiirin nesnel ölçütlerine göre yarışmaya katılan ya da aday gösterilen şiirleri değerlendirmesi ise elbette değerlendiren öznelerin öznel algılarından bağımsız olamaz, çünkü hiçbir nesnel amaçlı değerlendirme, öznel algıdan bağımsız değildir. Burada “nesnel ölçütler” derken, o sanat disiplinin diyalektik gereği tarihsel değişim/dönüşüm sürecinde geçirdiği aşamalar sonucu bugün geldiği konumu ile ortaya çıkan niteliksel özelliklerine vurgu yapılmakla birlikte, bu ölçütler pozitif bilimlerdeki gibi sayısal veriler ve ölçümlerle somutlanabilir olmadığından, jüri üyelerinin öznel algılarına dayalı yorumlarının eserin değerlendirilmesine etkisi yadsınamaz.

Bir şiir ile bir başka şiiri niteliksel olarak kıyaslamak, temelde bir atı diğeri ile hız üzerinden kıyaslamak ile aynı düzlemde, kapitalist ekonominin rekabetçi algısına koşuttur. Kaldı ki at yarışında, hız üzerinden iki atın kıyaslanmasının yarışı izleyenlerin öznel algısından bağımsız nesnel bir sonucu vardır, yani atlardan biri ötekini geçer ve izleyici öznelerden bağımsız olarak kıyaslama kendi sonucunu doğurur. Sanat eserinin “yarıştırılmasında” ise, idealize edilmiş bir yarışmada dahi, eserleri değerlendirenlerin öznel algısı kıyas mekanizmasına dâhil olacağı, hatta ağır basacağı için kıyaslamanın kendi nesnel sonucunu doğurmasından söz edilemez. Cengiz Gündoğdu’nun “Sanatta Star Sistemi” yazısında (Varlık Dergisi, Temmuz 1984) belirttiği gibi, kendi yapısı gereği sürekli kâr marjını arttırmayı hedefleyen kapitalizmin, mal olarak gördüğü sanat eserlerini “piyasada” palazlandırmak için ödül kavramını da araç olarak kullandığı, bilinen bir durumdur ki bunun “çok satan” roman türü düzlemindeki etkileri yıllardır görülmektedir. Şiir bugün “satan” bir yazınsal tür değil, dolayısıyla kapitalizm için kâr unsuru olarak roman kadar iştah açıcı değil. Bugün sadece yayınevlerinin (ne acıdır ki “solcu” geçinen kimi yayınevleri de dahil) şair üzerinden kâr elde ettiği, kitabın maliyetinin üstüne yüzde yüz kâr eklenip şairden alınarak şiir kitaplarının basıldığı bir “şiir kitabı piyasası” var ki bu da bir başka derinlikli bir tartışma konusu elbette. Bugün “satmayan” hatta “hiç satmayan “ yazınsal tür olan şiir, ilerde roman gibi “satan” bir tür haline gelirse, hiç şüphesiz kapitalizm, romanda olduğu gibi şiirde de ödül mekanizmasını, satışları arttırmak ve böylece yüksek kâr elde etmek için kullanacak, “piyasada çok satması muhtemel” şiir kitaplarına ödül verilmesi, belirleyici unsur olmaya başlayacak ve yazılan şiirlerin niteliği de bu ödüllere tabi şiir yazanlar tarafından “piyasaya” göre belirlenecektir. Bugün “rekabetçi” mantaliteyle kurulan ödül mekanizmasını reddetmeyen şairler de o koşullarda, şiiri “piyasa için üretilen meta” konumuna getiren tavra koşut davranacaklardır.

Mevcut durumun değişmesinin ilk adımı olarak, tüm şairlerin önce insan olarak kendi öz benliklerine ve şiire saygı gereği şiir ödülü kavramını toptan reddetmesi, böylece kendilerinin ödül talep eden olarak “ast”, ödül verenlerin de “üst” konumuna gelmesine, böylelikle aralarında insan onuruna aykırı olarak bir hiyerarşik yapı kurulmasına, bu sayede bir şiir erki mekanizmasının kurulmasına ve bunun, erki elinde bulunduranlar tarafından kişisel çıkar ve amaçlarına yönelik olarak kullanılmasına, şiirin poetik ve politik düzlemde muhalif tavrına aykırı şekilde yönlendirilmesine, sanat eserinin kapitalist ekonomi anlayışına koşut “rekabetçi” algıyla “yarıştırılmasına” itiraz etmeleri gerekmektedir.

Özcesi, ödül düzleminde şiir erkinin yıkılması, şiire ve insan onuruna saygı gereğidir.

SERKAN ENGİN

(*Eliz Edebiyat Şubat 2011)